Нийтлэл - Ekhoron.mn | Эх орны өнцөг бүрээс https://ekhoron.mn/ en Нийтлэл - Ekhoron.mn | Эх орны өнцөг бүрээс DataLife Engine Н.Учрал улс төрөө даахааргүй боллоо… https://ekhoron.mn/read/374 https://ekhoron.mn/read/374 Эхорон Tue, 19 May 2026 12:22:03 +0800 Улс орны хөгжил тэр улсынхаа улс төрийн тогтвортой байдал, төрийн залгамж чанар хоёроос шууд хамааралтай. Энэ хоёр нэр томьёог бид нар маанийн зургаан үсэг шиг сонсож, цээжилсэн. Улстөрчид байнга ярьсаар тархинд тогтоосон. Гэвчиг тэд нарын олонх нь энийгээ хэрэгжүүлдэггүй. Тиймийн учраас Монгол Улс хөгжил ярих боломжгүй, хөл гараа жийлцсэн тамын тогоондоо оршиж буй. Энэний ээлжит сонгодог жишээг Ерөнхий сайд, МАН-ын дарга Н.Учрал үзүүллээ.


]]>
Өмнө нь: Улс орны хөгжил тэр улсынхаа улс төрийн тогтвортой байдал, төрийн залгамж чанар хоёроос шууд хамааралтай. Энэ хоёр нэр томьёог бид нар маанийн зургаан үсэг шиг сонсож, цээжилсэн. Улстөрчид байнга ярьсаар тархинд тогтоосон. Гэвчиг тэд нарын олонх нь энийгээ хэрэгжүүлдэггүй. Тиймийн учраас Монгол Улс хөгжил ярих боломжгүй, хөл гараа жийлцсэн тамын тогоондоо оршиж буй. Энэний ээлжит сонгодог жишээг Ерөнхий сайд, МАН-ын дарга Н.Учрал үзүүллээ.

Х.НЯМБААТАРЫГ ГЭНЭТ ЧӨЛӨӨЛСӨН НЬ МАН-Д ДАХИН ХАГАРАЛ ҮҮСГЭВ

Уул нь улс төрийн урьдаас төлөвлөсөн хар нүүдлүүд баасан гарагт болдог номтой. Тэгсэн нь Н.Учрал өнгөрөгч бямба гарагт: Х.Нямбаатарыг чөлөөллөө гэж мэдэгдэл хийлээ. Шалтаг нь нөөцийн мах. Логик арай л муутай. Алдаа. Шулуухандаа: Туулын хурдны замаас боллоо гэсэн бол дээр байсан юм. Нөөцийн махаар шалтаглахдаа: Өөрөө бараг очиж үзээгүй "Хүчит шонхор" дээр очсон нь бас алдаа. Хүчит шонхорынхон, нөөцийн махныхан хоёр үндсэндээ өрсөлдөгчид. Зөвлөхүүд нь бас махны мэдлэг муу байна л даа.

Ийнхүү хаа хамаагүй нөөцийн махаар Х.Нямбаатарыг Хотын даргаас чөлөөлнө гэчихсэн. Нэмээд: АТГ, ЦЕГ, ТЕГ-ын дарга нарыг дуудаад: Х.Нямбаатарыг маш нарийн, нэгбүрчлэн шалга гэж тушаал өгч харагдав. Энүүгээр: Энэ зүгээр Н.Учралын улс орноо бодсон чөлөөлөлт биш, улс төрийн өрсөлдөгчөө зайлуулж байгаа операци гэдэг нь ойлгогдов.

Дамжаад тэр Хотын МАН-ын даргынх нь ажлыг хураана. Хурал зарлахаар төлөвлөсөн дуулдсан. Уулаасаа: МАН-ын 50-иас дээш хувийг атгадаг Хотын МАН-ыг атгахгүй болохоор Н.Учрал ч, Дарга ч намаа барьж чадахгүй байгаа. Тийм болохлоор Х.Нямбаатараас 27 оны сонгууль бужигнахаас өмнө Хотын МАН-ыг авч буй нь энэ. Харамсалтай нь энийг хийхдээ монголчуудын гол хүнс дээр бодлогын алдаа хийчихлээ. Хажуугаар нь МАН-ын дарга Н.Учрал намаа дахиад хагалчихлаа. Хотын МАН-ыг ялалтад хүргэсэн Х.Нямбаатар багтайгаа л байж таараа. Баг нь энийг эсэргүүцэж л таараа. Хотын МАН-ын багаас нь гадна МАН-ын хэмжээнд Х.Нямбаатарт талтай гишүүд нь дийлдэг. Тэр бүү хэл: Энэ Х.Нямбаатар их хачин. Түүнийг дэмждэг хүмүүсийн нэлээн хувь нь нам бус болон АН-ынхан байдаг юм билээ. Гол нь: Н.Учрал ингэснээр МАН-ын хагарал дахичихлаа. Өмнөх хагарал нь: Ноднингийн зургадугаар сард Хамтарсан Засгийн газрыг тараасан, Л.Оюун-Эрдэнийг Ерөнхий сайдаас огцруулснаас эхлэлтэй. УИХ дахь бүлгээсээ эхлээд Тусгаар тогтнолын ордон, тэрнээсээ гараад гудамж талбайд ч хагарч хуваагдсан байдалтай. Л.Оюун-Эрдэнийн дараа МАН-ыг хумьж, нэг малгай дор хураах бяртай толгой олдоогүй. Спикер асан, ЕТГ-ын дарга Г.Занданшатарыг Ерөнхий сайд болгосон нь алдаа болж хувирсан. Монгол Улсын эдийн засгийн эргэлтийг бүх талаар нь хааж боогоод орхисон. МАН-аа ч самарч хаяад явсан. Нэгэнтээ МАН-даа халтай учир намын дарга болж чадсангүй. Г.Занданшатарыг Ерөнхий сайд байхад намын даргаар Н.Учралыг тавьсан. Г.Занданшатар нэгэнтээ УИХ-ын гишүүн биш, намын дарга биш, нэг ёсондоо улс төрийн дархлаагүй тул Ерөнхий сайдаар удсангүй. Гэвчиг тэр Ерөнхий сайдаар удаагүй нь МАН-ын хагарал улам ангайснаас болсон. Тиймийн учраас намын дарга Н.Учралыг Ерөнхий сайд болгосон. Н.Учрал өөрөө ч спикерээс түлхүүлэн бууж Ерөнхий сайд болох ажилд гар бие оролцсон. Гээд Ерөнхий сайдын хувиар эдийн засгийг өөд татаж бардаггүй. Алхам бүрдээ Г.Занданшатарын сэндийчиж орхисон эдийн засгийн хүндрэлүүдтэй тулах болсон. Н.Учрал Ерөнхий сайд болоод мега төслүүдийг зогсоож, эдийн засгийг эвхсээр байсан ч МАН-ынхан нь дуугүй л байсан. Засгийн газраа хоёр талаас бүрдүүлж намынхаа эв нэгдлийг хангалаа гэж МАН-ынхан хараад байж. Гэтэл нь: Нэг л бямба гарагт Хүчит шонхор зах дээрээс намаа хагалах мэдэгдэл хийчих нь тэр. Х.Нямбаатарыг "Хүчит шонхор" дээрээс, тэгээд нөөцийн махаар чөлөөлнө гэж хэний санаанд буух вэ дээ. Юмхнаар юм хийчихдэг овоо л овсгоо аж.

ӨӨРТЭЙГӨӨ ТЭМЦЭЭД БАЙГАА Н.УЧРАЛД ӨӨРТ НЬ ХАРИУЦЛАГА ХҮЛЭЭЛГЭХ ЁСТОЙ

Н.Учрал бол өөрт олдсон үүлэн чөлөөг гайхам ашигласан. МАН-ын гурван ялалтын эхний цикль 10 жилийн өмнө тохиосон. Тэгэхэд Н.Учрал УИХ дахь МАН-ын бүлгийн зөвлөх, Шадар сайд У.Хүрэлсүхийн ажлын албаны олон нийттэй харилцах бодлогын зөвлөх, НАМЗХ-ны дэд ерөнхийлөгч, бас нэмээд өөртөө байгуулсан Монголын залуу багш нарын холбооныхоо ерөнхийлөгчөөр ажилладаг залуу байв. Тэгээд 16 онд УИХ-ын гишүүн болж байж. 18 онд ЖДҮ-д холбогдсон. Тэр: Би биш, аав авсан зээл гээд өөрийгөө тойруулсан. 19 онд НАМЗХ-ны ерөнхийлөгч болсон. 20 онд дахиж нэр дэвшээд хоёр дахиа гишүүн болсон. 22 онд Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газрын Цахимын сайд, 24 оны сонгуулийн дараа дахиад л Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газрын ХЭГ-ын дарга, 25 онд Л.Оюун-Эрдэнийг Ерөнхий сайдаас буулгалцаад Г.Занданшатарын Засгийн газрын Тэргүүн шадар бөгөөд Эдийн засгийн хөгжлийн сайдаар ажиллаж, 22-26 он хүртэл Цахимын сайдаас Ерөнхий сайд, дунд нь МАН-ын дарга болсон, УИХ-ын дарга хийгээд үзсэн. Түүхэн дэх CV-гээ бол биччихсэн. Гэм нь: Н.Учрал юу бүтээв гэхлээр хэцүү, хомс.

Эсрэгээрээ: Эдүгээ Н.Учрал өөр гарагаас ирсэн мэт аашлах нь туйлын зохимжгүй. Түүний шүүмжлээд, буруутгаад байгаа бүх юм өөрийнх нь хийсэн, гар бие оролцсон ажил. Тиймийн учраас: Н.Учрал өөртэйгөө тэмцээд, өөрийгөө үгүйсгээд байгаа гэсэн үг. Тэгэхлээр өөрт нь хариуцлага хүлээлгэх ёстой.

УЛСЫН ЭДИЙН ЗАСГИЙН УНАЛТ Н.УЧРАЛЫГ УНАГАХ НЬ ТОДОРХОЙ БОЛЛОО

Н.Учрал АН-ынхны: УИХ-ын дарга нам бус байх ёстой гэсэн шаардлага дээр дөрөөлөөд Ерөнхий сайд руу буусан. Засгийн газраа намынхаа 30:32-ын төлөөллөөс бүрдүүлээд л. Намынхан нь: Нам одоо нэг эвээ оллоо гэж харсан. Гэвчиг үгүй. Х.Нямбаатарыг Хотын даргаас чөлөөлж Хотын МАН-ын чөлөөлж авах гэсэн нь намаа дахиад хагалчихав. Энийг дагаад Н.Учралын нэр шууд уруудлаа. Ердөө л өнгөрөгч долоо хоногт тээр дор байсан АН-ын О.Цогтгэрэл шоволзоод эхлэв. Тэрээр С.Баярцогтыг генсек болгосноосоо хойш сүрд нь дарагдлаа гээд сүрхий шүүмжлүүлээд, бага зэрэг бүдгэрээд байсан юм. Гэлээ гэхдээ О.Цогтгэрэл, ер нь АН-ынхан нар үзэхээр боллоо. МАН-ын Н.Учралыг бямба гаригт намаа самарч байхад АН-ынхан ням гаригт уулзаад: Эдийн засгийн уналт, инфляцын өсөлтөөр Н.Учралыг унагахаар ярилцаж. Энэ нь: Энэ долоо хоногт АН-ын хэн нэг гишүүн бланк дээрээ гарын үсэг зуруулаад эхэлнэ гэсэн үг.

Базах нь ээ: Намаа 100 хувь авах Даргын хүсэл, 27 онд Ерөнхийлөгчид үзэх намынхныхаа сонирхол хоёрын хүч хавсарсан шахаагаар хийсэн улс төрөө Н.Учрал даахааргүй боллоо. Х.Нямбаатарын ардаас удалгүй явах нь ээ. Уул нь: Н.Учрал жаахан л ухаан гаргаад улс төрийн тогтвортой байдлыг эрхэмлэж, төрийн залгамж чанарыг хэрэгжүүлсэн бол өөрийн өвтэй Ерөнхий сайд болж түүхнээ үлдэх байлаа…

Ө.БАТБИЛЭГ

Эх сурвалж: Өдрийн сонин

]]>
Өмнө нь: Улс орны хөгжил тэр улсынхаа улс төрийн тогтвортой байдал, төрийн залгамж чанар хоёроос шууд хамааралтай. Энэ хоёр нэр томьёог бид нар маанийн зургаан үсэг шиг сонсож, цээжилсэн. Улстөрчид байнга ярьсаар тархинд тогтоосон. Гэвчиг тэд нарын олонх нь энийгээ хэрэгжүүлдэггүй. Тиймийн учраас Монгол Улс хөгжил ярих боломжгүй, хөл гараа жийлцсэн тамын тогоондоо оршиж буй. Энэний ээлжит сонгодог жишээг Ерөнхий сайд, МАН-ын дарга Н.Учрал үзүүллээ.

Х.НЯМБААТАРЫГ ГЭНЭТ ЧӨЛӨӨЛСӨН НЬ МАН-Д ДАХИН ХАГАРАЛ ҮҮСГЭВ

Уул нь улс төрийн урьдаас төлөвлөсөн хар нүүдлүүд баасан гарагт болдог номтой. Тэгсэн нь Н.Учрал өнгөрөгч бямба гарагт: Х.Нямбаатарыг чөлөөллөө гэж мэдэгдэл хийлээ. Шалтаг нь нөөцийн мах. Логик арай л муутай. Алдаа. Шулуухандаа: Туулын хурдны замаас боллоо гэсэн бол дээр байсан юм. Нөөцийн махаар шалтаглахдаа: Өөрөө бараг очиж үзээгүй "Хүчит шонхор" дээр очсон нь бас алдаа. Хүчит шонхорынхон, нөөцийн махныхан хоёр үндсэндээ өрсөлдөгчид. Зөвлөхүүд нь бас махны мэдлэг муу байна л даа.

Ийнхүү хаа хамаагүй нөөцийн махаар Х.Нямбаатарыг Хотын даргаас чөлөөлнө гэчихсэн. Нэмээд: АТГ, ЦЕГ, ТЕГ-ын дарга нарыг дуудаад: Х.Нямбаатарыг маш нарийн, нэгбүрчлэн шалга гэж тушаал өгч харагдав. Энүүгээр: Энэ зүгээр Н.Учралын улс орноо бодсон чөлөөлөлт биш, улс төрийн өрсөлдөгчөө зайлуулж байгаа операци гэдэг нь ойлгогдов.

Дамжаад тэр Хотын МАН-ын даргынх нь ажлыг хураана. Хурал зарлахаар төлөвлөсөн дуулдсан. Уулаасаа: МАН-ын 50-иас дээш хувийг атгадаг Хотын МАН-ыг атгахгүй болохоор Н.Учрал ч, Дарга ч намаа барьж чадахгүй байгаа. Тийм болохлоор Х.Нямбаатараас 27 оны сонгууль бужигнахаас өмнө Хотын МАН-ыг авч буй нь энэ. Харамсалтай нь энийг хийхдээ монголчуудын гол хүнс дээр бодлогын алдаа хийчихлээ. Хажуугаар нь МАН-ын дарга Н.Учрал намаа дахиад хагалчихлаа. Хотын МАН-ыг ялалтад хүргэсэн Х.Нямбаатар багтайгаа л байж таараа. Баг нь энийг эсэргүүцэж л таараа. Хотын МАН-ын багаас нь гадна МАН-ын хэмжээнд Х.Нямбаатарт талтай гишүүд нь дийлдэг. Тэр бүү хэл: Энэ Х.Нямбаатар их хачин. Түүнийг дэмждэг хүмүүсийн нэлээн хувь нь нам бус болон АН-ынхан байдаг юм билээ. Гол нь: Н.Учрал ингэснээр МАН-ын хагарал дахичихлаа. Өмнөх хагарал нь: Ноднингийн зургадугаар сард Хамтарсан Засгийн газрыг тараасан, Л.Оюун-Эрдэнийг Ерөнхий сайдаас огцруулснаас эхлэлтэй. УИХ дахь бүлгээсээ эхлээд Тусгаар тогтнолын ордон, тэрнээсээ гараад гудамж талбайд ч хагарч хуваагдсан байдалтай. Л.Оюун-Эрдэнийн дараа МАН-ыг хумьж, нэг малгай дор хураах бяртай толгой олдоогүй. Спикер асан, ЕТГ-ын дарга Г.Занданшатарыг Ерөнхий сайд болгосон нь алдаа болж хувирсан. Монгол Улсын эдийн засгийн эргэлтийг бүх талаар нь хааж боогоод орхисон. МАН-аа ч самарч хаяад явсан. Нэгэнтээ МАН-даа халтай учир намын дарга болж чадсангүй. Г.Занданшатарыг Ерөнхий сайд байхад намын даргаар Н.Учралыг тавьсан. Г.Занданшатар нэгэнтээ УИХ-ын гишүүн биш, намын дарга биш, нэг ёсондоо улс төрийн дархлаагүй тул Ерөнхий сайдаар удсангүй. Гэвчиг тэр Ерөнхий сайдаар удаагүй нь МАН-ын хагарал улам ангайснаас болсон. Тиймийн учраас намын дарга Н.Учралыг Ерөнхий сайд болгосон. Н.Учрал өөрөө ч спикерээс түлхүүлэн бууж Ерөнхий сайд болох ажилд гар бие оролцсон. Гээд Ерөнхий сайдын хувиар эдийн засгийг өөд татаж бардаггүй. Алхам бүрдээ Г.Занданшатарын сэндийчиж орхисон эдийн засгийн хүндрэлүүдтэй тулах болсон. Н.Учрал Ерөнхий сайд болоод мега төслүүдийг зогсоож, эдийн засгийг эвхсээр байсан ч МАН-ынхан нь дуугүй л байсан. Засгийн газраа хоёр талаас бүрдүүлж намынхаа эв нэгдлийг хангалаа гэж МАН-ынхан хараад байж. Гэтэл нь: Нэг л бямба гарагт Хүчит шонхор зах дээрээс намаа хагалах мэдэгдэл хийчих нь тэр. Х.Нямбаатарыг "Хүчит шонхор" дээрээс, тэгээд нөөцийн махаар чөлөөлнө гэж хэний санаанд буух вэ дээ. Юмхнаар юм хийчихдэг овоо л овсгоо аж.

ӨӨРТЭЙГӨӨ ТЭМЦЭЭД БАЙГАА Н.УЧРАЛД ӨӨРТ НЬ ХАРИУЦЛАГА ХҮЛЭЭЛГЭХ ЁСТОЙ

Н.Учрал бол өөрт олдсон үүлэн чөлөөг гайхам ашигласан. МАН-ын гурван ялалтын эхний цикль 10 жилийн өмнө тохиосон. Тэгэхэд Н.Учрал УИХ дахь МАН-ын бүлгийн зөвлөх, Шадар сайд У.Хүрэлсүхийн ажлын албаны олон нийттэй харилцах бодлогын зөвлөх, НАМЗХ-ны дэд ерөнхийлөгч, бас нэмээд өөртөө байгуулсан Монголын залуу багш нарын холбооныхоо ерөнхийлөгчөөр ажилладаг залуу байв. Тэгээд 16 онд УИХ-ын гишүүн болж байж. 18 онд ЖДҮ-д холбогдсон. Тэр: Би биш, аав авсан зээл гээд өөрийгөө тойруулсан. 19 онд НАМЗХ-ны ерөнхийлөгч болсон. 20 онд дахиж нэр дэвшээд хоёр дахиа гишүүн болсон. 22 онд Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газрын Цахимын сайд, 24 оны сонгуулийн дараа дахиад л Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газрын ХЭГ-ын дарга, 25 онд Л.Оюун-Эрдэнийг Ерөнхий сайдаас буулгалцаад Г.Занданшатарын Засгийн газрын Тэргүүн шадар бөгөөд Эдийн засгийн хөгжлийн сайдаар ажиллаж, 22-26 он хүртэл Цахимын сайдаас Ерөнхий сайд, дунд нь МАН-ын дарга болсон, УИХ-ын дарга хийгээд үзсэн. Түүхэн дэх CV-гээ бол биччихсэн. Гэм нь: Н.Учрал юу бүтээв гэхлээр хэцүү, хомс.

Эсрэгээрээ: Эдүгээ Н.Учрал өөр гарагаас ирсэн мэт аашлах нь туйлын зохимжгүй. Түүний шүүмжлээд, буруутгаад байгаа бүх юм өөрийнх нь хийсэн, гар бие оролцсон ажил. Тиймийн учраас: Н.Учрал өөртэйгөө тэмцээд, өөрийгөө үгүйсгээд байгаа гэсэн үг. Тэгэхлээр өөрт нь хариуцлага хүлээлгэх ёстой.

УЛСЫН ЭДИЙН ЗАСГИЙН УНАЛТ Н.УЧРАЛЫГ УНАГАХ НЬ ТОДОРХОЙ БОЛЛОО

Н.Учрал АН-ынхны: УИХ-ын дарга нам бус байх ёстой гэсэн шаардлага дээр дөрөөлөөд Ерөнхий сайд руу буусан. Засгийн газраа намынхаа 30:32-ын төлөөллөөс бүрдүүлээд л. Намынхан нь: Нам одоо нэг эвээ оллоо гэж харсан. Гэвчиг үгүй. Х.Нямбаатарыг Хотын даргаас чөлөөлж Хотын МАН-ын чөлөөлж авах гэсэн нь намаа дахиад хагалчихав. Энийг дагаад Н.Учралын нэр шууд уруудлаа. Ердөө л өнгөрөгч долоо хоногт тээр дор байсан АН-ын О.Цогтгэрэл шоволзоод эхлэв. Тэрээр С.Баярцогтыг генсек болгосноосоо хойш сүрд нь дарагдлаа гээд сүрхий шүүмжлүүлээд, бага зэрэг бүдгэрээд байсан юм. Гэлээ гэхдээ О.Цогтгэрэл, ер нь АН-ынхан нар үзэхээр боллоо. МАН-ын Н.Учралыг бямба гаригт намаа самарч байхад АН-ынхан ням гаригт уулзаад: Эдийн засгийн уналт, инфляцын өсөлтөөр Н.Учралыг унагахаар ярилцаж. Энэ нь: Энэ долоо хоногт АН-ын хэн нэг гишүүн бланк дээрээ гарын үсэг зуруулаад эхэлнэ гэсэн үг.

Базах нь ээ: Намаа 100 хувь авах Даргын хүсэл, 27 онд Ерөнхийлөгчид үзэх намынхныхаа сонирхол хоёрын хүч хавсарсан шахаагаар хийсэн улс төрөө Н.Учрал даахааргүй боллоо. Х.Нямбаатарын ардаас удалгүй явах нь ээ. Уул нь: Н.Учрал жаахан л ухаан гаргаад улс төрийн тогтвортой байдлыг эрхэмлэж, төрийн залгамж чанарыг хэрэгжүүлсэн бол өөрийн өвтэй Ерөнхий сайд болж түүхнээ үлдэх байлаа…

Ө.БАТБИЛЭГ

Эх сурвалж: Өдрийн сонин

]]> Олон улсын харилцаа судлаач Л.Бямбаханд: Фукидитийн урхи https://ekhoron.mn/read/359 https://ekhoron.mn/read/359 Эхорон Thu, 14 May 2026 15:40:33 +0800 БНХАУ, АНУ-ын удирдагчдын өнөөдрийн хэлэлцээний эхэнд Ши Жиньпиний онцолсон "Фукидитийн урхи" хэмээх хэлц, ойлголтын утга учрыг олон улсын харилцаа судлаач Л.Бямбаханд тайлбарлажээ.



]]>
БНХАУ, АНУ-ын удирдагчдын өнөөдрийн хэлэлцээний эхэнд Ши Жиньпиний онцолсон "Фукидитийн урхи" хэмээх хэлц, ойлголтын утга учрыг олон улсын харилцаа судлаач Л.Бямбаханд тайлбарлажээ.
  • МЭӨ 499-449 оны хооронд Грекийн хоёр хүчирхэг хот улсууд болох Афин, Спарта нь Грек-Персийн дайнд холбоотон болон тулалдсан байна. Персүүдийг ялж, нутаг руу нь хөөсний дараа өмнө нь холбоотон байсан Афин, Спартын хооронд зөрчил үүсч, улмаар бараг 30 жил үргэлжилсэн Пелопоннессын дайн дэгдсэн. Энэ дайнд Спартууд ялагч болж, харин эцэс төгсгөлгүй мэт дайнаас болж Афинчууд үгүйрэн хоосорч, ялагдлын гутамшгийг амссан түүхтэй. Харамсалтай нь, эдний хэн ч өмнөх шигээ хүчирхэг байхаа болив. Фукидитийн тайлбарласнаар “Афинчуудын хүчирхэгжин мандаж, тэднээс айх айдас Спартуудын зүрхэнд хүрч, улмаар дайн гарах нь гарцаагүй болсон юм”.
  • Шинээр хүчирхэгжиж буй их гүрэн нь жанжлаж буй их гүрний байр суурийг ганхуулж, тухайн үеийн олон улсын харилцааны статус квог өөрчилдөг, ингэхдээ тэдний тэмцэл дийлэнхдээ дайнаар төгсдөг гэдгийг Фукидид урьдчилан зөгнөсөн юм.
  • МЭӨ V зуунд Афин, Спарта хоёрын хооронд өрнөсөн Пелопоннесийн дайнд хийсэн Фукидитийн дүн шинжилгээ нь хүч, мөргөлдөөн, олон улсын улс төрийн мөн чанарыг тодорхой харуулсан. Фукидитийн хувьд бидний өнөөдөр “олон улсын харилцаа” гэж нэрлэдэг зүйл нь Хэлласын Грекийн хот-улсууд эсвэл Перс, Македон зэрэг том гүрэн гүрнүүдийн аль ч бай, улсуудын тэгш бус байгууллагуудын хоорондын зайлшгүй бөгөөд харгис өрсөлдөөн юм.
  • Фукидитийн реализмын гол зарчим бол улс төрийн нийгэмлэгүүдийн байгалийн тэгш бус байдлын үзэл санаа юм. Афин, Спарта зэрэг Грекийн янз бүрийн хот-улсуудаас бүрдсэн Хэлласын ижил тэгш улсуудын цуглуулга биш байв. Үүний оронд цөөн хэдэн давамгайлсан гүрнүүд, олон жижиг, сул дорой улс төрийн нийгэмлэгүүдээс бүрддэг байв. Энэхүү тэнцвэргүй байдал нь Грекийн бус гүрнийг хамарч, Хэлласаас цааш хүрээгээ тэлж, Персийн эзэнт гүрэн хүчирхэг улсын тод жишээ болсон юм.
  • Фукидит ийм тэгш бус байдлыг засаж залруулах зүйл биш, харин улс төрийн амьдралын нөхцөл гэж хүлээн зөвшөөрөх нь зүй ёсны бөгөөд зайлшгүй гэж үзсэн. Энэхүү ертөнцийг үзэх үзлээр улс төрийн талбар нь ёс суртахууны болон эрх зүйн тэгш байдлын талбар биш харин хүчний шаталсан динамик юм. Улс орнууд хэмжээ, хүч чадлаараа бус өөрийгөө хамгаалах, бусдад нөлөөлөх чадавхаараа тэгш бус байдаг. Аристотель “Хүн бол улс төрийн амьтан” гэж тунхагласан бол Фукидитийн улс төрийн амьтад буюу улсууд нь олон улсын аюултай орчинд оршин тогтнох, хөгжих чадвараараа угаасаа тэгш бус байдаг гэсэн санааг дэвшүүлсэн.
]]>
БНХАУ, АНУ-ын удирдагчдын өнөөдрийн хэлэлцээний эхэнд Ши Жиньпиний онцолсон "Фукидитийн урхи" хэмээх хэлц, ойлголтын утга учрыг олон улсын харилцаа судлаач Л.Бямбаханд тайлбарлажээ.
  • МЭӨ 499-449 оны хооронд Грекийн хоёр хүчирхэг хот улсууд болох Афин, Спарта нь Грек-Персийн дайнд холбоотон болон тулалдсан байна. Персүүдийг ялж, нутаг руу нь хөөсний дараа өмнө нь холбоотон байсан Афин, Спартын хооронд зөрчил үүсч, улмаар бараг 30 жил үргэлжилсэн Пелопоннессын дайн дэгдсэн. Энэ дайнд Спартууд ялагч болж, харин эцэс төгсгөлгүй мэт дайнаас болж Афинчууд үгүйрэн хоосорч, ялагдлын гутамшгийг амссан түүхтэй. Харамсалтай нь, эдний хэн ч өмнөх шигээ хүчирхэг байхаа болив. Фукидитийн тайлбарласнаар “Афинчуудын хүчирхэгжин мандаж, тэднээс айх айдас Спартуудын зүрхэнд хүрч, улмаар дайн гарах нь гарцаагүй болсон юм”.
  • Шинээр хүчирхэгжиж буй их гүрэн нь жанжлаж буй их гүрний байр суурийг ганхуулж, тухайн үеийн олон улсын харилцааны статус квог өөрчилдөг, ингэхдээ тэдний тэмцэл дийлэнхдээ дайнаар төгсдөг гэдгийг Фукидид урьдчилан зөгнөсөн юм.
  • МЭӨ V зуунд Афин, Спарта хоёрын хооронд өрнөсөн Пелопоннесийн дайнд хийсэн Фукидитийн дүн шинжилгээ нь хүч, мөргөлдөөн, олон улсын улс төрийн мөн чанарыг тодорхой харуулсан. Фукидитийн хувьд бидний өнөөдөр “олон улсын харилцаа” гэж нэрлэдэг зүйл нь Хэлласын Грекийн хот-улсууд эсвэл Перс, Македон зэрэг том гүрэн гүрнүүдийн аль ч бай, улсуудын тэгш бус байгууллагуудын хоорондын зайлшгүй бөгөөд харгис өрсөлдөөн юм.
  • Фукидитийн реализмын гол зарчим бол улс төрийн нийгэмлэгүүдийн байгалийн тэгш бус байдлын үзэл санаа юм. Афин, Спарта зэрэг Грекийн янз бүрийн хот-улсуудаас бүрдсэн Хэлласын ижил тэгш улсуудын цуглуулга биш байв. Үүний оронд цөөн хэдэн давамгайлсан гүрнүүд, олон жижиг, сул дорой улс төрийн нийгэмлэгүүдээс бүрддэг байв. Энэхүү тэнцвэргүй байдал нь Грекийн бус гүрнийг хамарч, Хэлласаас цааш хүрээгээ тэлж, Персийн эзэнт гүрэн хүчирхэг улсын тод жишээ болсон юм.
  • Фукидит ийм тэгш бус байдлыг засаж залруулах зүйл биш, харин улс төрийн амьдралын нөхцөл гэж хүлээн зөвшөөрөх нь зүй ёсны бөгөөд зайлшгүй гэж үзсэн. Энэхүү ертөнцийг үзэх үзлээр улс төрийн талбар нь ёс суртахууны болон эрх зүйн тэгш байдлын талбар биш харин хүчний шаталсан динамик юм. Улс орнууд хэмжээ, хүч чадлаараа бус өөрийгөө хамгаалах, бусдад нөлөөлөх чадавхаараа тэгш бус байдаг. Аристотель “Хүн бол улс төрийн амьтан” гэж тунхагласан бол Фукидитийн улс төрийн амьтад буюу улсууд нь олон улсын аюултай орчинд оршин тогтнох, хөгжих чадвараараа угаасаа тэгш бус байдаг гэсэн санааг дэвшүүлсэн.
]]> Ши Жиньпин, Доналд Трамп нарын хэлэлцээ ба Америк-Хятадын ашиг сонирхлын илэрхийлэл https://ekhoron.mn/read/358 https://ekhoron.mn/read/358 Эхорон Thu, 14 May 2026 15:27:26 +0800 БНХАУ-ын дарга Ши Жиньпин, БНХАУ-д төрийн айлчлал хийж буй АНУ-ын ерөнхийлөгч Дональд Трамптай хэлэлцээ нар
өнөөдөр Бээжин хотын Ардын их хурлын ордонд хэлэлцээ хийлээ.


]]>
БНХАУ-ын дарга Ши Жиньпин, БНХАУ-д төрийн айлчлал хийж буй АНУ-ын ерөнхийлөгч Доналд Трамптай хэлэлцээ нар
өнөөдөр Бээжин хотын Ардын их хурлын ордонд хэлэлцээ хийлээ.

Энэхүү хэлэлцээ бол дэлхийн хамгийн том хоёр хэт их гүрний ашиг сонирхол, байр суурь, хандлагын илэрхийлэл гэж болно. 

БНХАУ-ын дарга Ши Жиньпиний онцолсон санаанууд:
  • Дэлхий дахинд зуун жилд тохиогоогүй өөрчлөлт хурдацтай өрнөж, олон улсын нөхцөл байдал ээдрээтэй болж байна.
  • Энэ үед Хятад, Америк хоёр “Фукидитийн урхи”-г даван туулж, их гүрнүүдийн харилцааны шинэ загварыг бий болгож, дэлхий нийтийн сорилтуудыг хамтдаа даван туулж, дэлхийд илүү тогтвортой байдал авчирч чадах эсэх, хоёр орны ард түмний сайн сайхан болон хүн төрөлхтний ирээдүйг харгалзан хоёр улсын харилцааны илүү сайн ирээдүйг хамтдаа бүтээж чадах эсэх нь түүх, дэлхий, ард түмний өмнө тавигдсан асуулт бөгөөд их гүрнүүдийн удирдагчдын хамтдаа бичих ёстой цаг үеийн хариулт мөн.
  • Трамп ерөнхийлөгчтэй хамтран Хятад–Америкийн харилцааны “том хөлөг онгоц”-ыг зөв чиглүүлж, 2026 оныг хоёр орны харилцааны түүхэн, бэлгэдлийн чанартай шинэ эхлэл болгоход бэлэн байна.
  • Хятадын тал Хятад–Америкийн харилцааг эрүүл тогтвортой хөгжүүлэхэд анхаарч байна
  • Хоёр тал “Хятад–Америкийн стратегийн бүтээлч тогтвортой харилцаа”-г хоёр орны харилцааны шинэ байр суурь болгохоор санал нэгдсэн нь ирэх гурван жил болон түүнээс цааших хугацаанд стратегийн чиглэл болно гэдэгт итгэлтэй байна.
  • “Стратегийн бүтээлч тогтвортой байдал” гэдэг нь хамтын ажиллагаанд суурилсан эерэг тогтвортой байдал, өрсөлдөөнийг зохистой түвшинд барьсан эрүүл тогтвортой байдал, санал зөрөлдөөнийг хяналттай байлгасан хэвийн тогтвортой байдал, энх тайвныг хадгалсан урт хугацааны тогтвортой байдал байх ёстой.
  • Хятад–Америкийн эдийн засаг, худалдааны харилцааны мөн чанар нь харилцан ашигтай хамтын ажиллагаа бөгөөд санал зөрөлдөөн, маргаантай асуудлыг тэгш эрхтэй зөвшилцлөөр шийдвэрлэх нь цорын ганц зөв сонголт.
  • Өчигдөр хоёр улсын эдийн засаг, худалдааны багууд ерөнхийдөө тэнцвэртэй, эерэг үр дүнд хүрсэн нь хоёр орны ард иргэд болон дэлхий дахинд сайн мэдээ болсон.
  • Өнөөгийн энэ эерэг хандлагыг хамтдаа хамгаалах шаардлага.
  • Хятад улсын нээлттэй бодлого улам өргөжинө.
  • Америкийн аж ахуйн нэгжүүд Хятадын шинэчлэл, нээлттэй бодлогод гүн оролцож байгааг сайшааж байна.
  • Америкийн талтай харилцан ашигтай хамтын ажиллагааг өргөжүүлэхийг Хятадын тал дэмжинэ.
  • Хоёр тал улс төр, дипломат болон цэргийн харилцааны сувгийг үр дүнтэй ашиглаж, худалдаа, эрүүл мэнд, хөдөө аж ахуй, аялал жуулчлал, хүмүүнлэг, хууль сахиулах зэрэг салбарын хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх ёстой.
  • Тайванийн асуудал нь Хятад–Америкийн харилцаа дахь хамгийн чухал асуудал. Энэ асуудлыг зөв зохицуулж чадвал хоёр орны харилцаа ерөнхийдөө тогтвортой байна, харин буруу зохицуулбал мөргөлдөөнд хүрч, хоёр орны харилцааг аюултай байдалд хүргэнэ.
  • “Тайванийн тусгаар тогтнол” болон Тайванийн хоолойн энх тайван нь үл зохицох зүйл бөгөөд Тайванийн хоолойн энх тайван, тогтвортой байдлыг хамгаалах нь Хятад, Америкийн хамгийн том нийтлэг ашиг сонирхол.
  • Америкийн талаас Тайванийн асуудалд маш болгоомжтой хандахыг хүсье.
АНУ-ын ерөнхийлөгч Доналд Трампын онцолсон санаанууд:
  • Хятадад төрийн айлчлал хийж байгаадаа туйлын баяртай байна.
  • Америк–Хятадын харилцаа сайн байгаа бөгөөд өөрөө Ши Жиньпинтэй Америк–Хятадын төрийн тэргүүнүүдийн түүхэн дэх хамгийн удаан, хамгийн сайн харилцааг тогтоосон.
  • Ши Жиньпин дарга бол агуу удирдагч, Хятад улс бол агуу улс.
  • Би Хятадын ард түмнийг гүнээ хүндэтгэдэг.
  • Өнөөдрийн уулзалт нь дэлхий нийтийн анхаарлыг татсан чухал уулзалт болж байна.
  • Ши Жиньпин даргатай хамтран харилцаа холбоо, хамтын ажиллагааг бэхжүүлж, санал зөрөлдөөнийг зохистой шийдвэрлэн, Америк–Хятадын харилцааг түүхэн дэх хамгийн сайн түвшинд хүргэж, хоёр орны илүү сайхан ирээдүйг хамтдаа бүтээхэд бэлэн байна.
  • Америк, Хятад бол дэлхийн хамгийн чухал, хамгийн хүчирхэг улсууд бөгөөд хамтын ажиллагаагаар хоёр орон төдийгүй дэлхийд олон сайн зүйл хийж чадна.
  • Тийм учраас энэ удаагийн айлчлалдаа Америкийн бизнесийн салбарын нэр хүндтэй төлөөлөгчдийг дагуулан ирсэн бөгөөд тэд бүгд Хятадыг хүндэтгэж, хамтын ажиллагааг чухалчилж, Хятадтай хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлэхийг идэвхтэй дэмжиж байгаа гэжээ.
Мөн хоёр улсын төрийн тэргүүн Ойрх Дорнодын нөхцөл байдал, Украины хямрал, Солонгосын хойгийн асуудал зэрэг олон улсын болон бүс нутгийн томоохон асуудлаар санал солилцож, энэ жилийн Ази, Номхон далайн эдийн засгийн хамтын ажиллагааны байгууллагын удирдагчдын албан бус уулзалт болон “Их 20”-ийн дээд хэмжээний уулзалтыг харилцан дэмжиж, амжилттай зохион байгуулахаар санал нэгджээ.
Хэлэлцээний өмнө Ши Жиньпин Ардын их хурлын ордны зүүн талын талбайд Д.Трампад зориулан угтах ёслол зохион байгуулсан юм.

Харин хэлэлцээний дараа БНХАУ-ын соёл уламжлалын бэлгэдэл, 15 дугаар зуунд баригдсан Тэнгэрийн сүмд Ши Жиньпин, Доналд Трамп нар хамтдаа зочилжээ.

]]>
БНХАУ-ын дарга Ши Жиньпин, БНХАУ-д төрийн айлчлал хийж буй АНУ-ын ерөнхийлөгч Доналд Трамптай хэлэлцээ нар
өнөөдөр Бээжин хотын Ардын их хурлын ордонд хэлэлцээ хийлээ.

Энэхүү хэлэлцээ бол дэлхийн хамгийн том хоёр хэт их гүрний ашиг сонирхол, байр суурь, хандлагын илэрхийлэл гэж болно. 

БНХАУ-ын дарга Ши Жиньпиний онцолсон санаанууд:
  • Дэлхий дахинд зуун жилд тохиогоогүй өөрчлөлт хурдацтай өрнөж, олон улсын нөхцөл байдал ээдрээтэй болж байна.
  • Энэ үед Хятад, Америк хоёр “Фукидитийн урхи”-г даван туулж, их гүрнүүдийн харилцааны шинэ загварыг бий болгож, дэлхий нийтийн сорилтуудыг хамтдаа даван туулж, дэлхийд илүү тогтвортой байдал авчирч чадах эсэх, хоёр орны ард түмний сайн сайхан болон хүн төрөлхтний ирээдүйг харгалзан хоёр улсын харилцааны илүү сайн ирээдүйг хамтдаа бүтээж чадах эсэх нь түүх, дэлхий, ард түмний өмнө тавигдсан асуулт бөгөөд их гүрнүүдийн удирдагчдын хамтдаа бичих ёстой цаг үеийн хариулт мөн.
  • Трамп ерөнхийлөгчтэй хамтран Хятад–Америкийн харилцааны “том хөлөг онгоц”-ыг зөв чиглүүлж, 2026 оныг хоёр орны харилцааны түүхэн, бэлгэдлийн чанартай шинэ эхлэл болгоход бэлэн байна.
  • Хятадын тал Хятад–Америкийн харилцааг эрүүл тогтвортой хөгжүүлэхэд анхаарч байна
  • Хоёр тал “Хятад–Америкийн стратегийн бүтээлч тогтвортой харилцаа”-г хоёр орны харилцааны шинэ байр суурь болгохоор санал нэгдсэн нь ирэх гурван жил болон түүнээс цааших хугацаанд стратегийн чиглэл болно гэдэгт итгэлтэй байна.
  • “Стратегийн бүтээлч тогтвортой байдал” гэдэг нь хамтын ажиллагаанд суурилсан эерэг тогтвортой байдал, өрсөлдөөнийг зохистой түвшинд барьсан эрүүл тогтвортой байдал, санал зөрөлдөөнийг хяналттай байлгасан хэвийн тогтвортой байдал, энх тайвныг хадгалсан урт хугацааны тогтвортой байдал байх ёстой.
  • Хятад–Америкийн эдийн засаг, худалдааны харилцааны мөн чанар нь харилцан ашигтай хамтын ажиллагаа бөгөөд санал зөрөлдөөн, маргаантай асуудлыг тэгш эрхтэй зөвшилцлөөр шийдвэрлэх нь цорын ганц зөв сонголт.
  • Өчигдөр хоёр улсын эдийн засаг, худалдааны багууд ерөнхийдөө тэнцвэртэй, эерэг үр дүнд хүрсэн нь хоёр орны ард иргэд болон дэлхий дахинд сайн мэдээ болсон.
  • Өнөөгийн энэ эерэг хандлагыг хамтдаа хамгаалах шаардлага.
  • Хятад улсын нээлттэй бодлого улам өргөжинө.
  • Америкийн аж ахуйн нэгжүүд Хятадын шинэчлэл, нээлттэй бодлогод гүн оролцож байгааг сайшааж байна.
  • Америкийн талтай харилцан ашигтай хамтын ажиллагааг өргөжүүлэхийг Хятадын тал дэмжинэ.
  • Хоёр тал улс төр, дипломат болон цэргийн харилцааны сувгийг үр дүнтэй ашиглаж, худалдаа, эрүүл мэнд, хөдөө аж ахуй, аялал жуулчлал, хүмүүнлэг, хууль сахиулах зэрэг салбарын хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх ёстой.
  • Тайванийн асуудал нь Хятад–Америкийн харилцаа дахь хамгийн чухал асуудал. Энэ асуудлыг зөв зохицуулж чадвал хоёр орны харилцаа ерөнхийдөө тогтвортой байна, харин буруу зохицуулбал мөргөлдөөнд хүрч, хоёр орны харилцааг аюултай байдалд хүргэнэ.
  • “Тайванийн тусгаар тогтнол” болон Тайванийн хоолойн энх тайван нь үл зохицох зүйл бөгөөд Тайванийн хоолойн энх тайван, тогтвортой байдлыг хамгаалах нь Хятад, Америкийн хамгийн том нийтлэг ашиг сонирхол.
  • Америкийн талаас Тайванийн асуудалд маш болгоомжтой хандахыг хүсье.
АНУ-ын ерөнхийлөгч Доналд Трампын онцолсон санаанууд:
  • Хятадад төрийн айлчлал хийж байгаадаа туйлын баяртай байна.
  • Америк–Хятадын харилцаа сайн байгаа бөгөөд өөрөө Ши Жиньпинтэй Америк–Хятадын төрийн тэргүүнүүдийн түүхэн дэх хамгийн удаан, хамгийн сайн харилцааг тогтоосон.
  • Ши Жиньпин дарга бол агуу удирдагч, Хятад улс бол агуу улс.
  • Би Хятадын ард түмнийг гүнээ хүндэтгэдэг.
  • Өнөөдрийн уулзалт нь дэлхий нийтийн анхаарлыг татсан чухал уулзалт болж байна.
  • Ши Жиньпин даргатай хамтран харилцаа холбоо, хамтын ажиллагааг бэхжүүлж, санал зөрөлдөөнийг зохистой шийдвэрлэн, Америк–Хятадын харилцааг түүхэн дэх хамгийн сайн түвшинд хүргэж, хоёр орны илүү сайхан ирээдүйг хамтдаа бүтээхэд бэлэн байна.
  • Америк, Хятад бол дэлхийн хамгийн чухал, хамгийн хүчирхэг улсууд бөгөөд хамтын ажиллагаагаар хоёр орон төдийгүй дэлхийд олон сайн зүйл хийж чадна.
  • Тийм учраас энэ удаагийн айлчлалдаа Америкийн бизнесийн салбарын нэр хүндтэй төлөөлөгчдийг дагуулан ирсэн бөгөөд тэд бүгд Хятадыг хүндэтгэж, хамтын ажиллагааг чухалчилж, Хятадтай хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлэхийг идэвхтэй дэмжиж байгаа гэжээ.
Мөн хоёр улсын төрийн тэргүүн Ойрх Дорнодын нөхцөл байдал, Украины хямрал, Солонгосын хойгийн асуудал зэрэг олон улсын болон бүс нутгийн томоохон асуудлаар санал солилцож, энэ жилийн Ази, Номхон далайн эдийн засгийн хамтын ажиллагааны байгууллагын удирдагчдын албан бус уулзалт болон “Их 20”-ийн дээд хэмжээний уулзалтыг харилцан дэмжиж, амжилттай зохион байгуулахаар санал нэгджээ.
Хэлэлцээний өмнө Ши Жиньпин Ардын их хурлын ордны зүүн талын талбайд Д.Трампад зориулан угтах ёслол зохион байгуулсан юм.

Харин хэлэлцээний дараа БНХАУ-ын соёл уламжлалын бэлгэдэл, 15 дугаар зуунд баригдсан Тэнгэрийн сүмд Ши Жиньпин, Доналд Трамп нар хамтдаа зочилжээ.

]]> УИХ-ын гишүүн, Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнэ Жеффри Эпштэйний хэрэг Монгол Улсын эрх ашгийг хөндсөн эсэхээр асуулга тавив https://ekhoron.mn/read/319 https://ekhoron.mn/read/319 Эхорон Thu, 30 Apr 2026 15:30:09 +0800 УИХ-ын гишүүн, Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнээс Ерөнхий сайд Н.Учралд хандан Жеффри Эпштэйн ба Монгол Улсын эрх ашгийн талаар асуулга тавьжээ.


]]>
УИХ-ын гишүүн, Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнээс Ерөнхий сайд Н.Учралд хандан дэлхий дахин шуугиан болж буй Жеффри Эпштэйний хэрэг Монгол Улсын эрх ашгийг хөндсөн эсэх асуудлаар асуулга тавьж, хуулийн хугацаанд хариу ирүүлэхийг хүсжээ.

Тэрбээр Facebook дахь өөрийн https://www.facebook.com/OyunerdeneLuvsannamsrai цахим хуудастаа дараах тайлбарыг бичиж, Ерөнхий сайдад хандан асуулга тавьж буй албан бичгийн зургийг оруулсан байна.

Жеффри Эпштэйн ба Монгол Улсын эрх ашиг…
Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуулийн 8 дугаар зүйлийн 8.1.13, 37 дугаар зүйлийн 37.1.1 дэх заалт, Монгол Улсын Их Хурлын хяналт шалгалтын тухай хуулийн 11 дүгээр зүйлийн 11.1 дэх хэсгийг тус тус үндэслэн Монгол Улсын Ерөнхий сайд Ням-Осорын Учралд асуулт тавьж байна.    
Сүүлийн үед насанд хүрээгүй хүүхдийг бэлгийн мөлжлөгт татан оролцуулсан хэрэгт ял шийтгүүлж, улмаар хүн худалдаалах, бэлгийн мөлжлөгийн хэрэгт шалгагдаж байхдаа нас барсан, хэд хэдэн улсын улс төрчид, банк, санхүү, бизнесийн нөлөө бүхий хүмүүстэй тогтоосон хувь харилцаагаараа дамжуулан үндэстэн дамнасан үйл ажиллагаа явуулж байсан Жеффри Эпштэйнтэй холбоотой асуудал олон улсын анхаарлын төвд байна.  
Америкийн Нэгдсэн Улсын Конгрессоос 2025 оны 11 дүгээр сард баталсан “Эпштэйний хавтас хэргийн ил тод байдлын тухай хууль” (Epstein Files Transparency Act)-ийн дагуу Америкийн Нэгдсэн Улсын Хууль зүйн яамнаас[1]  болон Америкийн Нэгдсэн Улсын Конгрессын Төлөөлөгчдийн танхимын Хянан шалгах болон засаглалын реформын хорооноос[2]  ил тод, нээлттэй болгосон хавтаст хэргийн материал, баримт бичиг (цаашид “Эпштэйний хавтаст хэрэг” https://www.justice.gov/epstein гэх)-т шинэ баримтууд дэлгэгдэж, Монгол иргэдийн эрх зөрчигдсөн байж болзошгүй асуудлууд, Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн дарга асан Ц.Элбэгдорж, Х.Баттулга болон бусад албан тушаалтнууд холбогдсон тухай, Эрдэнэт, Оюутолгой зэрэг стратегийн орд газруудтай холбоотой ноцтой мэдээлэл гарч байгаатай холбогдуулан тус асуултыг тавьж байна. 
Энэхүү сэдэвтэй холбоотой аливаа мэдээллийг нээлттэй хүлээн авч, хамтран ажиллах болно гэдгээ илэрхийлье!
Худал хурдан ч үнэнд гүйцэгдэнэ.
 [1] Америкийн Нэгдсэн Улсын Хууль зүйн яамнаас ил тод, нээлттэй болгосон хавтаст хэргийн материал, баримт бичгүүдтэй танилцах холбоос: https://www.justice.gov/epstein 
 [2] Америкийн Нэгдсэн Улсын Конгрессийн Төлөөлөгчдийн танхимын Хянан шалгах болон засаглалын шинэчлэлийн хорооноос ил тод, нээлттэй хавтаст хэргийн материал, баримт бичгүүдтэй танилцах холбоос: https://oversight.house.gov/.../oversight-committee.../ 

]]>
УИХ-ын гишүүн, Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнээс Ерөнхий сайд Н.Учралд хандан дэлхий дахин шуугиан болж буй Жеффри Эпштэйний хэрэг Монгол Улсын эрх ашгийг хөндсөн эсэх асуудлаар асуулга тавьж, хуулийн хугацаанд хариу ирүүлэхийг хүсжээ.

Тэрбээр Facebook дахь өөрийн https://www.facebook.com/OyunerdeneLuvsannamsrai цахим хуудастаа дараах тайлбарыг бичиж, Ерөнхий сайдад хандан асуулга тавьж буй албан бичгийн зургийг оруулсан байна.

Жеффри Эпштэйн ба Монгол Улсын эрх ашиг…
Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуулийн 8 дугаар зүйлийн 8.1.13, 37 дугаар зүйлийн 37.1.1 дэх заалт, Монгол Улсын Их Хурлын хяналт шалгалтын тухай хуулийн 11 дүгээр зүйлийн 11.1 дэх хэсгийг тус тус үндэслэн Монгол Улсын Ерөнхий сайд Ням-Осорын Учралд асуулт тавьж байна.    
Сүүлийн үед насанд хүрээгүй хүүхдийг бэлгийн мөлжлөгт татан оролцуулсан хэрэгт ял шийтгүүлж, улмаар хүн худалдаалах, бэлгийн мөлжлөгийн хэрэгт шалгагдаж байхдаа нас барсан, хэд хэдэн улсын улс төрчид, банк, санхүү, бизнесийн нөлөө бүхий хүмүүстэй тогтоосон хувь харилцаагаараа дамжуулан үндэстэн дамнасан үйл ажиллагаа явуулж байсан Жеффри Эпштэйнтэй холбоотой асуудал олон улсын анхаарлын төвд байна.  
Америкийн Нэгдсэн Улсын Конгрессоос 2025 оны 11 дүгээр сард баталсан “Эпштэйний хавтас хэргийн ил тод байдлын тухай хууль” (Epstein Files Transparency Act)-ийн дагуу Америкийн Нэгдсэн Улсын Хууль зүйн яамнаас[1]  болон Америкийн Нэгдсэн Улсын Конгрессын Төлөөлөгчдийн танхимын Хянан шалгах болон засаглалын реформын хорооноос[2]  ил тод, нээлттэй болгосон хавтаст хэргийн материал, баримт бичиг (цаашид “Эпштэйний хавтаст хэрэг” https://www.justice.gov/epstein гэх)-т шинэ баримтууд дэлгэгдэж, Монгол иргэдийн эрх зөрчигдсөн байж болзошгүй асуудлууд, Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн дарга асан Ц.Элбэгдорж, Х.Баттулга болон бусад албан тушаалтнууд холбогдсон тухай, Эрдэнэт, Оюутолгой зэрэг стратегийн орд газруудтай холбоотой ноцтой мэдээлэл гарч байгаатай холбогдуулан тус асуултыг тавьж байна. 
Энэхүү сэдэвтэй холбоотой аливаа мэдээллийг нээлттэй хүлээн авч, хамтран ажиллах болно гэдгээ илэрхийлье!
Худал хурдан ч үнэнд гүйцэгдэнэ.
 [1] Америкийн Нэгдсэн Улсын Хууль зүйн яамнаас ил тод, нээлттэй болгосон хавтаст хэргийн материал, баримт бичгүүдтэй танилцах холбоос: https://www.justice.gov/epstein 
 [2] Америкийн Нэгдсэн Улсын Конгрессийн Төлөөлөгчдийн танхимын Хянан шалгах болон засаглалын шинэчлэлийн хорооноос ил тод, нээлттэй хавтаст хэргийн материал, баримт бичгүүдтэй танилцах холбоос: https://oversight.house.gov/.../oversight-committee.../ 

]]> Борцгор хотонгийн өчил https://ekhoron.mn/read/267 https://ekhoron.mn/read/267 Эхорон Fri, 17 Apr 2026 13:24:17 +0800 Би жижиг шувуу биш. Бие минь 170 см орчим, далавчаа дэлгэхэд бараг хоёр метр хүрнэ. Харин жин маань 13 кг орчим. 
Би цагаан өнгөтэй, нуруу маань бор сааралдуу, дагз, шилний минь өд буржгар. Хамгийн их анзаарагддаг зүйл гэвэл хошуу минь. Урт, өргөн, доороо шар сарьсан ууттай. Үржлийн үед тэр уут маань улаан туяа ордог юм.


]]> Бүгдээрээ сайн уу, би бол борцгор хотон.
Би жижиг шувуу биш. Бие минь 170 см орчим, далавчаа дэлгэхэд бараг хоёр метр хүрнэ. Харин жин маань 13 кг орчим. 
Би цагаан өнгөтэй, нуруу маань бор сааралдуу, дагз, шилний минь өд буржгар. Хамгийн их анзаарагддаг зүйл гэвэл хошуу минь. Урт, өргөн, доороо шар сарьсан ууттай. Үржлийн үед тэр уут маань улаан туяа ордог юм.
Би нисэхдээ хүзүүгээ гэдрэг нугалж, далавчаа цөөн, хүчтэй дэвж нисдэг. Алсаас харахад удаан мэт боловч би ус, салхины урсгалыг сайн мэдэрдэг юм.
Миний амьдрал нууртай салшгүй холбоотой. Дэлхий дээр цөөхөн нуур л надад өндөглөх боломж олгодог. Тэдний нэг нь Монголын баруун хязгаарт орших тусгай хамгаалалттай Хар ус нуур. Жил бүр би өвөлжсөн газраасаа хаврын төгсгөлд хөдөлж, урт зам туулан энд ирдэг юм. Шар мөрний эх, Балканы хойг, Персийн булан гээд холын холоос ирсэн бидний зам эцэстээ энэ нуурт хүрнэ.
Хар ус нуур бол бидний гэр орон. Энд бид үр төлөө өлгийдөн авдаг. Зэгс, тачирдуу ургамлын дунд, ус шаваргүй, зэлүүдхэн эргээр бид цугларна. Тураг гогойнуудтай зэрэгцэн, хатсан зэгс, өвсний ишээр бараг метр орчим өндөр, өргөн үүр засна. Би гурван нас хүрч байж үржилд ордог. Тэгээд хаврын сүүлчээр цагаан, шаргал туяатай өндгөө гаргана. Заримдаа нэг, заримдаа хоёр, ховор тохиолдолд тав, зургаан өндөг гаргадаг юм.
Бид өндгөө ойролцоогоор дөчөөд хоног дардаг. Ангаахай маань төрөхдөө өдгүй, нүдээ нээгээгүй байдаг. Гэхдээ удалгүй цагаан өд ургаж, усанд сэлж сурна. Хөөрхөн байгаа биз. Эхлээд бид ангаахайнууддаа хагас загасаар хооллодог ба томрохоор нь бүтэн загасаар хооллодог юм. Дал гаруй хоногийн дараа тэд минь далавчтайгаа танилцаж эхэлдэг.
Зуны дунд үеэс бид бүллэж, намар орой болж, өвөлжих газрын зүг буцах цаг иртэл загас элбэгтэй нуур дамждаг.
Гэхдээ нуурын амьдрал заримдаа хэцүү л дээ. Усны түвшин хэт буурах эсвэл огцом нэмэгдэхэд миний үүр сүйтгэгддэг. Жишээ нь, эргийн ургамал талхлагдвал өндөг минь ил гарна. Хүн ойртвол би үүрээ орхин нисэх шаардлагатай болно. Тэр хооронд цахлай, үнэг ирж, үүрийг минь сүйтгэх үе бий. Тиймээс шувууны үржлийн үед нь маш хянамгай байх нь чухал. Тиймээс шувууны өндөг дээр сүүдрээ бүү тусга гэдэг нь ийм учиртай юм шүү дээ.
Зарим нутагт миний хошуугаар хурдан морины хусуур хийдэг заншил байсан. Нэг хотон алга боллоо гэхэд өчүүхэн мэт санагдаж магадгүй ч бид Дэлхийн Байгаль Хамгаалах Холбооны Улаан дансны ангиллын шалгуураар “устаж байгаа” зүйлд хамаарч байна. Нээрээ Монгол Улсын Засгийн газраас тогтоосон амьтны экологи-эдийн засгийн үнэлгээ маань 11,790,000 төгрөгтэй тэнцдэг юм байна лээ.
Нэгэн цагт Монголд бид 200 орчим байлаа. Дараа нь тоо толгой маань багассан. Сүүлийн жилүүдэд цөөн тоогоор Монголдоо эргэн ирж эхэлсэн ч үүнийг бүрэн сэргэсэн гэж үзэж хараахан болохгүй. Тиймээс Монголчууд та бүхэн минь биднийг хамгаалж чадахгүй устгавал дэлхийн нэгэн өвөрмөц генетикийн салбар шугам бүрмөсөн устаж үгүй болох эрсдэлтэй.
Би бол борцгор хотон. Миний амьдрал нуурын усны түвшин, хүмүүсийн амьдралын хэв маягаас шалтгаалан өөрчлөгддөг. Хэрвээ хаврын нэг өдөр Хар ус нуурын эрэг дээр зогсоод цагаан өнгөтэй, буржгар үстэй дагзтай, том хошуутай шувуу олж харвал түр зогсоод, намайг хараарай.
Эх сурвалж: Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яам
The Nature Conservancy in Mongolia
Монголын Байгалийн Өв Сан
"Өнө Мөнхийн Монгол" хөтөлбөр 
]]> Бүгдээрээ сайн уу, би бол борцгор хотон.
Би жижиг шувуу биш. Бие минь 170 см орчим, далавчаа дэлгэхэд бараг хоёр метр хүрнэ. Харин жин маань 13 кг орчим. 
Би цагаан өнгөтэй, нуруу маань бор сааралдуу, дагз, шилний минь өд буржгар. Хамгийн их анзаарагддаг зүйл гэвэл хошуу минь. Урт, өргөн, доороо шар сарьсан ууттай. Үржлийн үед тэр уут маань улаан туяа ордог юм.
Би нисэхдээ хүзүүгээ гэдрэг нугалж, далавчаа цөөн, хүчтэй дэвж нисдэг. Алсаас харахад удаан мэт боловч би ус, салхины урсгалыг сайн мэдэрдэг юм.
Миний амьдрал нууртай салшгүй холбоотой. Дэлхий дээр цөөхөн нуур л надад өндөглөх боломж олгодог. Тэдний нэг нь Монголын баруун хязгаарт орших тусгай хамгаалалттай Хар ус нуур. Жил бүр би өвөлжсөн газраасаа хаврын төгсгөлд хөдөлж, урт зам туулан энд ирдэг юм. Шар мөрний эх, Балканы хойг, Персийн булан гээд холын холоос ирсэн бидний зам эцэстээ энэ нуурт хүрнэ.
Хар ус нуур бол бидний гэр орон. Энд бид үр төлөө өлгийдөн авдаг. Зэгс, тачирдуу ургамлын дунд, ус шаваргүй, зэлүүдхэн эргээр бид цугларна. Тураг гогойнуудтай зэрэгцэн, хатсан зэгс, өвсний ишээр бараг метр орчим өндөр, өргөн үүр засна. Би гурван нас хүрч байж үржилд ордог. Тэгээд хаврын сүүлчээр цагаан, шаргал туяатай өндгөө гаргана. Заримдаа нэг, заримдаа хоёр, ховор тохиолдолд тав, зургаан өндөг гаргадаг юм.
Бид өндгөө ойролцоогоор дөчөөд хоног дардаг. Ангаахай маань төрөхдөө өдгүй, нүдээ нээгээгүй байдаг. Гэхдээ удалгүй цагаан өд ургаж, усанд сэлж сурна. Хөөрхөн байгаа биз. Эхлээд бид ангаахайнууддаа хагас загасаар хооллодог ба томрохоор нь бүтэн загасаар хооллодог юм. Дал гаруй хоногийн дараа тэд минь далавчтайгаа танилцаж эхэлдэг.
Зуны дунд үеэс бид бүллэж, намар орой болж, өвөлжих газрын зүг буцах цаг иртэл загас элбэгтэй нуур дамждаг.
Гэхдээ нуурын амьдрал заримдаа хэцүү л дээ. Усны түвшин хэт буурах эсвэл огцом нэмэгдэхэд миний үүр сүйтгэгддэг. Жишээ нь, эргийн ургамал талхлагдвал өндөг минь ил гарна. Хүн ойртвол би үүрээ орхин нисэх шаардлагатай болно. Тэр хооронд цахлай, үнэг ирж, үүрийг минь сүйтгэх үе бий. Тиймээс шувууны үржлийн үед нь маш хянамгай байх нь чухал. Тиймээс шувууны өндөг дээр сүүдрээ бүү тусга гэдэг нь ийм учиртай юм шүү дээ.
Зарим нутагт миний хошуугаар хурдан морины хусуур хийдэг заншил байсан. Нэг хотон алга боллоо гэхэд өчүүхэн мэт санагдаж магадгүй ч бид Дэлхийн Байгаль Хамгаалах Холбооны Улаан дансны ангиллын шалгуураар “устаж байгаа” зүйлд хамаарч байна. Нээрээ Монгол Улсын Засгийн газраас тогтоосон амьтны экологи-эдийн засгийн үнэлгээ маань 11,790,000 төгрөгтэй тэнцдэг юм байна лээ.
Нэгэн цагт Монголд бид 200 орчим байлаа. Дараа нь тоо толгой маань багассан. Сүүлийн жилүүдэд цөөн тоогоор Монголдоо эргэн ирж эхэлсэн ч үүнийг бүрэн сэргэсэн гэж үзэж хараахан болохгүй. Тиймээс Монголчууд та бүхэн минь биднийг хамгаалж чадахгүй устгавал дэлхийн нэгэн өвөрмөц генетикийн салбар шугам бүрмөсөн устаж үгүй болох эрсдэлтэй.
Би бол борцгор хотон. Миний амьдрал нуурын усны түвшин, хүмүүсийн амьдралын хэв маягаас шалтгаалан өөрчлөгддөг. Хэрвээ хаврын нэг өдөр Хар ус нуурын эрэг дээр зогсоод цагаан өнгөтэй, буржгар үстэй дагзтай, том хошуутай шувуу олж харвал түр зогсоод, намайг хараарай.
Эх сурвалж: Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яам
The Nature Conservancy in Mongolia
Монголын Байгалийн Өв Сан
"Өнө Мөнхийн Монгол" хөтөлбөр 
]]> УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэх татах хуулийн төсөл: Хэн, юу хэлэв? https://ekhoron.mn/read/261 https://ekhoron.mn/read/261 Эхорон Thu, 16 Apr 2026 18:55:02 +0800 УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар өнөөдөр Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн санаачилж, өргөн мэдүүлсэн УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татахтай холбоотой УИХ-ын тухай нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн хэлэлцэх эсэхээр санал хураалт явуулж олонх нь дэмжлээ. Энэхүү хуулийн төсөлтэй холбоотой хэн, юу хэлснийг тойлон хүргэе.


]]>

УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар өнөөдөр Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн санаачилж, өргөн мэдүүлсэн УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татахтай холбоотой УИХ-ын тухай нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн хэлэлцэх эсэхээр санал хураалт явуулж олонх нь дэмжлээ. 

Ингэснээр Ерөнхийлөгчийн өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслийг анхны хэлэлцүүлэгт бэлтгүүлэхээр байнгын хороодод шилжүүллээ. 

Санал хураалтад 101 гишүүн оролцож, 57 нь хуулийн төслийг хэлэлцэхийг дэмжиж, 44 гишүүн татгалзжээ.

Одоо парламент дээр ажлын хэсэг байгуулж, хуулийн төслийг дараа дараачийн хэлэлцүүлэгт бэлтгэх юм.

Энэхүү хуулийн төсөлтэй холбоотой хэн, юу хэлснийг тойлон хүргэе.

УИХ-ын гишүүн, Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнэ:  

-Парламентын дээр Ерөнхийлөгч гарчихсан олон жил далд хэлбэрээр явдаг байсан, одоо бол цагаан хэлбэртээ орж байна. Парламентын засаглалын ардчиллын баталгаа. Парламентын олон ургальч үзэл дундаас нийгмийн тэнцвэрийг олж харах боломжтой зүйл. Энэ агуулгаар парламентын гишүүний үзэл бодлоо хэлэх эрхийг хамгаалдаг. Энэ эрхэд өнөөдөр Дээд шүүх, ҮХЦ гэх мэт Ерөнхийлөгчийн гарт байгаа эрх мэдлээр дамжуулж энэ санал хураалт явлаа.

Монголын парламентын түүхэнд гунигтай өдөр болж байна. Монголын парламентын түүхэнд гунигтай өдөр болж байна. УИХ-д суудалтай таван намын дөрөв нь байр сууриа эсрэг илэрхийлсээр байхад гишүүдэд хэрэг үүсгэн барьцаалах байдлаар хүч түрж шийдсэн.

Хэрвээ хэлэлцэгдэж байгаа асуудлаар энэ хууль батлагдвал парламент яг ДУМ шиг чив чимээгүй, зөвхөн санал хураадаг, тахин шүтсэн шинж чанартай болно. 

Өнөөдөр 126 гишүүнтэй, таван намын суудалтай парламент харсаар байтал Ерөнхийлөгчийн засаглал руу шилжиж байхад үүнийг эсэргүүцэж чадсангүй.

1992 оноос хойш С.Бямбацогт шиг УИХ-ын дарга нь УИХ-ынхаа халдашгүй байдлын эсрэг ажиллахын тулд долоо хоног завсарлага аваад өдөржин шөнөжих ажилласан хүн байгаагүй. Парламентыг хадган дээр тавиад Ерөнхийлөгчид аваачиж өгсөн, түүхэнд тор хараар үлдэх спикер боллоо.

Үндсэн хуулиар Ерөнхийлөгчийн зүгээс ийм санал хураалт оруулах эрхгүй. 2019 оны Үндсэн хуулиас хойш Ерөнхийлөгчийн хуульгүй явж байна. Яагаад энэ хуулийг удаан хугацаанд бариад байна вэ. Нэг ч хүн дуугардаггүй. Одоо бүгдээрээ парламентынхаа эсрэг гарчихаад, юу болоод байгааг мэдэж байгаа мөртлөө хэн ч дуугарахгүй болчихлоо. Монгол Улс дарангуйлал руу алхам алхмаар шилжиж байна.

Сүүлийн 10 сарын хугацаанд парламентын бүрэн эрх рүү маш бүдүүлгээр халдлаа. Өмнө нь хэзээ ч тагнуулын байгууллага УИХ-ын гишүүнийг хурал удирдлаа гэж эрүүгийн хэрэг үүсгэж байгаагүй. Энэ бол парламент руу халдсан аймшигт үйлдэл. Хууль танилцуулж байгаа ЕТГ-ынхан парламентад ямар дээрэнгүй хандаж байна. Энэ нь Монгол Улсын парламент ямар байдалд орсныг харуулж байна. Хоёр том гүрний дунд оршдог Монгол Улсын хувьд энэ бол аюултай зүйл.

УИХ-ын гишүүн А.Ариунзаяа:

-Би ардчилсан парламентын төлөө, айдасгүй дуу хоолойгоо хүргэх эрхийн төлөө, хүйсийн ялгаварлалгүй улс төрийн төлөө зоригтой зогсоно
Эмэгтэй улс төрчид эрэгтэй улс төрчөөс давуу эрх нэхээд, давуу эрх эдлэх гээд байгаа мэт шүүмжилдэг. 
Гадаад үзэмж, хэлсэн үг, бодсон бодол, зүгээр л оршихуйгаараа хамгийн түрүүнд эмэгтэй улс төрчид шүүмжлэгддэг. 
Хариуцлага тооцох болохлээр эмэгтэй улс төрчид хамгийн түрүүнд өртдөг. 
Эрэгтэй сайд том алдаа гаргахад тэсэж үлдэж байхад, эмэгтэй сайд жижиг алдаа гаргахад, түүн дээр нь дөрөөлж шууд чөлөөлөгддөг.
Жагсаалтын гишүүдийг ёс зүйтэй байх ёстой хэмээн тойргийн гишүүдээс ялгаварлаж байгааг эсэргүүцэж байгаа. 
Хууль хэлэлцүүлгийн шатанд засагдахгүй, энэ хэвээр батлагдвал эмэгтэй улс төрчид хамгийн түрүүнд золиос болох нь ойлгомжтой.
Иймээс бид өнөөдөр эмэгтэйчүүдийн улс төрийн эрхээ сануулж, эрхээ хамгаалж ягаан өнгөөр улс төрийн акц дахин зохион байгууллаа.
Санал өгөхдөө босож чимээгүй зогссон маань хүртэл улс төрийн акц, "Stand for Democracy" юм.

УИХ-ын гишүүн О.Номинчимэг:

-Монгол Улсын Ерөнхийлөгчөөс өргөн мэдүүлсэн УИХ-ын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн талаар өөрийн байр сууриа тодорхой илэрхийлсээр ирсэн. Энэ сарын 15-19-нд Истанбул хотноо болж байгаа Олон Улсын Парламентын Холбооны хаврын ээлжит ассемблейд оролцохоор ирж, шахуу хуваарьтай ажиллаж байгаа болохоор өнөөдрийн чуулганд оролцох боломжгүй байлаа. 
Жилдээ хоёр удаа, товлосон хугацаанд хуралддаг энэ хурлын томилолтыг өөрчлөх ямар ч боломжгүй байв. Олон улсын Парламентчдын хүний эрхийн хорооны Ерөнхийлөгчийн албыг хашиж байгаа тул хорооны хурлаа даргалж, дэлхийн улс орнуудын парламентад үүсээд байгаа асуудлууд дээр чухал шийдвэрүүд гаргахаар бусад орны хууль тогтоогч нартай хамтран завгүй ажиллаж байгаа өдрүүд үргэлжилж байна.
Өөрөө санал хураалтад оролцож чадаагүй ч, нутагтаа байгаа мөртлөө ийм чухал санал хураалтад оролцоогүй зарим гишүүд маань яагаад ирсэнгүй вэ, юуны нөлөөлөлд орсон юм бол гэж эрхгүй бодогддог юм байна. Парламентын дархлаа гэдэг парламентын нэр хүнд гэхээсээ гишүүд үзэл бодлоо хэн нэгний нөлөөллөөс айлгүйгээр илэрхийлж, шийдвэр гаргахад оршдог. Энэ утгаараа парламентын дархлаа угаас суларчихсан байгааг өнөөдрийн үйл явдал харууллаа.  
Олон орны хэрэг, кэйсүүд дээр ажиллаад ирэхээр геополитикийн нөхцөл байдал, ардчиллын мөн чанар, хамгаалж чадахгүй бол ямар үр дүнд хүрдэг гэдгийг олон жишээн дээр хардаг. Тухайлбал, манай хороон дээр:
  • Израилын парламентаас энэ 3 дугаар сард зөвхөн палестинчүүдэд зориулсан цаазын ял шийтгэл өгөх хууль баталсан явдал болон энэ нь одоо Израилын шоронд хоригдож буй хэд хэдэн Палестины парламентчдын хувь заяанд хэрхэн нөлөөлөх талаар;
  • Бангладешт 2024 онд болсон бослого тэмцлийн дараа өмнөх парламентын гишүүд нь иргэдийнхээ эсрэг аллага явуулсанд буруутгагдаж шоронд хоригдсон, тус улсын шүүхийн бие даасан байдал, хараат бус байдал 16 жил үргэлжилсэн автократ маягийн дэглэмийн үр дүнд ямар түвшинд байгаа гэх мэт олон хурцадмал асуудлын талаар хэлэлцэж байна. 
Энэ ярвигтай, хурцадмал хэргүүдтэй зэрэгцээд манай улсын асуудал ч энд яригдаж байна. Монгол Улс парламент дахь жендэрийн тэгш байдлаа дээшлүүлсэн үзүүлэлтээрээ 2025 оны ОУПХ-ны шагналыг хүртэж байсан бол өдгөө эмэгтэй парламентчийг айлган сүрдүүлсэн, хууль хяналтын байгууллагаар дарамталж буй асуудал нь энд яригдаж байна. Түүнчлэн өнөөдөр хэлэлцсэн гишүүнийг эгүүлэн татах хуулийн төслийн агуулга болон парламентад үзүүлэх нөлөөллийн талаар ч Монголын кэйс дурдагдаж байна. Өөрийн орны асуудал дээр тухайн улсын парламентч оролцож, саналаа өгөх эрхгүй ч, энд цугларсан 160 орчим улсын парламентч нар Монголын парламентад болж байгаа үйл явдлуудад өөрийнхөөрөө дүгнэлт, үнэлэлтээ өгнө. 
Хорооны маань шийдвэрүүд 4 дүгээр сарын 19-нд нээлттэй танилцуулагдах юм.

АН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын үүрэг гүйцэтгэгч С.Баярцогт: 

-АН-ын Улс төрийн зөвлөлийн хурал дээр Ерөнхийлөгчийн санаачилсан хуулийг одоо байгаагаар нь бүрэн дэмжвэл засаглалын тэнцвэр алдагдах эрсдэлтэй. Ер нь бол хэлэлцэх эсэхийг нь эхний ээлжинд дэмжье гэж ярьсан. АН-ын бүлэг хуралдаад энэ асуудлаар хоёр одтой шийдвэр гаргасан. Бүлгийн хоёр одтой шийдвэрийн тухайд гишүүд итгэл үнэмшлээрээ ханддаг. 

Монгол Улс бол парламентын засаглалтай улс. Хэрэв Ерөнхийлөгчийн хуулийн төслийг энэ чигээр нь баталчихвал засаглалын тэнцвэр алдагдаж магадгүй.  Тийм учраас ямар ч байсан хуулийн төсөл хэлэлцэхийг хүлээж авья. Харин УИХ дээр таван намаас бүрдсэн ажлын хэсэг байгуулаад, ямар заалтыг нь авах, авахгүйгээ шийдэх ёстой. УИХ өөрөө өөртөө зориулсан хууль баталж болохгүй учраас магадгүй дараагийн парламентаас хэрэгжиж ч болно шүү дээ.

Ардчилсан хувьсгалын анхдагчдын нэг, улстөрч Э.Бат-Үүл:
-Ерөнхийлөгч Хүрэлсүхийн өргөн барьсан хуулийг УИХ-аар батлах ахул, энэ хууль Монгол Улсын Үндсэн хууль зөрчсөн хууль гэдгийг тогтоолгохоор Цэцэд өргөдөл гаргана,би! 
Үндсэн хуулийн Цэц нь "Хууль, зарлиг, Улсын Их Хурал, Ерөнхийлөгчийн бусад шийдвэр, түүнчлэн Засгийн газрын шийдвэр, Монгол Улсын олон улсын гэрээ" нь Үндсэн хууль зөрчсөн эсэхийг л тогтоож, хүчингүй болгодог инститүүц!
Өөр асуудал хэлэлцэх эрхгүй!!! Ерөнхийлөгч тангарагаа зөрчсөн эсэх гэх мэт бусад асуудлыг Үндсэн хуулийн Цэцийн дүгнэлтийг үндэслэн төрийн эрх барих дээд байгууллага болох УИХ эцэслэн шийднэ!
Гэтэл, Ерөнхийлөгч, Үндсэн хуулийн Цэцийг "Парламентийн Ёс Зүйн Хороо" мэт болгох гэж байна! УИХ ёс зүйн хороотой!
Монгол Улсын Үндсэн хуулийг ингэж устгахыг хэзээ ч зөвшөөрөхгүй, Ерөнхийлөгч өө!
]]>

УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар өнөөдөр Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн санаачилж, өргөн мэдүүлсэн УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татахтай холбоотой УИХ-ын тухай нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн хэлэлцэх эсэхээр санал хураалт явуулж олонх нь дэмжлээ. 

Ингэснээр Ерөнхийлөгчийн өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслийг анхны хэлэлцүүлэгт бэлтгүүлэхээр байнгын хороодод шилжүүллээ. 

Санал хураалтад 101 гишүүн оролцож, 57 нь хуулийн төслийг хэлэлцэхийг дэмжиж, 44 гишүүн татгалзжээ.

Одоо парламент дээр ажлын хэсэг байгуулж, хуулийн төслийг дараа дараачийн хэлэлцүүлэгт бэлтгэх юм.

Энэхүү хуулийн төсөлтэй холбоотой хэн, юу хэлснийг тойлон хүргэе.

УИХ-ын гишүүн, Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнэ:  

-Парламентын дээр Ерөнхийлөгч гарчихсан олон жил далд хэлбэрээр явдаг байсан, одоо бол цагаан хэлбэртээ орж байна. Парламентын засаглалын ардчиллын баталгаа. Парламентын олон ургальч үзэл дундаас нийгмийн тэнцвэрийг олж харах боломжтой зүйл. Энэ агуулгаар парламентын гишүүний үзэл бодлоо хэлэх эрхийг хамгаалдаг. Энэ эрхэд өнөөдөр Дээд шүүх, ҮХЦ гэх мэт Ерөнхийлөгчийн гарт байгаа эрх мэдлээр дамжуулж энэ санал хураалт явлаа.

Монголын парламентын түүхэнд гунигтай өдөр болж байна. Монголын парламентын түүхэнд гунигтай өдөр болж байна. УИХ-д суудалтай таван намын дөрөв нь байр сууриа эсрэг илэрхийлсээр байхад гишүүдэд хэрэг үүсгэн барьцаалах байдлаар хүч түрж шийдсэн.

Хэрвээ хэлэлцэгдэж байгаа асуудлаар энэ хууль батлагдвал парламент яг ДУМ шиг чив чимээгүй, зөвхөн санал хураадаг, тахин шүтсэн шинж чанартай болно. 

Өнөөдөр 126 гишүүнтэй, таван намын суудалтай парламент харсаар байтал Ерөнхийлөгчийн засаглал руу шилжиж байхад үүнийг эсэргүүцэж чадсангүй.

1992 оноос хойш С.Бямбацогт шиг УИХ-ын дарга нь УИХ-ынхаа халдашгүй байдлын эсрэг ажиллахын тулд долоо хоног завсарлага аваад өдөржин шөнөжих ажилласан хүн байгаагүй. Парламентыг хадган дээр тавиад Ерөнхийлөгчид аваачиж өгсөн, түүхэнд тор хараар үлдэх спикер боллоо.

Үндсэн хуулиар Ерөнхийлөгчийн зүгээс ийм санал хураалт оруулах эрхгүй. 2019 оны Үндсэн хуулиас хойш Ерөнхийлөгчийн хуульгүй явж байна. Яагаад энэ хуулийг удаан хугацаанд бариад байна вэ. Нэг ч хүн дуугардаггүй. Одоо бүгдээрээ парламентынхаа эсрэг гарчихаад, юу болоод байгааг мэдэж байгаа мөртлөө хэн ч дуугарахгүй болчихлоо. Монгол Улс дарангуйлал руу алхам алхмаар шилжиж байна.

Сүүлийн 10 сарын хугацаанд парламентын бүрэн эрх рүү маш бүдүүлгээр халдлаа. Өмнө нь хэзээ ч тагнуулын байгууллага УИХ-ын гишүүнийг хурал удирдлаа гэж эрүүгийн хэрэг үүсгэж байгаагүй. Энэ бол парламент руу халдсан аймшигт үйлдэл. Хууль танилцуулж байгаа ЕТГ-ынхан парламентад ямар дээрэнгүй хандаж байна. Энэ нь Монгол Улсын парламент ямар байдалд орсныг харуулж байна. Хоёр том гүрний дунд оршдог Монгол Улсын хувьд энэ бол аюултай зүйл.

УИХ-ын гишүүн А.Ариунзаяа:

-Би ардчилсан парламентын төлөө, айдасгүй дуу хоолойгоо хүргэх эрхийн төлөө, хүйсийн ялгаварлалгүй улс төрийн төлөө зоригтой зогсоно
Эмэгтэй улс төрчид эрэгтэй улс төрчөөс давуу эрх нэхээд, давуу эрх эдлэх гээд байгаа мэт шүүмжилдэг. 
Гадаад үзэмж, хэлсэн үг, бодсон бодол, зүгээр л оршихуйгаараа хамгийн түрүүнд эмэгтэй улс төрчид шүүмжлэгддэг. 
Хариуцлага тооцох болохлээр эмэгтэй улс төрчид хамгийн түрүүнд өртдөг. 
Эрэгтэй сайд том алдаа гаргахад тэсэж үлдэж байхад, эмэгтэй сайд жижиг алдаа гаргахад, түүн дээр нь дөрөөлж шууд чөлөөлөгддөг.
Жагсаалтын гишүүдийг ёс зүйтэй байх ёстой хэмээн тойргийн гишүүдээс ялгаварлаж байгааг эсэргүүцэж байгаа. 
Хууль хэлэлцүүлгийн шатанд засагдахгүй, энэ хэвээр батлагдвал эмэгтэй улс төрчид хамгийн түрүүнд золиос болох нь ойлгомжтой.
Иймээс бид өнөөдөр эмэгтэйчүүдийн улс төрийн эрхээ сануулж, эрхээ хамгаалж ягаан өнгөөр улс төрийн акц дахин зохион байгууллаа.
Санал өгөхдөө босож чимээгүй зогссон маань хүртэл улс төрийн акц, "Stand for Democracy" юм.

УИХ-ын гишүүн О.Номинчимэг:

-Монгол Улсын Ерөнхийлөгчөөс өргөн мэдүүлсэн УИХ-ын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн талаар өөрийн байр сууриа тодорхой илэрхийлсээр ирсэн. Энэ сарын 15-19-нд Истанбул хотноо болж байгаа Олон Улсын Парламентын Холбооны хаврын ээлжит ассемблейд оролцохоор ирж, шахуу хуваарьтай ажиллаж байгаа болохоор өнөөдрийн чуулганд оролцох боломжгүй байлаа. 
Жилдээ хоёр удаа, товлосон хугацаанд хуралддаг энэ хурлын томилолтыг өөрчлөх ямар ч боломжгүй байв. Олон улсын Парламентчдын хүний эрхийн хорооны Ерөнхийлөгчийн албыг хашиж байгаа тул хорооны хурлаа даргалж, дэлхийн улс орнуудын парламентад үүсээд байгаа асуудлууд дээр чухал шийдвэрүүд гаргахаар бусад орны хууль тогтоогч нартай хамтран завгүй ажиллаж байгаа өдрүүд үргэлжилж байна.
Өөрөө санал хураалтад оролцож чадаагүй ч, нутагтаа байгаа мөртлөө ийм чухал санал хураалтад оролцоогүй зарим гишүүд маань яагаад ирсэнгүй вэ, юуны нөлөөлөлд орсон юм бол гэж эрхгүй бодогддог юм байна. Парламентын дархлаа гэдэг парламентын нэр хүнд гэхээсээ гишүүд үзэл бодлоо хэн нэгний нөлөөллөөс айлгүйгээр илэрхийлж, шийдвэр гаргахад оршдог. Энэ утгаараа парламентын дархлаа угаас суларчихсан байгааг өнөөдрийн үйл явдал харууллаа.  
Олон орны хэрэг, кэйсүүд дээр ажиллаад ирэхээр геополитикийн нөхцөл байдал, ардчиллын мөн чанар, хамгаалж чадахгүй бол ямар үр дүнд хүрдэг гэдгийг олон жишээн дээр хардаг. Тухайлбал, манай хороон дээр:
  • Израилын парламентаас энэ 3 дугаар сард зөвхөн палестинчүүдэд зориулсан цаазын ял шийтгэл өгөх хууль баталсан явдал болон энэ нь одоо Израилын шоронд хоригдож буй хэд хэдэн Палестины парламентчдын хувь заяанд хэрхэн нөлөөлөх талаар;
  • Бангладешт 2024 онд болсон бослого тэмцлийн дараа өмнөх парламентын гишүүд нь иргэдийнхээ эсрэг аллага явуулсанд буруутгагдаж шоронд хоригдсон, тус улсын шүүхийн бие даасан байдал, хараат бус байдал 16 жил үргэлжилсэн автократ маягийн дэглэмийн үр дүнд ямар түвшинд байгаа гэх мэт олон хурцадмал асуудлын талаар хэлэлцэж байна. 
Энэ ярвигтай, хурцадмал хэргүүдтэй зэрэгцээд манай улсын асуудал ч энд яригдаж байна. Монгол Улс парламент дахь жендэрийн тэгш байдлаа дээшлүүлсэн үзүүлэлтээрээ 2025 оны ОУПХ-ны шагналыг хүртэж байсан бол өдгөө эмэгтэй парламентчийг айлган сүрдүүлсэн, хууль хяналтын байгууллагаар дарамталж буй асуудал нь энд яригдаж байна. Түүнчлэн өнөөдөр хэлэлцсэн гишүүнийг эгүүлэн татах хуулийн төслийн агуулга болон парламентад үзүүлэх нөлөөллийн талаар ч Монголын кэйс дурдагдаж байна. Өөрийн орны асуудал дээр тухайн улсын парламентч оролцож, саналаа өгөх эрхгүй ч, энд цугларсан 160 орчим улсын парламентч нар Монголын парламентад болж байгаа үйл явдлуудад өөрийнхөөрөө дүгнэлт, үнэлэлтээ өгнө. 
Хорооны маань шийдвэрүүд 4 дүгээр сарын 19-нд нээлттэй танилцуулагдах юм.

АН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын үүрэг гүйцэтгэгч С.Баярцогт: 

-АН-ын Улс төрийн зөвлөлийн хурал дээр Ерөнхийлөгчийн санаачилсан хуулийг одоо байгаагаар нь бүрэн дэмжвэл засаглалын тэнцвэр алдагдах эрсдэлтэй. Ер нь бол хэлэлцэх эсэхийг нь эхний ээлжинд дэмжье гэж ярьсан. АН-ын бүлэг хуралдаад энэ асуудлаар хоёр одтой шийдвэр гаргасан. Бүлгийн хоёр одтой шийдвэрийн тухайд гишүүд итгэл үнэмшлээрээ ханддаг. 

Монгол Улс бол парламентын засаглалтай улс. Хэрэв Ерөнхийлөгчийн хуулийн төслийг энэ чигээр нь баталчихвал засаглалын тэнцвэр алдагдаж магадгүй.  Тийм учраас ямар ч байсан хуулийн төсөл хэлэлцэхийг хүлээж авья. Харин УИХ дээр таван намаас бүрдсэн ажлын хэсэг байгуулаад, ямар заалтыг нь авах, авахгүйгээ шийдэх ёстой. УИХ өөрөө өөртөө зориулсан хууль баталж болохгүй учраас магадгүй дараагийн парламентаас хэрэгжиж ч болно шүү дээ.

Ардчилсан хувьсгалын анхдагчдын нэг, улстөрч Э.Бат-Үүл:
-Ерөнхийлөгч Хүрэлсүхийн өргөн барьсан хуулийг УИХ-аар батлах ахул, энэ хууль Монгол Улсын Үндсэн хууль зөрчсөн хууль гэдгийг тогтоолгохоор Цэцэд өргөдөл гаргана,би! 
Үндсэн хуулийн Цэц нь "Хууль, зарлиг, Улсын Их Хурал, Ерөнхийлөгчийн бусад шийдвэр, түүнчлэн Засгийн газрын шийдвэр, Монгол Улсын олон улсын гэрээ" нь Үндсэн хууль зөрчсөн эсэхийг л тогтоож, хүчингүй болгодог инститүүц!
Өөр асуудал хэлэлцэх эрхгүй!!! Ерөнхийлөгч тангарагаа зөрчсөн эсэх гэх мэт бусад асуудлыг Үндсэн хуулийн Цэцийн дүгнэлтийг үндэслэн төрийн эрх барих дээд байгууллага болох УИХ эцэслэн шийднэ!
Гэтэл, Ерөнхийлөгч, Үндсэн хуулийн Цэцийг "Парламентийн Ёс Зүйн Хороо" мэт болгох гэж байна! УИХ ёс зүйн хороотой!
Монгол Улсын Үндсэн хуулийг ингэж устгахыг хэзээ ч зөвшөөрөхгүй, Ерөнхийлөгч өө!
]]> Парламент яагаад 126 гишүүнтэй болсон бэ? https://ekhoron.mn/read/256 https://ekhoron.mn/read/256 Эхорон Thu, 16 Apr 2026 10:30:40 +0800 Монгол Улс 2023 онд улс төрийн тогтолцоонд нэгэн чухал шинэчлэл хийсэн нь Улсын Их Хурлын гишүүдийн тоо 126 болж нэмсэн шийдвэр юм. Энэ шийдвэр нь зөвхөн тоон өөрчлөлт бус, парламентын төлөөлөх чадавхыг нэмэгдүүлэх зорилготой институцийн шинэчлэл юм. Ингэснээр хууль тогтоох байгууллага илүү олон өнцгөөс асуудлыг хэлэлцэх, иргэдийн төлөөллийг илүү бодитоор тусгах боломж нэмэгдэж байна.


]]>
Монгол Улс 2023 онд улс төрийн тогтолцоонд нэгэн чухал шинэчлэл хийсэн нь Улсын Их Хурлын гишүүдийн тоо 126 болж нэмсэн шийдвэр юм. Энэ шийдвэр нь зөвхөн тоон өөрчлөлт бус, парламентын төлөөлөх чадавхыг нэмэгдүүлэх зорилготой институцийн шинэчлэл юм. Ингэснээр хууль тогтоох байгууллага илүү олон өнцгөөс асуудлыг хэлэлцэх, иргэдийн төлөөллийг илүү бодитоор тусгах боломж нэмэгдэж байна.
Гэсэн хэдий ч олон нийтийн дунд “гишүүдийн тоо хэт олдсон”, “зардал нэмэгдсэн” гэх мэт шүүмжлэл өрнөж, зарим тохиолдолд улс орны тулгамдсан асуудлыг бүхэлд нь парламентын 126 гишүүнтэй холбон дүгнэх хандлага ажиглагдаж байна. Парламентын талаарх ийм шүүмж нь шинэ зүйл биш бөгөөд өмнөх 76 гишүүнийг ч шүүмжилж л байсан. Мөн төлөөлөх чадвар сул, асуудалд мэргэжлийн өнцөг харагдахгүй, эрүүл шүүмжлэл хүчтэй өрнөдөггүй байсан.  
Парламентын төлөөлөх чадварыг нэмэгдүүлэх асуудал нь олон жилийн турш хэлэлцэгдэж ирсэн бөгөөд 2023 оны Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөөр бодитой хэрэгжиж, УИХ-ын гишүүдийн тоог 126 болгон нэмэгдүүлсэн. Тэгэхээр энэ шинэчлэлийн шалтгаан, ач холбогдлын талаар өөрийн байр сууриа илэрхийлье. 
ГИШҮҮДИЙН ТООГ НЭМЭГДҮҮЛЭХ НЬ ШИНЭ САНАА БИШ 
76 гишүүнтэй УИХ-ыг “давжаа” байна, гишүүдийн тоог нэмэгдүүлж УИХ-ын төлөөлөх чадварыг нэмэгдүүлэх хэрэгтэй гэж хуульчид, улс төр судлаачид үзэж, байр сууриа сүүлийн 20 орчим жил илэрхийлж ирсэн. Тэд УИХ-ын гишүүдийн тоог 23-аас 38-аар нэмэгдүүлэх санал гаргаж байсан.  
Улс төр судлалд парламентын гишүүдийн тоо нь хүн амын тоотой уялдах ёстой гэж үздэг. Манай улсын хувьд энэ тоо 152 орчим байж болох тооцоо байдаг.
Өмнө нь УИХ дээр энэ асуудлыг хэд хэдэн удаа хэлэлцэж байсан ч хэлэлцэх хугацаа хомс, улс төрчдийн ойлголцол бүрдээгүй, иргэдийн дэмжлэг дутмаг зэрэг шалтгаанаар үр дүнд хүрч чаддаггүй байсан. 
УИХ-ЫН ГИШҮҮДИЙН ТООГ НЭМЭГДҮҮЛЭХ ШАЛТГААН 
1. Хүн ам, сонгогчдын тоо өссөнөөр УИХ-ын төлөөлөх чадвар буурсан. 1992 онтой харьцуулахад Монгол Улсын хүн ам 66 хувь, сонгогчдын тоо 85 хувиар өссөн. Энэ нь УИХ-ын нэг гишүүнд ногдох сонгогчдын тоо нэмэгдэж, гишүүн-сонгогчийн харилцаа сулрах нөхцөл бүрдсэн. 
2. УИХ-ын гишүүний тойрогт хэт төвлөрч, хөрөнгө ихээр зарцуулах болсон нь парламентын төлөөллийн чанарт сөргөөр нөлөөлсөн. Энэ нь парламентын төлөөллийн чанарыг сулруулж хүйсийн тэнцвэргүй болсон. 
3. УИХ-ын гишүүд тойргийнхоо сонгогчдод таалагдах, дахин сонгогдохын тулд орон нутгийн улс төр, нийгмийн шийдвэрт нөлөөлөх болсон. Зарим гишүүд Засгийн газрын бодлоготой зөрчилдөх, ашигтай нөхцлөөр тохиролцож эхэлсэн. 
4. Парламентын бие даасан байдалд Засгийн газар нөлөөлөх болсон. УИХ-ын гишүүд сайдын албыг давхар хашсанаар Засгийн газрын бодлого УИХ-аар шууд батлагдахад давуу тал болж эхэлсэн. Энэ нь УИХ засгийн газраас өргөн барьсан бодлогыг олон талаас нь шүүн хэлэлцэх чадамжгүй болгож, шууд батлагдахад нөлөөлдөг болсон. 
5. Гадаад орчны өөрчлөлт, геополитикийн нөхцөл байдлыг харгалзан төрийн чадавхыг нэмэгдүүлэх шаардлага гарсан. Учир нь сүүлийн жилүүдэд олон улсын нөхцөл байдал хурцдаж, гадаад орчны эрсдэл нэмэгдэх болсон. Иймд асуудлыг парламентаараа шийдвэрийг илүү өргөн хүрээнд хэлэлцэх боломж бүрдүүлэх нь аюулгүй байдлын ач холбогдолтой юм.
Энэ бүхнийг шийдвэрлэх боломжит арга нь УИХ-ын гишүүдийн тоог нэмэгдүүлэх байсан юм. Тиймээс 2022 онд 25 нам уриалга гаргаснаар УИХ 2023 онд Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулснаар энэ асуудлыг шийдвэрлэсэн. 
ЭНЭ ШИЙДВЭРЭЭС БИД ЮУ ОЛЖ АВСАН БЭ? 
1. ПАРЛАМЕНТ ОЛОН УРГАЛЧ БОЛСОН. УИХ анх удаагаа 5 нам, эвслээс бүрдсэн. Энэ бол УИХ асуудлыг олон талаас хэлэлцэх боломж бүрдсэн. Өмнөх найман удаагийн парламентад дээд тал нь 4 нам, эвсэл сонгогдож байсан. Сонгуулийн мажоритар тогтолцоо нь УИХ-ын 1992, 2000, 2016, 2020 оны ээлжит сонгуулиудад “супер мажоритар олонх” бүрдэхэд нөлөөлж байсан. Мөн УИХ-ын 2012, 2024 оноос бусад бүх сонгуульд сонгогчдын 30-60 хувийн санал  суудалгүй хоцорч байсан. 
2. ПАРЛАМЕНТЫН ТӨЛӨӨЛӨХ ЧАДВАР НЭМЭГДСЭН. УИХ-д эмэгтэйчүүдийн, ахмад настны, залуусын, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн төлөөлөл тус тус нэмэгдсэн. Энэ бол парламент анх удаагаа олон талын төлөөлөлтэй, хүртээмжтэй болохын эхлэл юм. Тодруулбал, Монгол Улс анх удаа УИХ-ын гишүүдийн 25 хувь эмэгтэй, 2 хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн төлөөлөл, ахмад настан, залуусын төлөөлөлтэй болсон. Мөн анх удаа казак үндэстнээс эмэгтэй гишүүнтэй болсон. Энэ дэвшлийг зарим олон улсын байгууллага, судлаачид “оролцоотой парламент” бүрдэж байгаа нь хүний эрх хэрэгжих, иргэдийн санал бодол бодлогод бодитоор тусаж, нийгмийн тогтвортой байдал болон ардчиллын чанарыг сайжруулах үндсэн нөхцөл болж байна.
3. ХАРААТ БУС МЭРГЭЖЛИЙН ГИШҮҮДТЭЙ БОЛСОН. УИХ тойрогт анхаарахгүй, хэний ч дарамтад орохгүй, хараат бусаар мэргэжлийн шийдвэр гаргадаг гишүүдтэй болсон. Энэ бол жагсаалтын ач холбогдол. Бид л буруутгаад байгаа болохоос тэд хэн нэгэнд таалагдах бус асуудалд мэргэжлийн үүднээс хандаж үндэсний хэмжээнд шийдэл гаргаж байна. Мөн сонгогчдод бодлогын сонголт хийх боломжийг олгож байна. 
ШИНЭ БҮХЭНД СОРИЛТ ТУЛГАРДАГ
  1. УИХ-ын гишүүд тойрогт барьцаалагдаж шийдвэр гаргадаг байсан. Тэдний зорилго тойрогтоо л хөрөнгө хуваарилах байсан. Харин одоо жагсаалтын гишүүд асуудлыг үндэсний хэмжээнд харж, шинжлэх ухаанчаар хэлэлцэж байгаа нь тойргоос сонгогдсон гишүүдийн хувьд намын нэрээр сонгогдсон гэж дүгнэхэд, дайрахад хүргэж байна. Ер нь цаашид “бодлогын нам”-тай больё гэж бодож байгаа бол тойргийн улс төрөөс татгалзъя. 
  2. УИХ-ын гишүүд иргэдээс холдлоо, ирж ажлаа тайлагнахгүй байна, би энэ хүнийг танихгүй гэсэн гомдол гарч байна. Энэ бол сонгогчид тойргийн улс төрөө санаж байгаа л үзэгдэл. Жагсаалтын гишүүд тойргийн сонгогчдын төлөө биш бүх ард түмнийг бодож л шийдвэр гаргаж байгаа. Тэгэхээр тань дээр биеээрээ очиж чадахгүй ч та бүхний төлөө шийдвэр гаргана гэдэгт итгэх хэрэгтэй.   
  3. Цаашид Монгол Улс эрх зүйн шинэчлэлээсээ ухрахгүй байх, парламент өөрийнхөө төлөөлөх чадавхыг нэмэгдүүлэх, сонгуулийн зардлыг бууруулах, Алсдаа сонгуулийн хувь тэнцүүлэн сонгох аргыг нэмэгдүүлэх нь зөв. 
Эцэст нь хэлэхэд, 126 гишүүнтэй шинэ парламент нь гишүүний эрх мэдлийг бууруулж, 76 “дарга” бус 126 төлөөлөгчтэй байх боломжийг бүрдүүлсэн чухал өөрчлөлт юм. Ингэснээр парламент илүү хүртээмжтэй болж, ард түмний төлөөллийг бодитоор илэрхийлэх институц болон хөгжих нөхцөл бүрдэж байна. Аливаа шинэчлэл шууд үр дүнгээ өгөхөд хугацаа хэрэгтэй. 
Энэ Улсын Их Хурал нь нийт иргэдийн эрх ашгийг төлөөлөх, асуудлыг олон ургалч үзэл баримтлалын хүрээнд тал бүрээс нь хэлэлцэн, оновчтой шийдвэр гаргах үндсэн үүргээ илүү үр дүнтэй хэрэгжүүлэх боломжтой болж байна.

Улс төр судлаач, доктор Э.Гэрэлт-Од (МУБИС)

2026.04.15
]]>
Монгол Улс 2023 онд улс төрийн тогтолцоонд нэгэн чухал шинэчлэл хийсэн нь Улсын Их Хурлын гишүүдийн тоо 126 болж нэмсэн шийдвэр юм. Энэ шийдвэр нь зөвхөн тоон өөрчлөлт бус, парламентын төлөөлөх чадавхыг нэмэгдүүлэх зорилготой институцийн шинэчлэл юм. Ингэснээр хууль тогтоох байгууллага илүү олон өнцгөөс асуудлыг хэлэлцэх, иргэдийн төлөөллийг илүү бодитоор тусгах боломж нэмэгдэж байна.
Гэсэн хэдий ч олон нийтийн дунд “гишүүдийн тоо хэт олдсон”, “зардал нэмэгдсэн” гэх мэт шүүмжлэл өрнөж, зарим тохиолдолд улс орны тулгамдсан асуудлыг бүхэлд нь парламентын 126 гишүүнтэй холбон дүгнэх хандлага ажиглагдаж байна. Парламентын талаарх ийм шүүмж нь шинэ зүйл биш бөгөөд өмнөх 76 гишүүнийг ч шүүмжилж л байсан. Мөн төлөөлөх чадвар сул, асуудалд мэргэжлийн өнцөг харагдахгүй, эрүүл шүүмжлэл хүчтэй өрнөдөггүй байсан.  
Парламентын төлөөлөх чадварыг нэмэгдүүлэх асуудал нь олон жилийн турш хэлэлцэгдэж ирсэн бөгөөд 2023 оны Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөөр бодитой хэрэгжиж, УИХ-ын гишүүдийн тоог 126 болгон нэмэгдүүлсэн. Тэгэхээр энэ шинэчлэлийн шалтгаан, ач холбогдлын талаар өөрийн байр сууриа илэрхийлье. 
ГИШҮҮДИЙН ТООГ НЭМЭГДҮҮЛЭХ НЬ ШИНЭ САНАА БИШ 
76 гишүүнтэй УИХ-ыг “давжаа” байна, гишүүдийн тоог нэмэгдүүлж УИХ-ын төлөөлөх чадварыг нэмэгдүүлэх хэрэгтэй гэж хуульчид, улс төр судлаачид үзэж, байр сууриа сүүлийн 20 орчим жил илэрхийлж ирсэн. Тэд УИХ-ын гишүүдийн тоог 23-аас 38-аар нэмэгдүүлэх санал гаргаж байсан.  
Улс төр судлалд парламентын гишүүдийн тоо нь хүн амын тоотой уялдах ёстой гэж үздэг. Манай улсын хувьд энэ тоо 152 орчим байж болох тооцоо байдаг.
Өмнө нь УИХ дээр энэ асуудлыг хэд хэдэн удаа хэлэлцэж байсан ч хэлэлцэх хугацаа хомс, улс төрчдийн ойлголцол бүрдээгүй, иргэдийн дэмжлэг дутмаг зэрэг шалтгаанаар үр дүнд хүрч чаддаггүй байсан. 
УИХ-ЫН ГИШҮҮДИЙН ТООГ НЭМЭГДҮҮЛЭХ ШАЛТГААН 
1. Хүн ам, сонгогчдын тоо өссөнөөр УИХ-ын төлөөлөх чадвар буурсан. 1992 онтой харьцуулахад Монгол Улсын хүн ам 66 хувь, сонгогчдын тоо 85 хувиар өссөн. Энэ нь УИХ-ын нэг гишүүнд ногдох сонгогчдын тоо нэмэгдэж, гишүүн-сонгогчийн харилцаа сулрах нөхцөл бүрдсэн. 
2. УИХ-ын гишүүний тойрогт хэт төвлөрч, хөрөнгө ихээр зарцуулах болсон нь парламентын төлөөллийн чанарт сөргөөр нөлөөлсөн. Энэ нь парламентын төлөөллийн чанарыг сулруулж хүйсийн тэнцвэргүй болсон. 
3. УИХ-ын гишүүд тойргийнхоо сонгогчдод таалагдах, дахин сонгогдохын тулд орон нутгийн улс төр, нийгмийн шийдвэрт нөлөөлөх болсон. Зарим гишүүд Засгийн газрын бодлоготой зөрчилдөх, ашигтай нөхцлөөр тохиролцож эхэлсэн. 
4. Парламентын бие даасан байдалд Засгийн газар нөлөөлөх болсон. УИХ-ын гишүүд сайдын албыг давхар хашсанаар Засгийн газрын бодлого УИХ-аар шууд батлагдахад давуу тал болж эхэлсэн. Энэ нь УИХ засгийн газраас өргөн барьсан бодлогыг олон талаас нь шүүн хэлэлцэх чадамжгүй болгож, шууд батлагдахад нөлөөлдөг болсон. 
5. Гадаад орчны өөрчлөлт, геополитикийн нөхцөл байдлыг харгалзан төрийн чадавхыг нэмэгдүүлэх шаардлага гарсан. Учир нь сүүлийн жилүүдэд олон улсын нөхцөл байдал хурцдаж, гадаад орчны эрсдэл нэмэгдэх болсон. Иймд асуудлыг парламентаараа шийдвэрийг илүү өргөн хүрээнд хэлэлцэх боломж бүрдүүлэх нь аюулгүй байдлын ач холбогдолтой юм.
Энэ бүхнийг шийдвэрлэх боломжит арга нь УИХ-ын гишүүдийн тоог нэмэгдүүлэх байсан юм. Тиймээс 2022 онд 25 нам уриалга гаргаснаар УИХ 2023 онд Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулснаар энэ асуудлыг шийдвэрлэсэн. 
ЭНЭ ШИЙДВЭРЭЭС БИД ЮУ ОЛЖ АВСАН БЭ? 
1. ПАРЛАМЕНТ ОЛОН УРГАЛЧ БОЛСОН. УИХ анх удаагаа 5 нам, эвслээс бүрдсэн. Энэ бол УИХ асуудлыг олон талаас хэлэлцэх боломж бүрдсэн. Өмнөх найман удаагийн парламентад дээд тал нь 4 нам, эвсэл сонгогдож байсан. Сонгуулийн мажоритар тогтолцоо нь УИХ-ын 1992, 2000, 2016, 2020 оны ээлжит сонгуулиудад “супер мажоритар олонх” бүрдэхэд нөлөөлж байсан. Мөн УИХ-ын 2012, 2024 оноос бусад бүх сонгуульд сонгогчдын 30-60 хувийн санал  суудалгүй хоцорч байсан. 
2. ПАРЛАМЕНТЫН ТӨЛӨӨЛӨХ ЧАДВАР НЭМЭГДСЭН. УИХ-д эмэгтэйчүүдийн, ахмад настны, залуусын, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн төлөөлөл тус тус нэмэгдсэн. Энэ бол парламент анх удаагаа олон талын төлөөлөлтэй, хүртээмжтэй болохын эхлэл юм. Тодруулбал, Монгол Улс анх удаа УИХ-ын гишүүдийн 25 хувь эмэгтэй, 2 хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн төлөөлөл, ахмад настан, залуусын төлөөлөлтэй болсон. Мөн анх удаа казак үндэстнээс эмэгтэй гишүүнтэй болсон. Энэ дэвшлийг зарим олон улсын байгууллага, судлаачид “оролцоотой парламент” бүрдэж байгаа нь хүний эрх хэрэгжих, иргэдийн санал бодол бодлогод бодитоор тусаж, нийгмийн тогтвортой байдал болон ардчиллын чанарыг сайжруулах үндсэн нөхцөл болж байна.
3. ХАРААТ БУС МЭРГЭЖЛИЙН ГИШҮҮДТЭЙ БОЛСОН. УИХ тойрогт анхаарахгүй, хэний ч дарамтад орохгүй, хараат бусаар мэргэжлийн шийдвэр гаргадаг гишүүдтэй болсон. Энэ бол жагсаалтын ач холбогдол. Бид л буруутгаад байгаа болохоос тэд хэн нэгэнд таалагдах бус асуудалд мэргэжлийн үүднээс хандаж үндэсний хэмжээнд шийдэл гаргаж байна. Мөн сонгогчдод бодлогын сонголт хийх боломжийг олгож байна. 
ШИНЭ БҮХЭНД СОРИЛТ ТУЛГАРДАГ
  1. УИХ-ын гишүүд тойрогт барьцаалагдаж шийдвэр гаргадаг байсан. Тэдний зорилго тойрогтоо л хөрөнгө хуваарилах байсан. Харин одоо жагсаалтын гишүүд асуудлыг үндэсний хэмжээнд харж, шинжлэх ухаанчаар хэлэлцэж байгаа нь тойргоос сонгогдсон гишүүдийн хувьд намын нэрээр сонгогдсон гэж дүгнэхэд, дайрахад хүргэж байна. Ер нь цаашид “бодлогын нам”-тай больё гэж бодож байгаа бол тойргийн улс төрөөс татгалзъя. 
  2. УИХ-ын гишүүд иргэдээс холдлоо, ирж ажлаа тайлагнахгүй байна, би энэ хүнийг танихгүй гэсэн гомдол гарч байна. Энэ бол сонгогчид тойргийн улс төрөө санаж байгаа л үзэгдэл. Жагсаалтын гишүүд тойргийн сонгогчдын төлөө биш бүх ард түмнийг бодож л шийдвэр гаргаж байгаа. Тэгэхээр тань дээр биеээрээ очиж чадахгүй ч та бүхний төлөө шийдвэр гаргана гэдэгт итгэх хэрэгтэй.   
  3. Цаашид Монгол Улс эрх зүйн шинэчлэлээсээ ухрахгүй байх, парламент өөрийнхөө төлөөлөх чадавхыг нэмэгдүүлэх, сонгуулийн зардлыг бууруулах, Алсдаа сонгуулийн хувь тэнцүүлэн сонгох аргыг нэмэгдүүлэх нь зөв. 
Эцэст нь хэлэхэд, 126 гишүүнтэй шинэ парламент нь гишүүний эрх мэдлийг бууруулж, 76 “дарга” бус 126 төлөөлөгчтэй байх боломжийг бүрдүүлсэн чухал өөрчлөлт юм. Ингэснээр парламент илүү хүртээмжтэй болж, ард түмний төлөөллийг бодитоор илэрхийлэх институц болон хөгжих нөхцөл бүрдэж байна. Аливаа шинэчлэл шууд үр дүнгээ өгөхөд хугацаа хэрэгтэй. 
Энэ Улсын Их Хурал нь нийт иргэдийн эрх ашгийг төлөөлөх, асуудлыг олон ургалч үзэл баримтлалын хүрээнд тал бүрээс нь хэлэлцэн, оновчтой шийдвэр гаргах үндсэн үүргээ илүү үр дүнтэй хэрэгжүүлэх боломжтой болж байна.

Улс төр судлаач, доктор Э.Гэрэлт-Од (МУБИС)

2026.04.15
]]> Ерөнхийлөгчийн санаачилсан хуулийн төсөл парламентын олонхын дэмжлэг авч чадахгүйд хүрэв үү? https://ekhoron.mn/read/238 https://ekhoron.mn/read/238 Эхорон Tue, 14 Apr 2026 13:49:33 +0800 Ерөнхийлөгчийн санаачилсан Үндсэн хууль зөрчсөн, ёс зүйн зөрчил гаргасан УИХ-ын гишүүнийг Үндсэн хуулийн цэцийн эцсийн дүгнэлтээр эгүүлэн татах агуулгатай өөрчлөлтийг УИХ-ын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт байдлаар оруулах хуулийн төслийн хэлэлцэх эсэхийг энэ пүрэв гарагт УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хийнэ.


]]> Ерөнхийлөгчийн санаачилсан Үндсэн хууль зөрчсөн, ёс зүйн зөрчил гаргасан УИХ-ын гишүүнийг Үндсэн хуулийн цэцийн эцсийн дүгнэлтээр эгүүлэн татах агуулгатай өөрчлөлтийг УИХ-ын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт байдлаар оруулах хуулийн төслийн хэлэлцэх эсэхийг энэ пүрэв гарагт УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хийнэ.

Гэвч Ерөнхийлөгчийн санаачилсан хуулийн төслийг УИХ дээр дэмжихгүй унагах магадлалтай болжээ. УИХ дахь МАН-ын бүлгийн 30 гаруй гишүүн, Үндэсний эвсэл, ХҮН намын зөвлөл болон АН-ын намын 42 гишүүний талаас илүү хувь нь уг хуулийн төслийг парламентын ардчиллын дархлааг эвдэх, цаашид Ерөнхийлөгч болон улс төрийн намын дарга нарын үгэнд ороогүй гишүүдийг эгүүлэн татна хэмээн айлгаж дарамтлах, улмаар үгэндээ ороогүй гишүүдийг үзэмжээрээ солих үүд хаалгыг нээх эрсдэлтэй, тиймээс дэмжихгүй гэдгээ илэрхийлээд байна.

Хуулийн төслийг дэмжих талд МАН-ын бүлгийн 30 гаруй гишүүн+АН-ын 10 гаруй гишүүн ил тод байна. УИХ-ын дарга С.Бямбацогтын хувьд өнгөрсөн 7 хоногт намын бүлгийн гишүүдтэйгээ уулзахдаа Ерөнхийлөгчийн санаачилсан хуулийн төсөл батлагдвал Үндсэн хууль зөрчсөн маргаанд татан оролцуулах эрсдэлтэй байгааг дурджээ.

МАН дахь Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнэ, УИХ-ын дарга асан Д.Амарбаясгалангийн талын гишүүд Ерөнхийлөгчийн хуулийн төслийг ил тод эсэргүүцэж, Монголын улсын парламентын арчиллын тогтолцоог нураах, улмаар нэг хүний дарангуйлал тогтоох хор нөлөөтэй хэмээн мэдэгдсээр байна. 

УИХ-ын гишүүн Л.Оюун-Эрдэнэ саяхан нийгмийн сүлжээ дэх өөрийн цахим хуудастаа бичсэн "Парламент VS Монарх" нийтлэлдээ,

"Парламент гэдэг бол:
• Тусгаар тогтнолын баталгаа
• Ард түмний бүрэн эрхийн илэрхийлэл
• Эрх мэдлийн төвлөрлийн эсрэг хамгийн том хамгаалалт
Дэлхийн дэг журам өөрчлөгдөж, ардчилсан үнэт зүйлс сорилтод орж буй энэ цаг үед хүчирхэг гүрнүүдийн дунд оршдог манай улсын хувьд тусгаар тогтнол, ардчиллын цорын ганц баталгаа бол парламентын засаглал. Тиймээс ч өнөөдрийн 126 гишүүнтэй, олон намын тогтолцоо бүхий парламент энэ түвшинд хүрэхийн тулд улс төрийн олон сорилтыг даван туулж ирсэн.
Өнөөдөр манайд өрнөж буй асуудал нь нэг намын дотоод зөрчил, хувь хүмүүсийн маргаан огт биш ээ. Хөгжлийн мега төслүүдийг гацаанаас гаргаж хөдөлгөхийн төлөө хамтарсан Засгийн газар байгуулан ажилласан талаарх эерэг, сөрөг шүүмжлэлийг би бүрэн хүлээн зөвшөөрч байна.
Харин өнөөдрийн санал хураалт бол хэлбэр бус агуулгын чухал асуудал бөгөөд Монгол Улс ардчилсан парламентын засаглалтай байх эсэх тухай түүхэн сонголт юм. Тиймээс ч Монголын ард түмэн, эрхэм гишүүд  хэрсүү байж, улс орны халдашгүй дархан байдал, ард түмний бүрэн эрх, эрх чөлөө, улс орны тусгаар тогтнолын дархлаа ардчилсан парламентын засаглалаа хамгаалах ёстой" хэмээн бичсэн юм.

АН-ын дарга О.Цогтгэрэл, Ардчилсан парламент үгүй болох юм бол Монгол хүний эрх чөлөө, дархлаа үгүй болно. Ардчилсан нам, бүлэг Ерөнхийлөгчийн өргөн барьсан хуулийг үзэл баримтлалын хүрээнд дэмжихгүй гэсэн бол УИХ-ын гишүүн Ч.Лодойсамбуу "Монгол Улсын Ерөнхийлөгч алдаа гаргаж байна. Алдаагаа засаж хуулиа татах бүрэн боломж байгаа" гэж мэдэгдээд байна.

Харин нөгөө талд Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар хуулийн төслийг нэн даруй хэлэлцээд явах шаардлагатай, УИХ-ын гишүүд ёс зүйтэй, хариуцлагатай байвал парламентын дархлаа бэхжиж, нэр хүнд өснө. Хуулийн төсөл нь Үндсэн хуулийн суурь зарчмыг хэрэгжүүлэх, ардчилсан парламентын засаглалыг хамгаалах, парламентад ард иргэдийн хяналтыг хэрэгжүүлэх, сахилга, хариуцлага, ёс зүйг сахиулах, шударга ёсыг тогтоох зорилготой юм.Үндсэн хуулинд УИХ-ын гишүүн өргөсөн тангарагаасаа няцаж, Үндсэн хууль зөрчсөн бол эгүүлэн татах тухай заасан ч өнөөдрийг хүртэл энэ заалт хэрэгжих эрх зүйн орчин биеллээ олоогүй хэвээр байна. Тиймээс Монгол Улсын Ерөнхийлөгч төрийн эрх барих дээд байгууллагад сахилга, хариуцлaга, ёс зүй өндөр хэм хэмжээнд байх ёстой гэж үзэн Үндсэн хуулийн энэ заалт хэрэгжих гол зангилаа болсон хуулийн төслийг санаачилсан хэмээсэн хэлэлцүүлгийг идэвхтэй өрнүүж байна.

Ерөнхийлөгчийн санаачилсан хуулийн төсөлд:

  • Ёс зүйн зөрчил гаргасан УИХ-ын гишүүнд хуулийн хариуцлага хүлээлгэх боломжийг бүрдүүлэх,
  • Өргөсөн тангаргаасаа няцаж, ноцтой зөрчил гаргасан гишүүнийг УИХ-ын Ёс зүйн дэд хороо, УИХ-ын нэгдсэн чуулганаар заавал нээлттэй хэлэлцэж, Үндсэн хуулийн Цэцийн шийдвэрээр эгүүлэн татах,
  • Гэмт хэрэг үйлдсэн болох нь шүүхийн эцсийн шийдвэрээр тогтоогдсон бол тухайн гишүүнийг эгүүлэн татах үндэслэл,
  • Парламентад суудалтай улс төрийн нам, эвслийн хариуцлагыг өндөржүүлж, жагсаалтаар нэр дэвшиж сонгогдсон гишүүн ёс зүйн ноцтой зөрчил гаргавал эгүүлэн татах үндэслэлийг тус тус тусгажээ.
]]> Ерөнхийлөгчийн санаачилсан Үндсэн хууль зөрчсөн, ёс зүйн зөрчил гаргасан УИХ-ын гишүүнийг Үндсэн хуулийн цэцийн эцсийн дүгнэлтээр эгүүлэн татах агуулгатай өөрчлөлтийг УИХ-ын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт байдлаар оруулах хуулийн төслийн хэлэлцэх эсэхийг энэ пүрэв гарагт УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хийнэ.

Гэвч Ерөнхийлөгчийн санаачилсан хуулийн төслийг УИХ дээр дэмжихгүй унагах магадлалтай болжээ. УИХ дахь МАН-ын бүлгийн 30 гаруй гишүүн, Үндэсний эвсэл, ХҮН намын зөвлөл болон АН-ын намын 42 гишүүний талаас илүү хувь нь уг хуулийн төслийг парламентын ардчиллын дархлааг эвдэх, цаашид Ерөнхийлөгч болон улс төрийн намын дарга нарын үгэнд ороогүй гишүүдийг эгүүлэн татна хэмээн айлгаж дарамтлах, улмаар үгэндээ ороогүй гишүүдийг үзэмжээрээ солих үүд хаалгыг нээх эрсдэлтэй, тиймээс дэмжихгүй гэдгээ илэрхийлээд байна.

Хуулийн төслийг дэмжих талд МАН-ын бүлгийн 30 гаруй гишүүн+АН-ын 10 гаруй гишүүн ил тод байна. УИХ-ын дарга С.Бямбацогтын хувьд өнгөрсөн 7 хоногт намын бүлгийн гишүүдтэйгээ уулзахдаа Ерөнхийлөгчийн санаачилсан хуулийн төсөл батлагдвал Үндсэн хууль зөрчсөн маргаанд татан оролцуулах эрсдэлтэй байгааг дурджээ.

МАН дахь Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнэ, УИХ-ын дарга асан Д.Амарбаясгалангийн талын гишүүд Ерөнхийлөгчийн хуулийн төслийг ил тод эсэргүүцэж, Монголын улсын парламентын арчиллын тогтолцоог нураах, улмаар нэг хүний дарангуйлал тогтоох хор нөлөөтэй хэмээн мэдэгдсээр байна. 

УИХ-ын гишүүн Л.Оюун-Эрдэнэ саяхан нийгмийн сүлжээ дэх өөрийн цахим хуудастаа бичсэн "Парламент VS Монарх" нийтлэлдээ,

"Парламент гэдэг бол:
• Тусгаар тогтнолын баталгаа
• Ард түмний бүрэн эрхийн илэрхийлэл
• Эрх мэдлийн төвлөрлийн эсрэг хамгийн том хамгаалалт
Дэлхийн дэг журам өөрчлөгдөж, ардчилсан үнэт зүйлс сорилтод орж буй энэ цаг үед хүчирхэг гүрнүүдийн дунд оршдог манай улсын хувьд тусгаар тогтнол, ардчиллын цорын ганц баталгаа бол парламентын засаглал. Тиймээс ч өнөөдрийн 126 гишүүнтэй, олон намын тогтолцоо бүхий парламент энэ түвшинд хүрэхийн тулд улс төрийн олон сорилтыг даван туулж ирсэн.
Өнөөдөр манайд өрнөж буй асуудал нь нэг намын дотоод зөрчил, хувь хүмүүсийн маргаан огт биш ээ. Хөгжлийн мега төслүүдийг гацаанаас гаргаж хөдөлгөхийн төлөө хамтарсан Засгийн газар байгуулан ажилласан талаарх эерэг, сөрөг шүүмжлэлийг би бүрэн хүлээн зөвшөөрч байна.
Харин өнөөдрийн санал хураалт бол хэлбэр бус агуулгын чухал асуудал бөгөөд Монгол Улс ардчилсан парламентын засаглалтай байх эсэх тухай түүхэн сонголт юм. Тиймээс ч Монголын ард түмэн, эрхэм гишүүд  хэрсүү байж, улс орны халдашгүй дархан байдал, ард түмний бүрэн эрх, эрх чөлөө, улс орны тусгаар тогтнолын дархлаа ардчилсан парламентын засаглалаа хамгаалах ёстой" хэмээн бичсэн юм.

АН-ын дарга О.Цогтгэрэл, Ардчилсан парламент үгүй болох юм бол Монгол хүний эрх чөлөө, дархлаа үгүй болно. Ардчилсан нам, бүлэг Ерөнхийлөгчийн өргөн барьсан хуулийг үзэл баримтлалын хүрээнд дэмжихгүй гэсэн бол УИХ-ын гишүүн Ч.Лодойсамбуу "Монгол Улсын Ерөнхийлөгч алдаа гаргаж байна. Алдаагаа засаж хуулиа татах бүрэн боломж байгаа" гэж мэдэгдээд байна.

Харин нөгөө талд Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар хуулийн төслийг нэн даруй хэлэлцээд явах шаардлагатай, УИХ-ын гишүүд ёс зүйтэй, хариуцлагатай байвал парламентын дархлаа бэхжиж, нэр хүнд өснө. Хуулийн төсөл нь Үндсэн хуулийн суурь зарчмыг хэрэгжүүлэх, ардчилсан парламентын засаглалыг хамгаалах, парламентад ард иргэдийн хяналтыг хэрэгжүүлэх, сахилга, хариуцлага, ёс зүйг сахиулах, шударга ёсыг тогтоох зорилготой юм.Үндсэн хуулинд УИХ-ын гишүүн өргөсөн тангарагаасаа няцаж, Үндсэн хууль зөрчсөн бол эгүүлэн татах тухай заасан ч өнөөдрийг хүртэл энэ заалт хэрэгжих эрх зүйн орчин биеллээ олоогүй хэвээр байна. Тиймээс Монгол Улсын Ерөнхийлөгч төрийн эрх барих дээд байгууллагад сахилга, хариуцлaга, ёс зүй өндөр хэм хэмжээнд байх ёстой гэж үзэн Үндсэн хуулийн энэ заалт хэрэгжих гол зангилаа болсон хуулийн төслийг санаачилсан хэмээсэн хэлэлцүүлгийг идэвхтэй өрнүүж байна.

Ерөнхийлөгчийн санаачилсан хуулийн төсөлд:

  • Ёс зүйн зөрчил гаргасан УИХ-ын гишүүнд хуулийн хариуцлага хүлээлгэх боломжийг бүрдүүлэх,
  • Өргөсөн тангаргаасаа няцаж, ноцтой зөрчил гаргасан гишүүнийг УИХ-ын Ёс зүйн дэд хороо, УИХ-ын нэгдсэн чуулганаар заавал нээлттэй хэлэлцэж, Үндсэн хуулийн Цэцийн шийдвэрээр эгүүлэн татах,
  • Гэмт хэрэг үйлдсэн болох нь шүүхийн эцсийн шийдвэрээр тогтоогдсон бол тухайн гишүүнийг эгүүлэн татах үндэслэл,
  • Парламентад суудалтай улс төрийн нам, эвслийн хариуцлагыг өндөржүүлж, жагсаалтаар нэр дэвшиж сонгогдсон гишүүн ёс зүйн ноцтой зөрчил гаргавал эгүүлэн татах үндэслэлийг тус тус тусгажээ.
]]> Л.Оюун-Эрдэнэ: Парламент VS Монарх https://ekhoron.mn/read/213 https://ekhoron.mn/read/213 Эхорон Fri, 10 Apr 2026 10:50:04 +0800 Монгол Улсын Ерөнхий сайд асан, УИХ-ын гишүүн Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнийн ардчилсан парламентын засаглалын талаарх байр сууриа илэрхийлсэн нийтлэлийг хүргэж байна. Энэхүү нийтлэлийг тэрбээр Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилсан УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татахтай холбоотой  Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай болон хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийг хэлэлцэх, эсэхийг парламентаар шийдэх гэж байгаатай холбогдуулан бичжээ. Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнэ нь Ерөнхийлөгчийн санаачилсан хуулийн төсөл нь ардчилсан парламентын эрхэнд халдсан үйлдэл хэмээн үзэж эрс эсэргүүцэж байгаа юм.


]]> Монгол Улсын Ерөнхий сайд асан, УИХ-ын гишүүн Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнийн ардчилсан парламентын засаглалын талаарх байр сууриа илэрхийлсэн нийтлэлийг хүргэж байна. Энэхүү нийтлэлийг тэрбээр Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилсан Үндсэн хууль зөрчсөн хэмээн үзвэл УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татахтай холбоотой  Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай болон хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийг хэлэлцэх, эсэхийг парламентаар шийдэх гэж байгаатай холбогдуулан бичжээ. Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнэ нь Ерөнхийлөгчийн санаачилсан хуулийн төсөл нь ардчилсан парламентын эрхэнд халдсан үйлдэл хэмээн үзэж эрс эсэргүүцэж байгаа юм.

***

Манай намын залуучууд Английн Хөдөлмөрийн намын урилгаар парламентын туршлага судлах аялалд явж байсан билээ.
Хүн бүрийн төрсөн сэтгэгдэл өөр байсан байх. Харин миний хувьд Английн парламентын бүрэн эрх, халдашгүй байдлын төлөө олон зуун жил үргэлжилсэн тэмцлийн түүх онцгой сэтгэгдэл үлдээсэн юм.
Би “Монарх” гэдгийг зөвхөн хаант засаглал гэж ойлгодоггүй. Харин нэг хүний гарт шүүх, хууль тогтоох, гүйцэтгэх эрх мэдэл төвлөрч, хяналт-тэнцэл алдагдах эрсдэл гэж ойлгодог. Өөрөөр хэлбэл, энэ бол хэлбэрийн тухай биш, эрх мэдлийн төвлөрлийн тухай ойлголт юм.
Английн түүх бол парламент ба хаан хоёрын эрх мэдлийн төлөөх тэмцлийн түүх. Энэ тэмцэл улс төрийн маргаанаас давж, бослого, иргэний дайн, хувьсгал болж, улмаар ардчилсан парламентат ёсыг тогтоож, парламентын халдашгүй дархан байдлыг хуульчилсан байдаг. 
Энэ нь ердөө л ард түмний сонгуулиар байгуулагдсан парламент хараат бусаар шийдвэр гаргах баталгааг хангах, парламентыг бүрдүүлж буй гишүүд үг хэлж, үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэхийг хамгаалах тухай. Энийг л халдашгүй байдал, бүрэн эрх гэж томьёолдог. Яагаад гэвэл гагцхүү парламент л улс орны тусгаар тогтнол, засаглалын хэлбэр, газар нутаг, эдийн засгийн томоохон асуудлуудыг ард түмний нэрийн өмнөөс эцэслэн шийдвэрлэдэг. 
1642 онд Чарльз I хаан парламентын Нийтийн танхимд цэрэг дагуулан орж ирж, таван гишүүнийг баривчлахыг оролдсон нь эрх мэдлийн зөрчлийг туйлд нь хүргэж, улмаар Английн иргэний дайныг өдөөсөн байдаг. Энэ бол парламентын бүрэн эрхэд шууд халдсан үйлдэл байсан тул парламент нь бүрэн эрхийнхээ төлөө хааныхаа эсрэг тэмцэж, парламентын талын арми, Оливер Кромвелийн удирдлага дор ялалт байгуулж, 1649 онд хаан Чарльз I-ийг цаазалсан нь Европын түүхэнд хааныг хууль ёсоор цаазалсан анхны томоохон тохиолдлуудын нэг болсон юм. 
Парламентын бүрэн эрхийн төлөө зэвсэг барин тэмцэж байсан түүхийн бэлгэдэл болж Кромвелийн хөшөө Английн парламентын ордны гадна сүндэрлэн байдаг.  
Гэвч тэмцэл үүгээр дуусаагүй.
Мөн Английн хаан Жэймс II парламентыг хуралдуулахгүй байх, парламентгүйгээр засаглахыг оролдож, өөрийн зарлигаар хууль хэрэгжүүлэх, католик шашныг дэмжих бодлого явуулсан нь улс төрийн хямралыг гүнзгийрүүлсэн. Мөн хааны зарлигийг эсэргүүцсэн Английн сүмийн долоон хамбыг баривчилж шүүхэд шилжүүлсэн явдал нь олон нийтийн эсэргүүцлийг улам хурцатгасан байдаг. 1688 онд Английн улс төрийн хямрал туйлдаа хүрч, Жэймс II хааны эрх мэдлийг хязгаарлахын тулд Ялгуусан хувьсгал өрнөж, Жэймс II Англиас гарч зугтааснаар, парламент түүнийг хаан ширээнээс татгалзсан гэж үзэн шинэ засаглалыг тогтоосон.
Улмаар 1689 онд Эрхийн тунхаг (1689)-ийг баталж:
• Парламентын гишүүдийн үг хэлэх эрх чөлөөг баталгаажуулан хуульчилж,
• Хааны эрх мэдлийг хуулиар хязгаарлан, парламентын онцгой бүрэн эрхийг баталгаажуулсан. 
Өөрөөр хэлбэл, парламентын халдашгүй байдал, бүрэн эрх гэдэг нь гишүүдэд давуу байдал олгох тухай ойлголт огт биш. Энэ бол ард түмний нэрийн өмнөөс хараат бусаар шийдвэр гаргах, айдас дарамтгүйгээр үг хэлэх, төрийн хувь заяатай холбоотой шийдвэрийг бие даан гаргах баталгааны тухай ойлголт юм.
Парламент гэдэг бол:
• Тусгаар тогтнолын баталгаа
• Ард түмний бүрэн эрхийн илэрхийлэл
• Эрх мэдлийн төвлөрлийн эсрэг хамгийн том хамгаалалт
Дэлхийн дэг журам өөрчлөгдөж, ардчилсан үнэт зүйлс сорилтод орж буй энэ цаг үед хүчирхэг гүрнүүдийн дунд оршдог манай улсын хувьд тусгаар тогтнол, ардчиллын цорын ганц баталгаа бол парламентын засаглал. 
Тиймээс ч өнөөдрийн 126 гишүүнтэй, олон намын тогтолцоо бүхий парламент энэ түвшинд хүрэхийн тулд улс төрийн олон сорилтыг даван туулж ирсэн.
Өнөөдөр манайд өрнөж буй асуудал нь нэг намын дотоод зөрчил, хувь хүмүүсийн маргаан огт биш ээ. Хөгжлийн мега төслүүдийг гацаанаас гаргаж хөдөлгөхийн төлөө хамтарсан Засгийн газар байгуулан ажилласан талаарх эерэг, сөрөг шүүмжлэлийг би бүрэн хүлээн зөвшөөрч байна.
Харин өнөөдрийн санал хураалт бол хэлбэр бус агуулгын чухал асуудал бөгөөд Монгол Улс ардчилсан парламентын засаглалтай байх эсэх тухай түүхэн сонголт юм. Тиймээс ч Монголын ард түмэн, эрхэм гишүүд  хэрсүү байж, улс орны халдашгүй дархан байдал, ард түмний бүрэн эрх, эрх чөлөө, улс орны тусгаар тогтнолын дархлаа ардчилсан парламентын засаглалаа хамгаалахыг хүсье!

Эх сурвалж: https://www.facebook.com/OyunerdeneLuvsannamsrai

]]> Монгол Улсын Ерөнхий сайд асан, УИХ-ын гишүүн Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнийн ардчилсан парламентын засаглалын талаарх байр сууриа илэрхийлсэн нийтлэлийг хүргэж байна. Энэхүү нийтлэлийг тэрбээр Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилсан Үндсэн хууль зөрчсөн хэмээн үзвэл УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татахтай холбоотой  Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай болон хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийг хэлэлцэх, эсэхийг парламентаар шийдэх гэж байгаатай холбогдуулан бичжээ. Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнэ нь Ерөнхийлөгчийн санаачилсан хуулийн төсөл нь ардчилсан парламентын эрхэнд халдсан үйлдэл хэмээн үзэж эрс эсэргүүцэж байгаа юм.

***

Манай намын залуучууд Английн Хөдөлмөрийн намын урилгаар парламентын туршлага судлах аялалд явж байсан билээ.
Хүн бүрийн төрсөн сэтгэгдэл өөр байсан байх. Харин миний хувьд Английн парламентын бүрэн эрх, халдашгүй байдлын төлөө олон зуун жил үргэлжилсэн тэмцлийн түүх онцгой сэтгэгдэл үлдээсэн юм.
Би “Монарх” гэдгийг зөвхөн хаант засаглал гэж ойлгодоггүй. Харин нэг хүний гарт шүүх, хууль тогтоох, гүйцэтгэх эрх мэдэл төвлөрч, хяналт-тэнцэл алдагдах эрсдэл гэж ойлгодог. Өөрөөр хэлбэл, энэ бол хэлбэрийн тухай биш, эрх мэдлийн төвлөрлийн тухай ойлголт юм.
Английн түүх бол парламент ба хаан хоёрын эрх мэдлийн төлөөх тэмцлийн түүх. Энэ тэмцэл улс төрийн маргаанаас давж, бослого, иргэний дайн, хувьсгал болж, улмаар ардчилсан парламентат ёсыг тогтоож, парламентын халдашгүй дархан байдлыг хуульчилсан байдаг. 
Энэ нь ердөө л ард түмний сонгуулиар байгуулагдсан парламент хараат бусаар шийдвэр гаргах баталгааг хангах, парламентыг бүрдүүлж буй гишүүд үг хэлж, үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэхийг хамгаалах тухай. Энийг л халдашгүй байдал, бүрэн эрх гэж томьёолдог. Яагаад гэвэл гагцхүү парламент л улс орны тусгаар тогтнол, засаглалын хэлбэр, газар нутаг, эдийн засгийн томоохон асуудлуудыг ард түмний нэрийн өмнөөс эцэслэн шийдвэрлэдэг. 
1642 онд Чарльз I хаан парламентын Нийтийн танхимд цэрэг дагуулан орж ирж, таван гишүүнийг баривчлахыг оролдсон нь эрх мэдлийн зөрчлийг туйлд нь хүргэж, улмаар Английн иргэний дайныг өдөөсөн байдаг. Энэ бол парламентын бүрэн эрхэд шууд халдсан үйлдэл байсан тул парламент нь бүрэн эрхийнхээ төлөө хааныхаа эсрэг тэмцэж, парламентын талын арми, Оливер Кромвелийн удирдлага дор ялалт байгуулж, 1649 онд хаан Чарльз I-ийг цаазалсан нь Европын түүхэнд хааныг хууль ёсоор цаазалсан анхны томоохон тохиолдлуудын нэг болсон юм. 
Парламентын бүрэн эрхийн төлөө зэвсэг барин тэмцэж байсан түүхийн бэлгэдэл болж Кромвелийн хөшөө Английн парламентын ордны гадна сүндэрлэн байдаг.  
Гэвч тэмцэл үүгээр дуусаагүй.
Мөн Английн хаан Жэймс II парламентыг хуралдуулахгүй байх, парламентгүйгээр засаглахыг оролдож, өөрийн зарлигаар хууль хэрэгжүүлэх, католик шашныг дэмжих бодлого явуулсан нь улс төрийн хямралыг гүнзгийрүүлсэн. Мөн хааны зарлигийг эсэргүүцсэн Английн сүмийн долоон хамбыг баривчилж шүүхэд шилжүүлсэн явдал нь олон нийтийн эсэргүүцлийг улам хурцатгасан байдаг. 1688 онд Английн улс төрийн хямрал туйлдаа хүрч, Жэймс II хааны эрх мэдлийг хязгаарлахын тулд Ялгуусан хувьсгал өрнөж, Жэймс II Англиас гарч зугтааснаар, парламент түүнийг хаан ширээнээс татгалзсан гэж үзэн шинэ засаглалыг тогтоосон.
Улмаар 1689 онд Эрхийн тунхаг (1689)-ийг баталж:
• Парламентын гишүүдийн үг хэлэх эрх чөлөөг баталгаажуулан хуульчилж,
• Хааны эрх мэдлийг хуулиар хязгаарлан, парламентын онцгой бүрэн эрхийг баталгаажуулсан. 
Өөрөөр хэлбэл, парламентын халдашгүй байдал, бүрэн эрх гэдэг нь гишүүдэд давуу байдал олгох тухай ойлголт огт биш. Энэ бол ард түмний нэрийн өмнөөс хараат бусаар шийдвэр гаргах, айдас дарамтгүйгээр үг хэлэх, төрийн хувь заяатай холбоотой шийдвэрийг бие даан гаргах баталгааны тухай ойлголт юм.
Парламент гэдэг бол:
• Тусгаар тогтнолын баталгаа
• Ард түмний бүрэн эрхийн илэрхийлэл
• Эрх мэдлийн төвлөрлийн эсрэг хамгийн том хамгаалалт
Дэлхийн дэг журам өөрчлөгдөж, ардчилсан үнэт зүйлс сорилтод орж буй энэ цаг үед хүчирхэг гүрнүүдийн дунд оршдог манай улсын хувьд тусгаар тогтнол, ардчиллын цорын ганц баталгаа бол парламентын засаглал. 
Тиймээс ч өнөөдрийн 126 гишүүнтэй, олон намын тогтолцоо бүхий парламент энэ түвшинд хүрэхийн тулд улс төрийн олон сорилтыг даван туулж ирсэн.
Өнөөдөр манайд өрнөж буй асуудал нь нэг намын дотоод зөрчил, хувь хүмүүсийн маргаан огт биш ээ. Хөгжлийн мега төслүүдийг гацаанаас гаргаж хөдөлгөхийн төлөө хамтарсан Засгийн газар байгуулан ажилласан талаарх эерэг, сөрөг шүүмжлэлийг би бүрэн хүлээн зөвшөөрч байна.
Харин өнөөдрийн санал хураалт бол хэлбэр бус агуулгын чухал асуудал бөгөөд Монгол Улс ардчилсан парламентын засаглалтай байх эсэх тухай түүхэн сонголт юм. Тиймээс ч Монголын ард түмэн, эрхэм гишүүд  хэрсүү байж, улс орны халдашгүй дархан байдал, ард түмний бүрэн эрх, эрх чөлөө, улс орны тусгаар тогтнолын дархлаа ардчилсан парламентын засаглалаа хамгаалахыг хүсье!

Эх сурвалж: https://www.facebook.com/OyunerdeneLuvsannamsrai

]]> УИХ дахь МАН-ын бүлгийн хагарал цааш үргэлжлэх нь тодорхой болов уу? https://ekhoron.mn/read/167 https://ekhoron.mn/read/167 Эхорон Thu, 02 Apr 2026 12:22:05 +0800 УИХ дахь МАН-ын бүлгийн хагарал УИХ-ын даргыг сонгох асуудлаас болж цааш үргэлжлэх нь тодорхой боллоо.

 

]]>