Монгол хэл бичгийн шалгалтдаа тэнцсэн 12 дугаар анги төгсөгчид мэргэжлийн чиглэлийн дагуу 6 дугаар сарын 25-28-нд Элсэлтийн ерөнхий шалгалтаа өгнө.

6 дугаар сарын 25-ны өдөр:

• Түүх, 
• Англи хэлний шалгалтаар Элсэлтийн ерөнхий шалгалт эхэлнэ. 

6 дугаар сарын 26-ны өдөр:

• 10:00-11:40 цагт Хими, 
• 13:00-14:20 цагт Газар зүй, 
• 16:30-17:50 цагт Нийгэм судлалын хичээлийн шалгалт тус тус үргэлжилнэ. 

6 дугаар сарын 27-ны өдөр:

• 10:00-11:20 цагт Биологи, 
• 14:00-15:30 цагт Математикийн шалгалт явагдахаар төлөвлөгджээ.

 Шалгалтын сүүлийн өдөр буюу 6 дугаар сарын 28-нд:

•  10:00-11:40 цагт Физик, 
• 13:00-14:20 цагт Орос хэл, 
• 16:00-17:20 цагт Монгол хэлний шалгалтыг тус тус авснаар энэ удаагийн ЭЕШ өндөрлөх юм байна.

Монгол Улсын Боловсролын яам, Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Боловсролын, шинжлэх ухааны яам хоорондын Боловсролын салбарт хамтран ажиллах тухай хэлэлцээрийн хүрээнд 2026-2027 оны хичээлийн жилд Казахстан Улсад суралцах 25 хүртэлх суралцагчид тэтгэлэг олгоно. 

Тэтгэлгийн мэдээлэл 

• Суралцах түвшин: Бакалавр, магистр, доктор. 
• Квот: Нийт 25 хүртэл суралцагч. 
• Тэтгэлэгт багтах зардлууд: 
  • Сургалтын төлбөр; 
  • Сар бүрийн амьжиргааны тэтгэмж. 

Тавигдах шаардлага 

• Монгол Улсын иргэн байх; 
• Тасралтгүй суралцах боломжтой байх; 
• Сонгон шалгаруулалтад орох хүсэлт, холбогдох баримт бичгийг бүрэн бүрдүүлсэн байх; 
• Бакалаврын хөтөлбөрт суралцах хүсэлт гаргагч нь ерөнхий боловсролын сургуулийн 12 дугаар ангид 85-аас дээш дүнтэй суралцаж буй, эсхүл Монгол Улсын магадлан итгэмжлэгдсэн их сургууль, коллежийн 1, 2 дугаар дамжаанд 3.0-аас дээш голчтой суралцаж байх; 
• Магистрын хөтөлбөрт суралцах хүсэлт гаргагч нь бакалаврын түвшнийг 3.0 ба түүнээс дээш голч дүнтэй сурч төгссөн байх (2-оос доошгүй жил ажилласан ажлын туршлагатай); 
• Докторын хөтөлбөрт суралцах хүсэлт гаргагч нь магистрын түвшнийг 3.2 ба түүнээс дээш голч дүнтэй сурч төгссөн байх (2-оос доошгүй жил ажилласан ажлын туршлагатай); 
• Өөр улсын Засгийн газрын тэтгэлэгт хамрагдаагүй байх; 
• Бүх материал монгол хэлээр байх бөгөөд англи, орос, казах хэлний аль нэг хэлээрх орчуулгын хамт илгээнэ. 
• Эрэлттэй, тэргүүлэх мэргэжлээр суралцагчид давуу тал олгоно. 

Бүртгэл ба хугацаа 

• 2026 оны 6 дугаар сарын 1-ний өдрийн 17:00 цаг хүртэл; 
• Өргөдлийн материал илгээхдээ scholarship.esis.edu.mn-д хандан бүртгэл үүсгэж,  цахим өргөдөл бөглөн илгээнэ үү. 
• Өргөдөлд дурдсан дараах баримт бичиг тус бүрийг PDF /1 файлын хэмжээ 5Mb-аас ихгүй байх/ хэлбэрээр “баримт бичиг” хэсэгт хавсаргана. 

Бүрдүүлэх бичиг баримт 

Бакалаврын хөтөлбөрт бүртгүүлэх иргэд: 

• Тэтгэлэгт хамрагдахыг хүссэн өргөдөл /ЭНД ДАРЖ татаж авна уу/. 
• Бүгд Найрамдах Казахстан Улсад Засгийн газрын тэтгэлгээр суралцах хүсэлтэй байгааг илэрхийлсэн 300-400 үгтэй эсээ /монгол хэлээр бичиж, шаардлагад дурдсан аль нэг хэл рүү орчуулсан байх/;  
• Бүрэн дунд боловсролын үнэмлэхийн хуулбар, дүнгийн хуулбар /нотариатаар баталгаажуулж шаардлагад дурдсан аль нэг хэл рүү орчуулсан байх/; 
• Их сургууль, коллежийн 1, 2 дугаар дамжааны дүнгийн хуулбар, орчуулгын хамт /их сургууль, коллежийн 1, 2 дугаар дамжаанд суралцдаг тохиолдолд/; 
• Гадаад хэлний мэдлэгийн батламж (англи, орос); 
• Гадаад паспортын хуулбар; 
• Иргэний үнэмлэхийн хуулбар; 
• Эрүүл мэндийн шинжилгээний хуудас (HIV, AIDS); 
• Цагдаагийн тодорхойлолт /E-Mongolia-с татаж авах боломжтой/. 

Магистр, докторын хөтөлбөрт бүртгүүлэх иргэд: 

• Тэтгэлэгт хамрагдахыг хүссэн өргөдөл /ЭНД ДАРЖ татаж авна уу/. 
• Тодорхойлох захидал /багш-1, ажлын газар-1/; 
• Бүгд Найрамдах Казахстан Улсад Засгийн газрын тэтгэлгээр суралцах хүсэлтэй байгааг илэрхийлсэн 300-400 үгтэй эсээ, суралцах хөтөлбөр, төлөвлөгөө /монгол хэлээр бичиж, шаардлагад дурдсан аль нэг хэл рүү орчуулсан байх/; 
• Дээд боловсролын зэргийн диплом, дүнгийн жагсаалтын хуулбар /нотариатаар баталгаажуулж шаардлагад дурдсан аль нэг хэл рүү орчуулсан байх/; 
• Гадаад хэлний мэдлэгийн батламж (англи, орос); 
• Эрдэм шинжилгээний бүтээлийн жагсаалт (докторын сургалтад өргөдөл гаргах иргэд заавал хавсаргах); 
• Гадаад паспортын хуулбар;  
• Иргэний үнэмлэхийн хуулбар; 
• Эрүүл мэндийн шинжилгээний хуудас (HIV, AIDS); 
• Цагдаагийн тодорхойлолт /E-Mongolia-с татаж авах боломжтой/.  

Анхаарах зүйлс

• Цахим бүртгэлийн хугацаа дуусахаас өмнө бүртгүүлсэн материалаа ИЛГЭЭХ товч дээр дарж баталгаажуулахыг анхаарна уу. (Илгээх товчийг дарснаар танд и-мэйл хаягаар хариу ирнэ.) 
• Бүртгэл дуусах цаг дөхөх тусам системийн ачаалал ихэсдэг тул эрт бүртгүүлэхийг зөвлөж байна. Бүртгэлийн системтэй холбоотой асуудлаар ажлын өдөр 09:00-17:00 цагт 75772727 дугаараас, тэтгэлэгтэй холбоотой асуудлаар 09.00-17.00 цагт Боловсролын яамны 51-262916 дугаараас тус тус лавлана уу. 
• Бүртгэлээс хоцорсон иргэдийг нэмж бүртгэх боломжгүй тул та тогтоосон хугацаанд бүртгүүлнэ үү. 
• Цахим бүртгэлийн системд үнэн, зөв баримт бичгийг байршуулах шаардлагатай. Баримт бичгийг хуурамчаар үйлдсэн тохиолдолд тэтгэлгийн эрхийг хасна.

Ерөнхийлөгчийн тамгын газар, ШУА, Үндэсний төв архив, МУИС, МУБИС, Олон улсын Монгол судлалын холбоо, Стратеги судалгааны хүрээлэнгийн эрдэмтэн, судлаачдын баг баримтуудад үндэслэн Монгол Улсыг уугуул нэрд нийцүүлэн, “Mongolia” бус “Mongol” хэмээн нэрлэж, бичиж хэвшүүлэх нь зүйтэй гэж үзсэн байна.  

“Монгол хэмээх нэрийн судалгаа” номд 1700 оноос хойш олон улсад хэвлэгдсэн есөн газрын зургийг зохиогчийн эрхийн албан ёсны зөвшөөрөлтэйгөөр  худалдан авч, өмнө нь олны хүртээл болоогүй архивын баримт, өрнө, дорнын хэлээрх эх сурвалжуудыг ашиглан судалгаа хийжээ.

“Монгол” гэдэг үг угсаатан, үндэстний нэр болж нангиадын түүхнээ ханз үсгээр тэмдэглэгдсэн нь нийтийн тооллын VI-VII зуунд хамаардаг. Энэ нь үүнээс өмнө монголчууд байгаагүй гэсэн үг биш бөгөөд бид төрт улсаа Хүннү, Сяньби, Жужан, Хятан гэх мэтээр нэрлэж байгаад XII зууны үеэс Монгол буюу Их Монгол Улс хэмээсэн түүхтэй.

Өнгөрсөн 800 гаруй жилийн хугацаанд монголчууд энэ нэр, дуудлагаа өөрчилж хувиргалгүй өнөөг хүрсэн.

Харин дэлхийн улс орнууд хэл, бичиг үсгийн онцлог, харь улсыг нэрлэдэг уламжлал, анх ямар хэлээр дамжиж тухайн хэлд нэвтэрсэн зэргээс шалтгаалан Монгол хэмээх нэрийг өөр өөрөөр дуудаж, бичиж иржээ.

“Монгол хэмээх нэрийн судалгаа” номын “Түүхэн сурвалж дахь Монгол хэмээх нэрийн судалгаа” I бүлэгт:

• XIII-XVIII зууны худам монгол, дөрвөлжин, тод, хятад зэрэг үсгээрх монгол хэлний дурсгал, араб, перс, латин, Цагадай хэлний сурвалж,
• Манж, төвд, хятад, япон, солонгос зэрэг дорны хэлээрх сурвалж,
• Англи, орос, франц, герман, итали, испани, чех, турк зэрэг өрнийн хэлээрх сурвалж, судалгааг нэгтгэн дүгнэсэн байна.

“Бусад сурвалж дахь Монгол хэмээх нэрийн судалгаа” II бүлэгт:

• Архивын баримт дахь “Монгол” хэмээх нэрийг он дарааллын дагуу сурвалжлан 1674 оны манж хэлний баримтаас эхлэн 1726 оны худам монгол бичиг, 1912 оны хятад хэл, 1914 оны орос хэлний архивын 15 баримтыг эх зургаар хавсарган, тайлбар хийжээ.
• Мөн “Газрын зураг дахь Монгол хэмээх нэрийн судалгаа”-г МЭ-550 оны сурвалжид тэмдэглэсэн Датунь буюу Татар хэмээх нэрээс эхлэн дурдаж, 1459 оны зурагт тэмдэглэсэн Mongul хэмээх нэрээс эхлүүлэн 1794 онд “Mongolia” гэж анх тэмдэглэсэн газрын зургуудын тайлбар, хавсралтуудыг нэгтгэжээ.

Баянгол дүүргээс зохион байгуулж буй "Баянгол боловсрол-2026" экспо арга хэмжээнд оролцохоор ирсэн албаныхныг хотын дарга Х.Нямбаатар хүлээн авч, уулзан цаашдын хамтын ажиллагааны талаар санал солилцлоо. 

Баянгол дүүрэг 2025 онд ерөнхий боловсролын англи хэлний 40 багшийг Филиппин улсад тусгай чадавхжуулах хөтөлбөрт үр дүнтэй хамруулсан байна. Мөн 2025-2026 оны хичээлийн жилд Филиппин улсаас англи хэлний 19 мэргэжлийн багшийг төрийн өмчийн ерөнхий боловсролын сургуулиудад ажиллуулж байгаа сайн туршлагатай.

Өнөөдрийн уулзалтаар нийслэлийн ерөнхий боловсролын сургуулиудад Филиппин англи хэлний багшийн хөтөлбөр хэрэгжүүлэх, дотоодын багш нарын ур чадварыг сайжруулахад хамтран ажиллах боломжийн талаар санал солилцлоо.

Эх сурвалж: НЗДТГ

Тодруулбал, Сүхбаатарын талбайд Хэнтий аймгийн ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагчид болон нийслэлийн ерөнхий боловсролын “Оюуны Ундраа” сургуулийн 2235 сурагч “Тусгаар тогтнол” шүлгийг уншсан юм.

Монгол улсын Хөдөлмөрийн баатар, Ардын уран зохиолч Дэндэвийн Пүрэвдоржийн “Тусгаар тогтнол” шүлэг нь нийт 19 бадаг, 112 мөр бүхий 645 үгтэй бөгөөд энэ нь хүүхэд, багачуудад эх оронч үзлийг төлөвшүүлэх, үндэсний эв нэгдлийг бэхжүүлэх, тусгаар тогтнолын үнэ цэнийг ойлгуулах зорилготой. Мөн өвөг дээдэс, эх орныхоо түүх, өв соёлыг хүндэтгэн дээдлэх, танин мэдэж, судлах хүсэл тэмүүллийг төлөвшүүлэхэд чухал ач холбогдолтой юм.

Эх сурвалж: НЗДТГ

***
ХХ зууны турш үндэстнийхээ тусгаар тогтнол, бие даасан байдлын төлөө монголчуудын явуулж ирсэн үйл ажиллагаа бол Монгол “Nation State” болохын төлөө тэмцэл байв. Эдүгээгийн Монгол Улс нь Чин улсын хүрээллээс гарч чадсан цорын ганц үндэстэн болсныг нотлох илэрхийлэл юм. Үүнд монголчуудын өөрсдийн санал санаачилга, хүч оролцоо ихээхэн боловч хойд хөрш Орос улсаас Алс Дорнодахин, түүний дотор Монголын талаар алсын хараатай бодлого явуулсны үр дүн болохыг архивын шинэ эх сурвалж, түүхэн баримтанд тулгуурлан тусгахыг хичээсэн. Монголын эх түүх хийгээд Дорнодахины түүх судлал сонирхогч хэн бүхэнд өгөөжтэй бөгөөд сонирхолтой болно.
Хиагтын гэрээ хэлэлцээний утга агуулгыг Монголын тусгаар тогтнолын цаашдын үйл явцтай холбож, 1945 оны ЗСБНХУ, АНУ, Их Британи гурван гүрний тэргүүн нарын уулзалтаар шийдвэрлэгдэх хэмжээний асуудал болсоныг улируулан авч үзсэн нь зохиолын нэг онцлог тал болсон байна. Хиагтын гурван улсын гэрээний үйлчилсэн цаг хугацаа хэдийн дуусгавар болсон авч түүний улбаа Монголын тусгаар тогтнолыг хөндсөн цаашдын үйл явдлууд дээр илэрсэн билээ. Ийм үйл явдлын тоонд тухайлбал, МАН-ын удирдагчид 1921 онд хувьсгалыг манлайлахдаа Монголын автономийг сэргээн, түлхэн унагаагдсан төр засгийг босгох явдлыг эн тэргүүний зорилт болгосон явдал, 1924 оны Зөвлөлт–Хятадын хэлэлцээрээр Монголыг Бүгд Найрамдах Хятад улсын суверенитет дор орших бүрэлдхүүн хэсэг гэсэн заалтыг үл зөвшөөрөхөө БНМАУ-ын Засгийн газар удаа дараа илэрхийлсэн байдал, 1945 оны гурван их гүрний Ялтын хэлэлцээрийн БНМАУ-ын статус-квог хэвээр хадгалах тухай заалт болон түүний үндсэн дээр Монгол Хятадын хоорондын харилцааг зохицуулсан зэрэг явдлыг оруулсан байна.
Энэхүү номд Монгол Улсын эзэн хаан Богд Жавзандамба хутагтаас Япон улсын Цог Жавхлант Эрхэмсэг эзэн хаанд илгээсэн захидал хийгээд Японы архивт буй Монголын түүхэнд холбогдох сурвалж, Зөвлөлт Холбоот Улсын тэргүүн И.Сталин лугаа Монголын төрийн тэргүүн, Ерөнхий сайд нарын хийсэн 21 удаагийн уулзалтын дэлгэрэнгүй протокол, Монголын тусгаар тогтнолын асуудлаарх АНУ, ЗХУ, Английн төрийн тэргүүн нарын уулзалтын заалт, ЗХУын тэргүүн И.Сталин болон Бүгд Найрамдам Хятад Улсын Ерөнхий сайд Сун Цзывэн нарын хэлэлцээрийн протоколууд зэрэг архивын шинэ сурвалжуудыг түлхүү ашиглажээ.
Сталин: Чамд би даруухан шиг хэлэх юм бол би Ар Монголыг яагаад авах гээд байна гэвэл цэрэг стратегийн байр сууринаас энэ хэсэг газрыг хэрэгтэй гэж үзээд байгаа юм шүү дээ.
Сун Цзы Вэн: Бид Гадаад Монголын асуудлыг одоо босгон авч ярихгүй байна, унтаж байгаа нохойг тайван орхицгоое.
Эдгээр үгсийг Сталин, Сун Цзы Вэн нар Монголын асуудлыг 1945 оны 7 дугаар сард хэлэлцэж байхдаа хэлж байжээ.