Боловсрол - Ekhoron.mn | Эх орны өнцөг бүрээс https://ekhoron.mn/ en Боловсрол - Ekhoron.mn | Эх орны өнцөг бүрээс DataLife Engine Лайпцигийн их сургуульд их зохиолч Д.Нацагдоржийн дурсгалыг мөнхжүүллээ https://ekhoron.mn/read/971 https://ekhoron.mn/read/971 Эхорон Fri, 23 Oct 2026 08:32:24 +0800 Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүх ХБНГУ-ын Саксони муж улсад айлчлах үеэрээ Лайпцигийн их сургуулийн Энэтхэг, Төв Ази судлалын сургуулийн байранд зочилж, Монголын орчин үеийн уран зохиолыг үндэслэгч, их зохиолч Дашдоржийн Нацагдорж, Германы нэрт дорно дахинч, монголч эрдэмтэн, профессор Эрих Хэниш нарт зориулсан дурсгалын самбар, их зохиолч Д.Нацагдоржийн мэндэлсний 120 жилийн ойд зориулсан шуудангийн маркийн нээлтийн ёслолд оролцлоо.


]]> Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүх ХБНГУ-ын Саксони муж улсад айлчлах үеэрээ Лайпцигийн их сургуулийн Энэтхэг, Төв Ази судлалын сургуулийн байранд зочилж, Монголын орчин үеийн уран зохиолыг үндэслэгч, их зохиолч Дашдоржийн Нацагдорж, Германы нэрт дорно дахинч, монголч эрдэмтэн, профессор Эрих Хэниш нарт зориулсан дурсгалын самбар, их зохиолч Д.Нацагдоржийн мэндэлсний 120 жилийн ойд зориулсан шуудангийн маркийн нээлтийн ёслолд оролцлоо.

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх нээлтийн үеэр хэлсэн үгэндээ, энэхүү дурсгалт бүтээл нь хоёр суут хүний нэр алдар, эрдэм бүтээл, гавьяа зүтгэлийг хүндэтгэн мөнхжүүлэхийн зэрэгцээ Монгол, Германы ард түмний эрдэм мэдлэг, оюун санаа, харилцан хүндэтгэлээр холбогдсон нэгэн зууны түүхэн хэлхээ холбооны бэлгэ тэмдэг болохыг онцоллоо.

Одоогоос нэгэн зууны тэртээ эрдэм боловсрол эзэмшихээр Герман орныг зорьсон монгол залуусын нэг нь Монголын орчин үеийн утга зохиолын суурийг тавьсан их зохиолч Дашдоржийн Нацагдорж байв.

Д.Нацагдоржийн Герман Улсад, тэр дундаа Лайпциг хотод өнгөрүүлсэн он жилүүд нь түүний ертөнцийг үзэх үзэл, оюуны төлөвшил, уран бүтээлийн сэтгэлгээнд гүн гүнзгий нөлөөлсөн чухал үе байсан.

Чухам энэ цаг үед Лайпцигийн их сургуульд ажиллаж байсан нэрт эрдэмтэн Эрих Хэниш Монголын түүх, хэл, соёлыг судлах үйлсэд жинтэй хувь нэмэр оруулж, Германы монгол судлалын хөгжилд анхдагч болон тод мөрөө үлдээжээ.

Монголын залуу сэхээтэн Д.Нацагдорж, Германы монголч эрдэмтэн Эрих Хэниш нарын эрдмийн их өргөөнд тогтоосон багш, шавийн барилдлага нь хоёр орны харилцааны түүхэнд онцгой байр суурийг эзэлдэг юм.

Одоогоос зуун жилийн тэртээ монгол залуус Герман орныг зорьж, эрдэм мэдлэг өвөрлөн эх орондоо буцаж байсан бол эдүгээ ч энэхүү түүхэн уламжлал үргэлжлэн бэхжиж, монгол оюутан залуус эрдэм мэдлэгт шамдан суралцаж, хоёр орны эрдэмтэн судлаачид хамтарсан судалгаа, төсөл, хөтөлбөр амжилттай хэрэгжүүлсээр байгааг Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх тэмдэглэв.

Энэ түүхэнд Лайпцигийн их сургууль онцгой байр суурь эзэлдэг бөгөөд XIX зууны сүүл үеэс тус сургуульд Монголын соёлын талаарх хичээл, судалгаа хөгжиж, улмаар монгол судлалын сонгодог төв байсаар ирсэн түүхтэй.

Өнөөдөр монгол хэл, Монгол болон Төв Азийн судлалын уламжлал Лайпцигийн их сургуульд үргэлжилж байгааг дурдаж, энэхүү дурсгал нь өнгөрсөн түүхээ хүндэтгэн алдаршуулахын зэрэгцээ ирээдүйн хамтын ажиллагааг бэлгэдсэн гүн гүнзгий утга агуулгатай хэмээн тодотголоо.

Энэхүү санаачилгыг дэмжсэн Лайпцигийн их сургуулийн удирдлага, эрдэмтэн судлаачид болон дурсгалын самбарыг бүтээсэн уран бүтээлчид, бэлтгэл ажилд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан Монгол, Германы холбогдох байгууллага, эрдэмтэн судлаачдад Ерөнхийлөгч талархал илэрхийллээ.

Энэ жил тохиож буй их зохиолч Д.Нацагдоржийн мэндэлсний 120 жилийн ойд зориулан эрдэм шинжилгээний олон улсын бага хурлыг Лайпцигийн их сургуульд зохион байгуулсан юм.

Лайпцигийн их сургууль нь ХБНГУ-ын Саксони муж улсын Лайпциг хотод 1409 онд байгуулагдсан. Герман болон Европын хамгийн эртний их сургуулиудын нэг бөгөөд 35 мянга гаруй монголчууд герман хэл, боловсрол эзэмшсэн байдаг.

Лайпцигийн их сургууль нь Монгол судлалын урт хугацааны уламжлалтай. XIX зууны сүүлчээр тус сургуульд Германд анх удаа Монголын соёлын талаар хичээл зааж эхэлсэн бөгөөд XX зуунд Монгол судлал бие даасан судалгааны чиглэл болон хөгжсөн билээ.

Тус сургуульд ажиллаж байсан монгол, хятад судлаач профессор Эрих Хэниш “Монголын нууц товчоо”-г герман хэлнээ орчуулсан эрдэмтдийн нэг юм.

Монголын анхны 35 сурагч, оюутан 1926 онд Лайпциг болон Германы бусад их, дээд сургуульд суралцахаар ирсэн бөгөөд БНАГУ-ын үед олон монгол оюутан Лайпцигийн Хердерийн институтэд герман хэлний бэлтгэлд хамрагдаж, улмаар мэргэжлийн сургалтаа үргэлжлүүлж байсан түүхтэй.

Өдгөө Лайпцигийн их сургууль Монгол Улсын их сургуультай их сургууль хоорондын хамтын ажиллагааны гэрээтэй бөгөөд боловсрол, эрдэм шинжилгээний харилцаагаа үргэлжлүүлж байна.


]]> Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүх ХБНГУ-ын Саксони муж улсад айлчлах үеэрээ Лайпцигийн их сургуулийн Энэтхэг, Төв Ази судлалын сургуулийн байранд зочилж, Монголын орчин үеийн уран зохиолыг үндэслэгч, их зохиолч Дашдоржийн Нацагдорж, Германы нэрт дорно дахинч, монголч эрдэмтэн, профессор Эрих Хэниш нарт зориулсан дурсгалын самбар, их зохиолч Д.Нацагдоржийн мэндэлсний 120 жилийн ойд зориулсан шуудангийн маркийн нээлтийн ёслолд оролцлоо.

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх нээлтийн үеэр хэлсэн үгэндээ, энэхүү дурсгалт бүтээл нь хоёр суут хүний нэр алдар, эрдэм бүтээл, гавьяа зүтгэлийг хүндэтгэн мөнхжүүлэхийн зэрэгцээ Монгол, Германы ард түмний эрдэм мэдлэг, оюун санаа, харилцан хүндэтгэлээр холбогдсон нэгэн зууны түүхэн хэлхээ холбооны бэлгэ тэмдэг болохыг онцоллоо.

Одоогоос нэгэн зууны тэртээ эрдэм боловсрол эзэмшихээр Герман орныг зорьсон монгол залуусын нэг нь Монголын орчин үеийн утга зохиолын суурийг тавьсан их зохиолч Дашдоржийн Нацагдорж байв.

Д.Нацагдоржийн Герман Улсад, тэр дундаа Лайпциг хотод өнгөрүүлсэн он жилүүд нь түүний ертөнцийг үзэх үзэл, оюуны төлөвшил, уран бүтээлийн сэтгэлгээнд гүн гүнзгий нөлөөлсөн чухал үе байсан.

Чухам энэ цаг үед Лайпцигийн их сургуульд ажиллаж байсан нэрт эрдэмтэн Эрих Хэниш Монголын түүх, хэл, соёлыг судлах үйлсэд жинтэй хувь нэмэр оруулж, Германы монгол судлалын хөгжилд анхдагч болон тод мөрөө үлдээжээ.

Монголын залуу сэхээтэн Д.Нацагдорж, Германы монголч эрдэмтэн Эрих Хэниш нарын эрдмийн их өргөөнд тогтоосон багш, шавийн барилдлага нь хоёр орны харилцааны түүхэнд онцгой байр суурийг эзэлдэг юм.

Одоогоос зуун жилийн тэртээ монгол залуус Герман орныг зорьж, эрдэм мэдлэг өвөрлөн эх орондоо буцаж байсан бол эдүгээ ч энэхүү түүхэн уламжлал үргэлжлэн бэхжиж, монгол оюутан залуус эрдэм мэдлэгт шамдан суралцаж, хоёр орны эрдэмтэн судлаачид хамтарсан судалгаа, төсөл, хөтөлбөр амжилттай хэрэгжүүлсээр байгааг Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх тэмдэглэв.

Энэ түүхэнд Лайпцигийн их сургууль онцгой байр суурь эзэлдэг бөгөөд XIX зууны сүүл үеэс тус сургуульд Монголын соёлын талаарх хичээл, судалгаа хөгжиж, улмаар монгол судлалын сонгодог төв байсаар ирсэн түүхтэй.

Өнөөдөр монгол хэл, Монгол болон Төв Азийн судлалын уламжлал Лайпцигийн их сургуульд үргэлжилж байгааг дурдаж, энэхүү дурсгал нь өнгөрсөн түүхээ хүндэтгэн алдаршуулахын зэрэгцээ ирээдүйн хамтын ажиллагааг бэлгэдсэн гүн гүнзгий утга агуулгатай хэмээн тодотголоо.

Энэхүү санаачилгыг дэмжсэн Лайпцигийн их сургуулийн удирдлага, эрдэмтэн судлаачид болон дурсгалын самбарыг бүтээсэн уран бүтээлчид, бэлтгэл ажилд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан Монгол, Германы холбогдох байгууллага, эрдэмтэн судлаачдад Ерөнхийлөгч талархал илэрхийллээ.

Энэ жил тохиож буй их зохиолч Д.Нацагдоржийн мэндэлсний 120 жилийн ойд зориулан эрдэм шинжилгээний олон улсын бага хурлыг Лайпцигийн их сургуульд зохион байгуулсан юм.

Лайпцигийн их сургууль нь ХБНГУ-ын Саксони муж улсын Лайпциг хотод 1409 онд байгуулагдсан. Герман болон Европын хамгийн эртний их сургуулиудын нэг бөгөөд 35 мянга гаруй монголчууд герман хэл, боловсрол эзэмшсэн байдаг.

Лайпцигийн их сургууль нь Монгол судлалын урт хугацааны уламжлалтай. XIX зууны сүүлчээр тус сургуульд Германд анх удаа Монголын соёлын талаар хичээл зааж эхэлсэн бөгөөд XX зуунд Монгол судлал бие даасан судалгааны чиглэл болон хөгжсөн билээ.

Тус сургуульд ажиллаж байсан монгол, хятад судлаач профессор Эрих Хэниш “Монголын нууц товчоо”-г герман хэлнээ орчуулсан эрдэмтдийн нэг юм.

Монголын анхны 35 сурагч, оюутан 1926 онд Лайпциг болон Германы бусад их, дээд сургуульд суралцахаар ирсэн бөгөөд БНАГУ-ын үед олон монгол оюутан Лайпцигийн Хердерийн институтэд герман хэлний бэлтгэлд хамрагдаж, улмаар мэргэжлийн сургалтаа үргэлжлүүлж байсан түүхтэй.

Өдгөө Лайпцигийн их сургууль Монгол Улсын их сургуультай их сургууль хоорондын хамтын ажиллагааны гэрээтэй бөгөөд боловсрол, эрдэм шинжилгээний харилцаагаа үргэлжлүүлж байна.


]]> "Чингис хаан ба монголчуудын ертөнц” үзэсгэлэнг Берлинд нээлээ https://ekhoron.mn/read/955 https://ekhoron.mn/read/955 Эхорон Wed, 21 Oct 2026 12:00:48 +0800 “Чингис хаан ба Монголчуудын ертөнц” үзэсгэлэнг 2026 оны 10 дугаар сарын 21-нээс 2027 оны 4 дүгээр сарын 18-ны өдөр хүртэл олон нийтэд нээлттэй толилуулна.


]]> Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүхийн Холбооны Бүгд Найрамдах Герман Улсад хийж буй төрийн айлчлал үргэлжилж байна.

Айлчлалын хүрээнд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх, ХБНГУ-ын Холбооны Ерөнхийлөгч Франк-Вальтер Штайнмайэр нар хоёр улсын төрийн тэргүүн нарын ивээл дор толилуулж буй “Чингис хаан ба монголчуудын ертөнц” үзэсгэлэнг нээлээ.

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийг Холбооны Ерөнхийлөгч Ф.В.Штайнмайэр, гэргий Элке Бюденбендер нар Берлин хотын Музейн арал дахь “Жеймс Симон” галерейд угтан авч, Берлиний Улсын музейн Өвөг болон эртний түүхийн музейн захирал Маттиас Вемхофф хүндэт зочдод үзэсгэлэнгийн үзмэрүүдийг тайлбарлан танилцууллаа.

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх үзэсгэлэнг нээж хэлсэн үгэндээ, “Чингис хаан ба монголчуудын ертөнц” үзэсгэлэн нь Монгол Улсад сүүлийн 30 гаруй жил хийгдсэн археологийн судалгааны үр дүн, шинэ олдворууд, нүүдэлчдийн хийгээд Монголын эзэнт гүрний түүхэнд холбогдох цогц дурсгалуудаас бүрдсэн үзэсгэлэн болохыг онцоллоо.

Эдгээр дурсгалууд нь Монголын эзэнт гүрний улс төр, эдийн засаг, худалдаа, соёл, шашин, ертөнцийг үзэх үзэл, хаад язгууртны сүр хүч, гадаад харилцаа, дипломат ёсыг бүрэн илэрхийлж, дэлхийг үндсээр нь өөрчилсөн “Монголын зуун” хэмээн нэрлэгддэг Их эзэнт улсын түүхийг тод харуулна гэдэгт итгэл төгс байгаагаа хэлэв.

Хоёр улсын төрийн тэргүүн нарын ивээл дор хэрэгжиж буй Орхоны хөндий, Монголын эртний нийслэл Хархорум хотын Монгол, Германы хамтарсан археологийн судалгаа нь хоёр орны шинжлэх ухаан, соёлын хамтын ажиллагааны томоохон бэлгэ тэмдэг, бодит үр дүн болж ирсэн гэдгийг тэмдэглэлээ.

Археологийн олдвор, шинжлэх ухааны судалгааны үр дүнд Хархорум хот нь зөвхөн Монголын эзэнт гүрний улс төр, засаг захиргааны төв төдийгүй өрнө, дорныг холбосон худалдаа, шашин, соёл, мэдлэгийн олон улсын томоохон зангилаа байсныг улам тод томруун бататган харуулж байгааг дурдлаа.

Хоёр улсын хамтарсан археологийн судалгааны олон жилийн үр дүнг энэхүү үзэсгэлэнгээр олон нийтэд толилуулан дэлхий дахинд сурталчлан таниулж байгаа нь Монгол, Германы Стратегийн түншлэл, үнэт зүйлд суурилсан ойр дотно түншлэлийн тод илэрхийлэл гэдгийг цохон тэмдэглэв.

“Чингис хаан ба монголчуудын ертөнц” үзэсгэлэн нь ХБНГУ төдийгүй Европ тивд Их эзэн Чингис хаан, түүний залгамжлагчдын түүхийг үнэн зөвөөр ойлгуулж, монголчуудын өв соёлын гайхамшгийг бишрүүлэн хоёр орны соёл, шинжлэх ухааны салбар дахь харилцаа, хамтын ажиллагааны нэгэн шинэ хуудсыг нээнэ гэдэгт итгэл төгс байгаагаа илэрхийллээ.

Үзэсгэлэнг зохион байгуулах хариуцлагатай бөгөөд нэр хүндтэй үүргийг амжилттай гүйцэтгэсэн Берлин хотын захиргаа, Өвөг болон эртний түүхийн музей, Монгол Улсын “Чингис хаан” үндэсний музей, эрдэм шинжилгээний байгууллагууд, археологич, түүхч, сэргээн засварлагч, куратор, мэргэжилтнүүд болон нийт хамтран ажилласан хүмүүст Монголын ард түмний нэрийн өмнөөс чин сэтгэлийн талархал илэрхийлэв.

ХБНГУ-ын Холбооны Ерөнхийлөгч Ф.В.Штайнмайэр хэлсэн үгэндээ, Чингис хаан бол дэлхийн түүхэнд тодорсон хамгийн нөлөө бүхий хүчирхэг удирдагчдын нэг гэдгийг онцоллоо.

Өргөн уудам газар нутгийг нэгтгэн эзэнт гүрэн байгуулж, төрийн удирдлага, засаг захиргааг бүрдүүлэн хүчирхэг армийг бий болгосон Чингис хааны түүхэнд үлдээсэн тод мөр өнөөдөр ч дэлхий даяар хүмүүсийн сонирхлыг татсаар байгааг тэмдэглэлээ.

АНУ-ын “Вашингтон пост” сонин 1995 онд Чингис хааныг мянганы хүнээр нэрлэсэн бөгөөд монголчуудын ертөнц Чингис хаантай салшгүй холбоотой гэж үздэгээ хэллээ.

Тэрбээр 1999 оноос эхэлсэн Монгол, Германы археологийн салбарын нягт, үр бүтээлтэй хамтын ажиллагааг онцлон дурдаж, үзэсгэлэнг ажил хэрэг болгохын төлөө тууштай, идэвхтэй ажилласан профессор Маттиас Вемхофф, “Чингис хаан” үндэсний музейн захирал, профессор С.Чулуун нарт талархал илэрхийлэв.

“Чингис хаан ба Монголчуудын ертөнц” үзэсгэлэнг 2026 оны 10 дугаар сарын 21-нээс 2027 оны 4 дүгээр сарын 18-ны өдөр хүртэл олон нийтэд нээлттэй толилуулна.

Берлин хотын Музейн арал нь ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвийн жагсаалтад бүртгэгдсэн түүх, соёлын үнэт цогцолбор юм.

]]> Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүхийн Холбооны Бүгд Найрамдах Герман Улсад хийж буй төрийн айлчлал үргэлжилж байна.

Айлчлалын хүрээнд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх, ХБНГУ-ын Холбооны Ерөнхийлөгч Франк-Вальтер Штайнмайэр нар хоёр улсын төрийн тэргүүн нарын ивээл дор толилуулж буй “Чингис хаан ба монголчуудын ертөнц” үзэсгэлэнг нээлээ.

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийг Холбооны Ерөнхийлөгч Ф.В.Штайнмайэр, гэргий Элке Бюденбендер нар Берлин хотын Музейн арал дахь “Жеймс Симон” галерейд угтан авч, Берлиний Улсын музейн Өвөг болон эртний түүхийн музейн захирал Маттиас Вемхофф хүндэт зочдод үзэсгэлэнгийн үзмэрүүдийг тайлбарлан танилцууллаа.

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх үзэсгэлэнг нээж хэлсэн үгэндээ, “Чингис хаан ба монголчуудын ертөнц” үзэсгэлэн нь Монгол Улсад сүүлийн 30 гаруй жил хийгдсэн археологийн судалгааны үр дүн, шинэ олдворууд, нүүдэлчдийн хийгээд Монголын эзэнт гүрний түүхэнд холбогдох цогц дурсгалуудаас бүрдсэн үзэсгэлэн болохыг онцоллоо.

Эдгээр дурсгалууд нь Монголын эзэнт гүрний улс төр, эдийн засаг, худалдаа, соёл, шашин, ертөнцийг үзэх үзэл, хаад язгууртны сүр хүч, гадаад харилцаа, дипломат ёсыг бүрэн илэрхийлж, дэлхийг үндсээр нь өөрчилсөн “Монголын зуун” хэмээн нэрлэгддэг Их эзэнт улсын түүхийг тод харуулна гэдэгт итгэл төгс байгаагаа хэлэв.

Хоёр улсын төрийн тэргүүн нарын ивээл дор хэрэгжиж буй Орхоны хөндий, Монголын эртний нийслэл Хархорум хотын Монгол, Германы хамтарсан археологийн судалгаа нь хоёр орны шинжлэх ухаан, соёлын хамтын ажиллагааны томоохон бэлгэ тэмдэг, бодит үр дүн болж ирсэн гэдгийг тэмдэглэлээ.

Археологийн олдвор, шинжлэх ухааны судалгааны үр дүнд Хархорум хот нь зөвхөн Монголын эзэнт гүрний улс төр, засаг захиргааны төв төдийгүй өрнө, дорныг холбосон худалдаа, шашин, соёл, мэдлэгийн олон улсын томоохон зангилаа байсныг улам тод томруун бататган харуулж байгааг дурдлаа.

Хоёр улсын хамтарсан археологийн судалгааны олон жилийн үр дүнг энэхүү үзэсгэлэнгээр олон нийтэд толилуулан дэлхий дахинд сурталчлан таниулж байгаа нь Монгол, Германы Стратегийн түншлэл, үнэт зүйлд суурилсан ойр дотно түншлэлийн тод илэрхийлэл гэдгийг цохон тэмдэглэв.

“Чингис хаан ба монголчуудын ертөнц” үзэсгэлэн нь ХБНГУ төдийгүй Европ тивд Их эзэн Чингис хаан, түүний залгамжлагчдын түүхийг үнэн зөвөөр ойлгуулж, монголчуудын өв соёлын гайхамшгийг бишрүүлэн хоёр орны соёл, шинжлэх ухааны салбар дахь харилцаа, хамтын ажиллагааны нэгэн шинэ хуудсыг нээнэ гэдэгт итгэл төгс байгаагаа илэрхийллээ.

Үзэсгэлэнг зохион байгуулах хариуцлагатай бөгөөд нэр хүндтэй үүргийг амжилттай гүйцэтгэсэн Берлин хотын захиргаа, Өвөг болон эртний түүхийн музей, Монгол Улсын “Чингис хаан” үндэсний музей, эрдэм шинжилгээний байгууллагууд, археологич, түүхч, сэргээн засварлагч, куратор, мэргэжилтнүүд болон нийт хамтран ажилласан хүмүүст Монголын ард түмний нэрийн өмнөөс чин сэтгэлийн талархал илэрхийлэв.

ХБНГУ-ын Холбооны Ерөнхийлөгч Ф.В.Штайнмайэр хэлсэн үгэндээ, Чингис хаан бол дэлхийн түүхэнд тодорсон хамгийн нөлөө бүхий хүчирхэг удирдагчдын нэг гэдгийг онцоллоо.

Өргөн уудам газар нутгийг нэгтгэн эзэнт гүрэн байгуулж, төрийн удирдлага, засаг захиргааг бүрдүүлэн хүчирхэг армийг бий болгосон Чингис хааны түүхэнд үлдээсэн тод мөр өнөөдөр ч дэлхий даяар хүмүүсийн сонирхлыг татсаар байгааг тэмдэглэлээ.

АНУ-ын “Вашингтон пост” сонин 1995 онд Чингис хааныг мянганы хүнээр нэрлэсэн бөгөөд монголчуудын ертөнц Чингис хаантай салшгүй холбоотой гэж үздэгээ хэллээ.

Тэрбээр 1999 оноос эхэлсэн Монгол, Германы археологийн салбарын нягт, үр бүтээлтэй хамтын ажиллагааг онцлон дурдаж, үзэсгэлэнг ажил хэрэг болгохын төлөө тууштай, идэвхтэй ажилласан профессор Маттиас Вемхофф, “Чингис хаан” үндэсний музейн захирал, профессор С.Чулуун нарт талархал илэрхийлэв.

“Чингис хаан ба Монголчуудын ертөнц” үзэсгэлэнг 2026 оны 10 дугаар сарын 21-нээс 2027 оны 4 дүгээр сарын 18-ны өдөр хүртэл олон нийтэд нээлттэй толилуулна.

Берлин хотын Музейн арал нь ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвийн жагсаалтад бүртгэгдсэн түүх, соёлын үнэт цогцолбор юм.

]]> Нийслэлийн 166 дугаар сургуульд Кембрижийн олон улсын хөтөлбөр хэрэгжүүлж эхэллээ https://ekhoron.mn/read/956 https://ekhoron.mn/read/956 Эхорон Wed, 21 Oct 2026 09:00:58 +0800 Нийслэлийн ерөнхий боловсролын 166 дугаар сургууль Кембрижийн олон улсын хөтөлбөр хэрэгжүүлэх гэрчилгээ авч, Сүхбаатар дүүргийн 600 гаруй хүүхэд монгол, англи хэлээр суралцах боломж бүрдэж байна.


]]> Нийслэлийн ерөнхий боловсролын 166 дугаар сургууль Кембрижийн олон улсын хөтөлбөр хэрэгжүүлэх гэрчилгээ авч, Сүхбаатар дүүргийн 600 гаруй хүүхэд монгол, англи хэлээр суралцах боломж бүрдэж байна.

Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Учрал 2023 онд санаачилга гаргаж Сонгинохайрхан дүүргийн 151 дүгээр сургуульд Кембрижийн хөтөлбөр хэрэгжүүлсэн бол энэ хичээлийн жилээс 166 дугаар сургуулийн сурагчид олон улсын түвшний боловсрол эзэмших нөхцөл бүрдлээ.

Кембрижийн гэрчилгээ гардуулах үйл ажиллагаанд Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Учрал, Их Британи, Умард Ирландын Нэгдсэн Хаант Улсаас Монгол Улсад суух Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд Эдвин Самуэл нар оролцож хүүхдүүдэд сурлагын амжилт хүслээ. 

Хүүхэд бүрд чанартай боловсрол эзэмших тэгш боломж олгох нь Засгийн газрын боловсролын бодлогын чухал зорилт гэдгийг Ерөнхий сайд Н.Учрал онцлоод, хүүхэд хаана амьдарч байгаагаас үл хамааран чанартай боловсрол эзэмших боломжтой байх ёстой.

166 дугаар сургууль Кембрижийн олон улсын хөтөлбөр хэрэгжүүлэх зургаа дахь сургууль болж байна. Энэ бол эхлэл. Засгийн газар зургаан бүс, нийслэлийн зургаан дүүрэгт олон улсын хөтөлбөртэй нийт 12 ахлах сургууль байгуулахаар төлөвлөж, санхүүжилтийг 2027 оны улсын төсвийн төсөлд тусгаад байгааг Ерөнхий сайд хэллээ.

]]> Нийслэлийн ерөнхий боловсролын 166 дугаар сургууль Кембрижийн олон улсын хөтөлбөр хэрэгжүүлэх гэрчилгээ авч, Сүхбаатар дүүргийн 600 гаруй хүүхэд монгол, англи хэлээр суралцах боломж бүрдэж байна.

Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Учрал 2023 онд санаачилга гаргаж Сонгинохайрхан дүүргийн 151 дүгээр сургуульд Кембрижийн хөтөлбөр хэрэгжүүлсэн бол энэ хичээлийн жилээс 166 дугаар сургуулийн сурагчид олон улсын түвшний боловсрол эзэмших нөхцөл бүрдлээ.

Кембрижийн гэрчилгээ гардуулах үйл ажиллагаанд Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Учрал, Их Британи, Умард Ирландын Нэгдсэн Хаант Улсаас Монгол Улсад суух Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд Эдвин Самуэл нар оролцож хүүхдүүдэд сурлагын амжилт хүслээ. 

Хүүхэд бүрд чанартай боловсрол эзэмших тэгш боломж олгох нь Засгийн газрын боловсролын бодлогын чухал зорилт гэдгийг Ерөнхий сайд Н.Учрал онцлоод, хүүхэд хаана амьдарч байгаагаас үл хамааран чанартай боловсрол эзэмших боломжтой байх ёстой.

166 дугаар сургууль Кембрижийн олон улсын хөтөлбөр хэрэгжүүлэх зургаа дахь сургууль болж байна. Энэ бол эхлэл. Засгийн газар зургаан бүс, нийслэлийн зургаан дүүрэгт олон улсын хөтөлбөртэй нийт 12 ахлах сургууль байгуулахаар төлөвлөж, санхүүжилтийг 2027 оны улсын төсвийн төсөлд тусгаад байгааг Ерөнхий сайд хэллээ.

]]> ЦҮГАРҮД ЗОРЧСОН ТЭМДЭГЛЭЛ: Гүй Мэлос, гүйгээрэй! https://ekhoron.mn/read/921 https://ekhoron.mn/read/921 Эхорон Mon, 12 Oct 2026 18:26:45 +0800
“Ичгүүр дүүрэн амьдрал туулж явна.”
Дазаи Осамүгийн дэлхийн утга зохиолд сийлж үлдээсэн энэ өгүүлбэрээр түүний хамгийн алдартай сонгодог эхэлдэг. 


]]>
“Ичгүүр дүүрэн амьдрал туулж явна.”
Дазаи Осамүгийн дэлхийн утга зохиолд сийлж үлдээсэн энэ өгүүлбэрээр түүний хамгийн алдартай сонгодог эхэлдэг. Монгол хэлнээ “Хүн байх эрхгүй” нэрээр гарсан харагдсан. Хэн өөрийгөө ингэтэл шарах билээ? Хэнээс амьдралаа бүхэлд нь ичгүүрлэх зориг гарах билээ? Дазаигаас л гарна. Дагаж унших төдийд хайр найргүй шударга байдал нь халдаж, хамт ичээх увидастай таван үг тул төдий зэрэг алдаршаа буй за.
Гадаа бороо шаагин шаагин орж байна. Цонхны цаадтайх моддын мөчир их борооны ус даалгүй хугарах нь уу гэмээр турьгүй туялзаж харагдаад юм бүхэн нэг л эмзэг, харь, басхүү хар аяндаа сэтгэл бөхийм хүндтэй, дагшин ажээ. Дазаи Осамү энэ цонхоор харж, энэ бороон чимээг чагнаж, басхүү энэ хорвоогийн ичгүүртэй ба бүдүүн бараг байдалд эмзэглэж, бичиж туурвиж асан өрөөнд би зогсож байнам. Түүний бичгийн өрөөнд аймшиггүй давшин ороод, үзэг бэх нь одоо ч эзнээ хүлээн байх бичгийн хөл ширээний хажууд зогсож байна. Би Дазаигийн гэрт зогсож байна… Цүгарүд, төрсөн тосгонд нь. Намрын Цүгарүд бороо шаагин шаагин орж байна.
Дорно дахины бичгийн их хүмүүн Дазаи Осамү 1909 онд Аомори мужийн баруун хагас буюу Цүгарү, тухайн үеийн Канаги тосгонд нутгийн чинээлэг хөрөнгөтөн, их гарын газрын эзний гэрт мэндэлжээ. Төрөхөөсөө аливаад эмзэг, мэдрэг онцлогтой байсан нь намтар, дурсамж зохиолуудаас нь бэлхнээ уншигддаг.
“Би эхээсээ амархан санаа зовдог занг нь өвлөв.”
Дазаи Осамү, Цүгарү
Тэрээр мөн “Хүнээ байсан нь” зохиолдоо хүүхэд байхаас хүмүүст үл итгэх, хүнээс айх үзэлтэй байснаа илчилж “Ямар ч аргаар хамаагүй, тэднийг инээлгэж л байвал болов. Хүн гэдэг амьтдын нүдэнд орсон хог болж л болохгүй. Би гэдэг байхгүй, би салхи юм, би тэнгэр юм… гэх мэт бодолд ээрэгдэж… ямар л нэг аргаар хамаг чадлаараа алиалж инээлгэх үйлчилгээ үзүүлдэг байлаа” хэмээн дурссан байдаг.
Хүний хорвоод гутмагц дурын дүр буюу алиалагчид хувилах, баян айлын хүүгээс борчуудын замаар замнах, улмаар бичгийн мөр хөөж эцгийн гэрээс хөөгдөх, хоолтой хоолгүй Тоокиод даянчлах, дайны үеэр нэгэн төрөл илааршлын ном номлож уншигчдад бурханчлагдах зэрэг замналаараа түүний амьдралд Будда Сиддартын намтартай төстэй талууд бий. Харин хоёрдугаар дайны бөмбөгдөлтөөс зугтаж эцгийн гэрт, хойд нутагтаа эргэн ирснээр Дазаи Осамүгээс өөр хэн ч замнаагүй тэр хувь заяаны түүх бичигдэн үлдсэн билээ. 
Миний зогсож буй өрөө бол чухам тэр үед гэр бүлийн хамтаар толгой хоргодож асан Шинзашики гэр нь мөн. Жилийн дотор тэнд л хожмоо алдаршсан 23 бүтээлээ туурвиж, дайнд ялагдах дөхсөн япон ард түмний сэтгэл зүрхийг чийглэж өгсөн хэмээн алдаршсан бичгийн өргөө нь мөн.
“Тайван сайхан амьдарч ахуйд цөхрөлийн шүлэг бичиж, тавгүй бэрх цагт амьдын жаргалыг дуулму.”
Дазаи Осамү, Навч
Гэр музейн хөтөч залуу эр зохиолчоо бурханчлан шүтдэг нь илт. Ягтсан үедээ яах аргагүй бараадсан гэр гэвч өдгөө ч хийц, маягаа алдаагүй хоёр давхар тансаг сууц ажээ. Мод ихтэй Аоморигийн сайн модоор зангидаж хүрэн лакаар өнгөлсөн хаалга, шалнаас нь гялалзсан туяа ойно. Энэ туяа ойлгосон хиба буюу агар Японы гурван тансаг модны нэг гэгдэнэ. Бичгийн өрөөний нөгөө талд гармагц мөнөөх төгс төгөлдөр бөмбөгөр засалт жапаниз цэцэрлэг зүйл зүйлийн ургамал моддыг алаглуулан байна. Бичгийн өрөөнөөс цааш Дазаигийн жинхэнэ төрсөн гэр буюу “Хэвийх нарны ордон” хэмээх алдарт уран барилга, улсын соёлын өв санд бүртгэлтэй өргөөтэй шууд залгагдах гүүр байна. Шяёокан хэмээх тэр өргөөнд очлоо. Энэ ордны нэр мөн түүний “Хэвийх нар” зохиолоос сэдэвтэй. 
Хэвийх нар ордныг мөн л мөнөөх туяа цацсан агар модоороо чухам зодож байгуулжээ. Түүхийн туршид баялгаа хуримтлуулж чадсан орны хөрөнгөтнүүдийн орд харш алийг тэр гэх авч тэр дундаа ч тансаг, сүрлэгт орох сууц ажээ. Мөхөс хүн бээр ‘эмэгийн өрөө’ хэмээх их зохиолчийн хүн болон унасан бага шиг өрөөнд хүртэл давшиж оров. Чухам ийм шунал, хөндөх ёсгүйг ч хөндөж, хүрэх ёсгүйд ч хүрэх гэж үхэлдэх хүний барагдашгүй хүслийг Дазаи угтаа ихээр жигшин бичсэнсэн. Бичээд эдгээсэнгүй, уншаад эдгэсэнгүй… юутай ч нэгэнтээ залбирч, нэгэнтээ хүлцэл өчөөд гарав.
Зохиолч бээр чухам ийм орд харш мэт өргөөнд төрсөн гарал үүслээсээ ичиж зовдог байснаа мөн бичиж үлдээжээ. 
"Миний зохиолуудаас төрсөн гэрээрээ бахархдаг мэт санагдаж магад. Эсрэгээрээ манай гэрийн бодит бяр чадлаас жийрхэж, бараг хагаслах, эсхүл бүр нуусхийж байдаг санаатай. Өөрийгөө дарж үзүүлэх гэсэн тэнэглэл ч гэж хэлж болом үйлд зүтгэж амьдарсаар өдий хүрлээ.
Дазаи Осамү, Хугас амьдралаа хүүрнэхүй
"Канагид төрсөн гэртээ байхаар сэтгэл цуцах мэт санагдана. Бас би хожим нь ийн бичдэг учраас буруутна. Төрсөн эцэг эхээ бичиж, тэрхүү бичвэрээ зарахгүй бол амьдрах аргагүй ягтсан үүрэг нуруундаа үүрсэн эрээс бурхан төрсөн нутгийг нь буцаан авдаг билээ. Тэртэй тэргүй би Тоокиогийн навсгар оромжид хөнгөн зүүрмэглэх зууртаа төрсөн гэрийн дурсамжаас нэгийг зүүдэндээ үзэж баярлаад тийш ийш тэнэж байтал тэгсээр үхэх заяатай байж мэднэ." 
Дазаи Осамү, Цүгарү
Гэвч тэрээр тансаг гэрээс муу оромжид орж дууссан эр биш билээ. Эсрэгээрээ тансаг гэрээс гарахдаа бүх Япон даяар орших болж, бүх Япон даяар уншигдаж, шүтэгдэж, басхүү төрсөн нутгаа өндөрлөж, хүн ард лугаа хайрлагдсан эр ээ.
“Урлагийн гоозүй гэдэг ерөөс ард түмэнд өргөл болгох гоозүй болно.”
Дазаи Осамү, Навч
Ард түмэнд хувь заяа, оюун санаагаа өргөл болгон барьсан тул ямар сайндаа төрсөн тосгонд нь Дазаигүй юм алга. Оросууд музей, паб, чихэр шоколад юу эс дээрээ Пушкинаа зурчихсан байдаг шиг бүх юман дээр түүний толгой байна. Ном шиг нээгддэг талх хүртэл байна. Гол нь ихэнх бранд, бүтээгдэхүүн түүний “Гүй Мэлос, гүйгээрэй” өгүүллэгээс сэдэвлэжээ. Хаа сайгүй “Гүй Мэлос” бичиг харагдана. 50 жилийн турш дунд сургуулийн сурах бичигт уншигдаж буй үл няцах, үл цуцах тэмцлийн тухай энэ зохиол магад дайны үнс нурам, цөмийн хайлш дороос энэ улсыг татаж босгосон байж ч мэднэ.
“Мэлос гүйлээ. Мэлос хуй салхи мэт хийсгэн гүйлээ. Мэлос өөрөө өөрийгөө их дуугаар зандчин гүйлээ. Мэлос учир үл ухагдах их хүчинд татагдан татагдан гүйлээ…”
Их хөрөнгө, аж ахуй гэдэг няцаж цуцахгүй гүйхийн нэр. Гүйхээс татгалзаж сууж, эцэстээ суухаас татгалзаж амиа тэвчсэн зохиолчоосоо ганц энэ зохиолыг нь сугалж тосгон даяар хадна гэдэг тавилан заяаны даажин тохуу ч гэмээр санагдана. 
Мэлосын тосгон хүртэл явж ирэх замд сонин сайхан зүйл тохиов. Тоокиогоос шинкансанд сууж, манайхаар бол аймгийн төв Аомори хотод буугаад, тэндээсээ Тоокиогийн их сургуулийн багш нарын хамт хурдны замд орлоо. Бидний хэдэн хүн Аомори их сургуульд семинар хийсэн ажилтай. Намрын дунд сарын хойд нутгийн үзэсгэлэнг үгээр дүрслэн бичихэд бэрх ээ. Улаан навчны улирал гэвч улаанаас улбаалж болох мянган өнгөөр алаглан байдаг. Хурдны замаар давхиж байтал замаа андуураад буруу эргэв. Хурдны замд эргэж орох хэцүү тул хэсэг баахан буцаж давхилаа. Эргээд замдаа ортол бүтэн солонго татжээ. Хот тосгод, хотгор гүдгэр ихтэй арлын оронд Монголын тал нутгаас ялгаатай нь бүтэн дугариг солонго харна гэдэг туйлын ховор завшаан гэнэ. Хамт яваа багш нар сүйд боллоо. Япончууд солонгын үзүүр буюу хөлд аз жаргал нуугддаг гэлцдгийг ингэж мэдэж авав. Тэд аз жаргалыг нүдээр харлаа гэлээ. Би Дазаигийн сүнс инээмсэглэлээ гэж санав. Цаашлаад Товада нуурын номин цэнхэр салхинд нэг сэргэж аваад Оирасэ голын алдарт цагаан бидэрт урсгалыг даган өнгө алаг моддын дундуур хойш давхисаар их зохиолчийн унасан газар ирсэн нь тэр бүлгээ.
“Найрсал гээч нь ямар чиг үзэсгэлэнтэй зүйлэв.”
Дазаи, Хэвийх наран
Зохиолчийн гэрээр орж ёсыг үйлдэж дуусаад, Гүй Мэлос гүйгээрэй хэмээн дөрвөн зүгээс шавдуулан байх тосгоныг ардаа орхиж алим тариалангийн талбайг зорив. “Аомори бол алим тариалангийн нутаг юм” хэмээх өгүүлбэрийг манай ихэнх төгсөгчид цээжээр мэднэ. Гадаад оюутнуудын япон хэлний сурах бичиг тэр ганц өгүүлбэрээр эхэлдэг. Хэлний хичээлээр цээжилж байснаас биш алим тариалангийн нутаг гэж юуг хэлээд байгааг төсөөлөөгүй явжээ. Тэнгэрээр нэг алим. Газраар нэг алим. Алим алим алим…хаа сайгүй алим. Тоокиод бидний өөрөөсөө харамлан байж ганц хоёр ширхгээр авдаг хунтайж сорт хөлөөр хөглөрөөд алхахад эвгүй. Монгол Япон ялгаагүй, хөдөө гэдэг ийм өгөөмөр, баялаг, халгиа цалгиатай. Хүмүүс нь мөн адил, хөдөлмөрч агаад сэтгэл цагаан, царай бор хар. Тэдэнд алим хураалцаж, хурааснаа ачиж аваад, ачааны тээшин дээр алимны модод тоолсон шиг сууж явлаа. Амьд явахад юу эсийг үзэх вэ хүн тэгээд.
Манайд мал аж ахуй эрхлэнгээ жуулчин буулгадаг малчид олширч буйтай адил газар тариалан эрхлэхийн сацуу гэртээ аялагч авдаг айлд буулаа. Барагцаагаар 10 зүйл зоог нэг иж бүрдлээр гарч ирсний дотор алимгүй меню байхгүй гэнэ. Алимны модоор утсан загас, алимны жүүс, алимны салад, алимны цуунд дарсан ногоо… ердийн тариаланч нь энэ зэрэг тансаг зоог, аяга шаазан өрөхийг гахцхүү хоолны их гүрэн Жапанд л харж мэдэх юм. Тухайн гэрийн эзэн олон жилийн өмнө тал харваж ярьж чадахгүй болжээ. Тариаланч эзэгтэй нөхрөө түрдэг тэрэгнээс өргөж босгоод, бид нартай хамт хоолны ширээнд суулгав. Монгол хүн ядарсан зовсноо нуух гэдэг. Эд бол хүнээс нуухгүй, тэр байгаагаа харуулахын зэрэгцээ ний нуугүй хүүрнэх хүн олон. Тэгээд ч үнэн хүүрнэлийн хаан Дазаи Осамүгийн нутаг шүү дээ. Тариалан, асаргаа гээд амьдрал бэрх авч залуу сайхан явахдаа намайг эхнэрээ болгож өдий хүргэсэн энэ хүнд өдөр болгон талархаж амьдардаг гэх аж. Талархал талархал…гэж давтан өгүүлнэ. Талархах сэтгэл гэдэг япон соёлын нэг суурь багана нь байдаг даа.
Их зохиолчийн сүнсийг эднийх ч тахиж тойгложээ. Энэ нутагт тэрээр бурхныг орлож байна уу гэлтэй. Рёкан буюу уламжлалт буудлын нэг давхартаа түүний нэрэмжит булан гаргасан байна. Дазаи мөн багаас гангамсаг агаад хүүхэд насныхаа дурсамжид “гангалахад миний амьд явах бүх утга учир оршиж байлаа” хэмээн бичсэн удаатай. Хожмоо хүүхнүүдийн “эрлэг” болсон хойноо үргэлж нөмөрч явдаг асан хар хүрэм, малгайг Иваки уулыг тольдсон цонхны хажууд өлгөжээ. 
“Хулчгарууд аз жаргалаас хүртэл айдаг.”
Дазаи Осамү, Хүнээ байсан нь
Миний бие энд ирсээр өөрийгөө Тоокиогийн хүн юм гэдгээ мэдэв. Их хот гэдэг сав энэ дэлхийн бүх хүний нийтлэг гэр байдаг ажээ. Хөдөө нь иртэл 20 жилд анх удаагаа энэ орон хачин харь оргиод гэрээ санах өвчинд нэрвэгдлээ. Иваки уул, ногооноос ногоон өнгөтэй тариалангийн талбайнууд, хаа сайгүй өнхрөлдөх алим, зах хязгааргүй ой модод цөм хачин жигтэй харь хөндий санагдана. Хөдөөд тухайн үндэстний хамаг охь шим бүрдэн байх тул харь ажээ, хавьтахад хүнд агаад нягт ажээ. Гахцхүү алимны нүүрс түлсэн ил пийшингийн нөмөрт зохиолчийн нөмрөгийг нөмөрч, түүний талаар нутгийн хүмүүстэй хүүрнэж суухад сэтгэл амрам танил дотно болж ирнэ. Хүний сэтгэл, хүний жаргал зовлон, тэдгээрийг хүүрнэн бичсэн зохиолчид гэдэг хүн төрөлхтний нэгдэх цэг, хүний өөрийн ялгахгүй эцэг эх нь мэт ээ. Нутгийн зарим уншигч түүнийг сул дорой байсан гэж үзэж байна. Хамгийн хүчтэй нь байсан тулдаа хамаг үнэнээ өгүүлээ буй за. Үнэн гэдэг зөвхөн хүчтэнүүдэд, эр зоригтнуудад хамаарна. Хожмоо дэлхий 2022 онд чухам энэ эр зоригт Нобелын шагналаа өгсөн. Тэрээр цаг үеэсээ 100 жилийн өмнө түрүүлж төржээ.
"Нэгэнт үхэхээс хойш зүүдлэх мэт романс ганцыг боловч бичиж үзэхсэн."
Дазаи Осамү, Навч
Дазаи Осамү 5 дахь удаагийн оролдлогоороо 1948 оны зургаан сард амиа тэвчив. Нас сүүдэр 39 хүрэхэд зургаа хоног дутуу байлаа. Суу алдар, авьяас билиг, хөдөлмөр бүтээл, хайр дурлал, чимээ шуугиан, хараал зүхлээр дүүрэн 39 жил байлаа. “Хүн байх эрх алга” хэмээн одсон атал хүнээс илүү шүтэгдэв. Хорвоод амьдрах арга ухааныг эс мэдлээ гэж бичиж үлдээв. Уншигч хорвоод амьдарч буй арга ухаанаа дэнсэлдэг болж үлдэв. Хүний зэрэгт тэнцэж эс чадлаа гэж бичиж үлдээв. Уншигч нь хүний зэрэгт тэнцэж яваа эсэхээ тунгаадаг болж үлдэв. Ичгүүрээр дүүрэн амьдарлаа гэв. Уншигчид нь ичгэвтэр явахгүйг хичээдэг болов. Өөртөө ачаа үүрч, өөрийгөө нүцгэлэх замаар чухамдаа уншигчийн хүний мөн чанарыг нүцгэлэн харуулдаг суу авьяас түүнийх байлаа. 
Дазаи Осамүгийн нутагт бүтэн солонго татаж, болц гүйцсэн алим хөлөөр хөглөрч, навчсын найман мянган өнгө бүрдсэн намрын дунд сард зорчсон замын тэмдэглэлийн төгсгөлд уншигч Танаа өргөсөн түүний захиасыг дайя.  
“Улам улам үнэнээрээ байгтун, аяа улам улам даруухнаар.”
Дазаи Осамү, Алиалахуйн гайхамшиг 

Базарсүрэнгийн Болор-Эрдэнэ

]]>
“Ичгүүр дүүрэн амьдрал туулж явна.”
Дазаи Осамүгийн дэлхийн утга зохиолд сийлж үлдээсэн энэ өгүүлбэрээр түүний хамгийн алдартай сонгодог эхэлдэг. Монгол хэлнээ “Хүн байх эрхгүй” нэрээр гарсан харагдсан. Хэн өөрийгөө ингэтэл шарах билээ? Хэнээс амьдралаа бүхэлд нь ичгүүрлэх зориг гарах билээ? Дазаигаас л гарна. Дагаж унших төдийд хайр найргүй шударга байдал нь халдаж, хамт ичээх увидастай таван үг тул төдий зэрэг алдаршаа буй за.
Гадаа бороо шаагин шаагин орж байна. Цонхны цаадтайх моддын мөчир их борооны ус даалгүй хугарах нь уу гэмээр турьгүй туялзаж харагдаад юм бүхэн нэг л эмзэг, харь, басхүү хар аяндаа сэтгэл бөхийм хүндтэй, дагшин ажээ. Дазаи Осамү энэ цонхоор харж, энэ бороон чимээг чагнаж, басхүү энэ хорвоогийн ичгүүртэй ба бүдүүн бараг байдалд эмзэглэж, бичиж туурвиж асан өрөөнд би зогсож байнам. Түүний бичгийн өрөөнд аймшиггүй давшин ороод, үзэг бэх нь одоо ч эзнээ хүлээн байх бичгийн хөл ширээний хажууд зогсож байна. Би Дазаигийн гэрт зогсож байна… Цүгарүд, төрсөн тосгонд нь. Намрын Цүгарүд бороо шаагин шаагин орж байна.
Дорно дахины бичгийн их хүмүүн Дазаи Осамү 1909 онд Аомори мужийн баруун хагас буюу Цүгарү, тухайн үеийн Канаги тосгонд нутгийн чинээлэг хөрөнгөтөн, их гарын газрын эзний гэрт мэндэлжээ. Төрөхөөсөө аливаад эмзэг, мэдрэг онцлогтой байсан нь намтар, дурсамж зохиолуудаас нь бэлхнээ уншигддаг.
“Би эхээсээ амархан санаа зовдог занг нь өвлөв.”
Дазаи Осамү, Цүгарү
Тэрээр мөн “Хүнээ байсан нь” зохиолдоо хүүхэд байхаас хүмүүст үл итгэх, хүнээс айх үзэлтэй байснаа илчилж “Ямар ч аргаар хамаагүй, тэднийг инээлгэж л байвал болов. Хүн гэдэг амьтдын нүдэнд орсон хог болж л болохгүй. Би гэдэг байхгүй, би салхи юм, би тэнгэр юм… гэх мэт бодолд ээрэгдэж… ямар л нэг аргаар хамаг чадлаараа алиалж инээлгэх үйлчилгээ үзүүлдэг байлаа” хэмээн дурссан байдаг.
Хүний хорвоод гутмагц дурын дүр буюу алиалагчид хувилах, баян айлын хүүгээс борчуудын замаар замнах, улмаар бичгийн мөр хөөж эцгийн гэрээс хөөгдөх, хоолтой хоолгүй Тоокиод даянчлах, дайны үеэр нэгэн төрөл илааршлын ном номлож уншигчдад бурханчлагдах зэрэг замналаараа түүний амьдралд Будда Сиддартын намтартай төстэй талууд бий. Харин хоёрдугаар дайны бөмбөгдөлтөөс зугтаж эцгийн гэрт, хойд нутагтаа эргэн ирснээр Дазаи Осамүгээс өөр хэн ч замнаагүй тэр хувь заяаны түүх бичигдэн үлдсэн билээ. 
Миний зогсож буй өрөө бол чухам тэр үед гэр бүлийн хамтаар толгой хоргодож асан Шинзашики гэр нь мөн. Жилийн дотор тэнд л хожмоо алдаршсан 23 бүтээлээ туурвиж, дайнд ялагдах дөхсөн япон ард түмний сэтгэл зүрхийг чийглэж өгсөн хэмээн алдаршсан бичгийн өргөө нь мөн.
“Тайван сайхан амьдарч ахуйд цөхрөлийн шүлэг бичиж, тавгүй бэрх цагт амьдын жаргалыг дуулму.”
Дазаи Осамү, Навч
Гэр музейн хөтөч залуу эр зохиолчоо бурханчлан шүтдэг нь илт. Ягтсан үедээ яах аргагүй бараадсан гэр гэвч өдгөө ч хийц, маягаа алдаагүй хоёр давхар тансаг сууц ажээ. Мод ихтэй Аоморигийн сайн модоор зангидаж хүрэн лакаар өнгөлсөн хаалга, шалнаас нь гялалзсан туяа ойно. Энэ туяа ойлгосон хиба буюу агар Японы гурван тансаг модны нэг гэгдэнэ. Бичгийн өрөөний нөгөө талд гармагц мөнөөх төгс төгөлдөр бөмбөгөр засалт жапаниз цэцэрлэг зүйл зүйлийн ургамал моддыг алаглуулан байна. Бичгийн өрөөнөөс цааш Дазаигийн жинхэнэ төрсөн гэр буюу “Хэвийх нарны ордон” хэмээх алдарт уран барилга, улсын соёлын өв санд бүртгэлтэй өргөөтэй шууд залгагдах гүүр байна. Шяёокан хэмээх тэр өргөөнд очлоо. Энэ ордны нэр мөн түүний “Хэвийх нар” зохиолоос сэдэвтэй. 
Хэвийх нар ордныг мөн л мөнөөх туяа цацсан агар модоороо чухам зодож байгуулжээ. Түүхийн туршид баялгаа хуримтлуулж чадсан орны хөрөнгөтнүүдийн орд харш алийг тэр гэх авч тэр дундаа ч тансаг, сүрлэгт орох сууц ажээ. Мөхөс хүн бээр ‘эмэгийн өрөө’ хэмээх их зохиолчийн хүн болон унасан бага шиг өрөөнд хүртэл давшиж оров. Чухам ийм шунал, хөндөх ёсгүйг ч хөндөж, хүрэх ёсгүйд ч хүрэх гэж үхэлдэх хүний барагдашгүй хүслийг Дазаи угтаа ихээр жигшин бичсэнсэн. Бичээд эдгээсэнгүй, уншаад эдгэсэнгүй… юутай ч нэгэнтээ залбирч, нэгэнтээ хүлцэл өчөөд гарав.
Зохиолч бээр чухам ийм орд харш мэт өргөөнд төрсөн гарал үүслээсээ ичиж зовдог байснаа мөн бичиж үлдээжээ. 
"Миний зохиолуудаас төрсөн гэрээрээ бахархдаг мэт санагдаж магад. Эсрэгээрээ манай гэрийн бодит бяр чадлаас жийрхэж, бараг хагаслах, эсхүл бүр нуусхийж байдаг санаатай. Өөрийгөө дарж үзүүлэх гэсэн тэнэглэл ч гэж хэлж болом үйлд зүтгэж амьдарсаар өдий хүрлээ.
Дазаи Осамү, Хугас амьдралаа хүүрнэхүй
"Канагид төрсөн гэртээ байхаар сэтгэл цуцах мэт санагдана. Бас би хожим нь ийн бичдэг учраас буруутна. Төрсөн эцэг эхээ бичиж, тэрхүү бичвэрээ зарахгүй бол амьдрах аргагүй ягтсан үүрэг нуруундаа үүрсэн эрээс бурхан төрсөн нутгийг нь буцаан авдаг билээ. Тэртэй тэргүй би Тоокиогийн навсгар оромжид хөнгөн зүүрмэглэх зууртаа төрсөн гэрийн дурсамжаас нэгийг зүүдэндээ үзэж баярлаад тийш ийш тэнэж байтал тэгсээр үхэх заяатай байж мэднэ." 
Дазаи Осамү, Цүгарү
Гэвч тэрээр тансаг гэрээс муу оромжид орж дууссан эр биш билээ. Эсрэгээрээ тансаг гэрээс гарахдаа бүх Япон даяар орших болж, бүх Япон даяар уншигдаж, шүтэгдэж, басхүү төрсөн нутгаа өндөрлөж, хүн ард лугаа хайрлагдсан эр ээ.
“Урлагийн гоозүй гэдэг ерөөс ард түмэнд өргөл болгох гоозүй болно.”
Дазаи Осамү, Навч
Ард түмэнд хувь заяа, оюун санаагаа өргөл болгон барьсан тул ямар сайндаа төрсөн тосгонд нь Дазаигүй юм алга. Оросууд музей, паб, чихэр шоколад юу эс дээрээ Пушкинаа зурчихсан байдаг шиг бүх юман дээр түүний толгой байна. Ном шиг нээгддэг талх хүртэл байна. Гол нь ихэнх бранд, бүтээгдэхүүн түүний “Гүй Мэлос, гүйгээрэй” өгүүллэгээс сэдэвлэжээ. Хаа сайгүй “Гүй Мэлос” бичиг харагдана. 50 жилийн турш дунд сургуулийн сурах бичигт уншигдаж буй үл няцах, үл цуцах тэмцлийн тухай энэ зохиол магад дайны үнс нурам, цөмийн хайлш дороос энэ улсыг татаж босгосон байж ч мэднэ.
“Мэлос гүйлээ. Мэлос хуй салхи мэт хийсгэн гүйлээ. Мэлос өөрөө өөрийгөө их дуугаар зандчин гүйлээ. Мэлос учир үл ухагдах их хүчинд татагдан татагдан гүйлээ…”
Их хөрөнгө, аж ахуй гэдэг няцаж цуцахгүй гүйхийн нэр. Гүйхээс татгалзаж сууж, эцэстээ суухаас татгалзаж амиа тэвчсэн зохиолчоосоо ганц энэ зохиолыг нь сугалж тосгон даяар хадна гэдэг тавилан заяаны даажин тохуу ч гэмээр санагдана. 
Мэлосын тосгон хүртэл явж ирэх замд сонин сайхан зүйл тохиов. Тоокиогоос шинкансанд сууж, манайхаар бол аймгийн төв Аомори хотод буугаад, тэндээсээ Тоокиогийн их сургуулийн багш нарын хамт хурдны замд орлоо. Бидний хэдэн хүн Аомори их сургуульд семинар хийсэн ажилтай. Намрын дунд сарын хойд нутгийн үзэсгэлэнг үгээр дүрслэн бичихэд бэрх ээ. Улаан навчны улирал гэвч улаанаас улбаалж болох мянган өнгөөр алаглан байдаг. Хурдны замаар давхиж байтал замаа андуураад буруу эргэв. Хурдны замд эргэж орох хэцүү тул хэсэг баахан буцаж давхилаа. Эргээд замдаа ортол бүтэн солонго татжээ. Хот тосгод, хотгор гүдгэр ихтэй арлын оронд Монголын тал нутгаас ялгаатай нь бүтэн дугариг солонго харна гэдэг туйлын ховор завшаан гэнэ. Хамт яваа багш нар сүйд боллоо. Япончууд солонгын үзүүр буюу хөлд аз жаргал нуугддаг гэлцдгийг ингэж мэдэж авав. Тэд аз жаргалыг нүдээр харлаа гэлээ. Би Дазаигийн сүнс инээмсэглэлээ гэж санав. Цаашлаад Товада нуурын номин цэнхэр салхинд нэг сэргэж аваад Оирасэ голын алдарт цагаан бидэрт урсгалыг даган өнгө алаг моддын дундуур хойш давхисаар их зохиолчийн унасан газар ирсэн нь тэр бүлгээ.
“Найрсал гээч нь ямар чиг үзэсгэлэнтэй зүйлэв.”
Дазаи, Хэвийх наран
Зохиолчийн гэрээр орж ёсыг үйлдэж дуусаад, Гүй Мэлос гүйгээрэй хэмээн дөрвөн зүгээс шавдуулан байх тосгоныг ардаа орхиж алим тариалангийн талбайг зорив. “Аомори бол алим тариалангийн нутаг юм” хэмээх өгүүлбэрийг манай ихэнх төгсөгчид цээжээр мэднэ. Гадаад оюутнуудын япон хэлний сурах бичиг тэр ганц өгүүлбэрээр эхэлдэг. Хэлний хичээлээр цээжилж байснаас биш алим тариалангийн нутаг гэж юуг хэлээд байгааг төсөөлөөгүй явжээ. Тэнгэрээр нэг алим. Газраар нэг алим. Алим алим алим…хаа сайгүй алим. Тоокиод бидний өөрөөсөө харамлан байж ганц хоёр ширхгээр авдаг хунтайж сорт хөлөөр хөглөрөөд алхахад эвгүй. Монгол Япон ялгаагүй, хөдөө гэдэг ийм өгөөмөр, баялаг, халгиа цалгиатай. Хүмүүс нь мөн адил, хөдөлмөрч агаад сэтгэл цагаан, царай бор хар. Тэдэнд алим хураалцаж, хурааснаа ачиж аваад, ачааны тээшин дээр алимны модод тоолсон шиг сууж явлаа. Амьд явахад юу эсийг үзэх вэ хүн тэгээд.
Манайд мал аж ахуй эрхлэнгээ жуулчин буулгадаг малчид олширч буйтай адил газар тариалан эрхлэхийн сацуу гэртээ аялагч авдаг айлд буулаа. Барагцаагаар 10 зүйл зоог нэг иж бүрдлээр гарч ирсний дотор алимгүй меню байхгүй гэнэ. Алимны модоор утсан загас, алимны жүүс, алимны салад, алимны цуунд дарсан ногоо… ердийн тариаланч нь энэ зэрэг тансаг зоог, аяга шаазан өрөхийг гахцхүү хоолны их гүрэн Жапанд л харж мэдэх юм. Тухайн гэрийн эзэн олон жилийн өмнө тал харваж ярьж чадахгүй болжээ. Тариаланч эзэгтэй нөхрөө түрдэг тэрэгнээс өргөж босгоод, бид нартай хамт хоолны ширээнд суулгав. Монгол хүн ядарсан зовсноо нуух гэдэг. Эд бол хүнээс нуухгүй, тэр байгаагаа харуулахын зэрэгцээ ний нуугүй хүүрнэх хүн олон. Тэгээд ч үнэн хүүрнэлийн хаан Дазаи Осамүгийн нутаг шүү дээ. Тариалан, асаргаа гээд амьдрал бэрх авч залуу сайхан явахдаа намайг эхнэрээ болгож өдий хүргэсэн энэ хүнд өдөр болгон талархаж амьдардаг гэх аж. Талархал талархал…гэж давтан өгүүлнэ. Талархах сэтгэл гэдэг япон соёлын нэг суурь багана нь байдаг даа.
Их зохиолчийн сүнсийг эднийх ч тахиж тойгложээ. Энэ нутагт тэрээр бурхныг орлож байна уу гэлтэй. Рёкан буюу уламжлалт буудлын нэг давхартаа түүний нэрэмжит булан гаргасан байна. Дазаи мөн багаас гангамсаг агаад хүүхэд насныхаа дурсамжид “гангалахад миний амьд явах бүх утга учир оршиж байлаа” хэмээн бичсэн удаатай. Хожмоо хүүхнүүдийн “эрлэг” болсон хойноо үргэлж нөмөрч явдаг асан хар хүрэм, малгайг Иваки уулыг тольдсон цонхны хажууд өлгөжээ. 
“Хулчгарууд аз жаргалаас хүртэл айдаг.”
Дазаи Осамү, Хүнээ байсан нь
Миний бие энд ирсээр өөрийгөө Тоокиогийн хүн юм гэдгээ мэдэв. Их хот гэдэг сав энэ дэлхийн бүх хүний нийтлэг гэр байдаг ажээ. Хөдөө нь иртэл 20 жилд анх удаагаа энэ орон хачин харь оргиод гэрээ санах өвчинд нэрвэгдлээ. Иваки уул, ногооноос ногоон өнгөтэй тариалангийн талбайнууд, хаа сайгүй өнхрөлдөх алим, зах хязгааргүй ой модод цөм хачин жигтэй харь хөндий санагдана. Хөдөөд тухайн үндэстний хамаг охь шим бүрдэн байх тул харь ажээ, хавьтахад хүнд агаад нягт ажээ. Гахцхүү алимны нүүрс түлсэн ил пийшингийн нөмөрт зохиолчийн нөмрөгийг нөмөрч, түүний талаар нутгийн хүмүүстэй хүүрнэж суухад сэтгэл амрам танил дотно болж ирнэ. Хүний сэтгэл, хүний жаргал зовлон, тэдгээрийг хүүрнэн бичсэн зохиолчид гэдэг хүн төрөлхтний нэгдэх цэг, хүний өөрийн ялгахгүй эцэг эх нь мэт ээ. Нутгийн зарим уншигч түүнийг сул дорой байсан гэж үзэж байна. Хамгийн хүчтэй нь байсан тулдаа хамаг үнэнээ өгүүлээ буй за. Үнэн гэдэг зөвхөн хүчтэнүүдэд, эр зоригтнуудад хамаарна. Хожмоо дэлхий 2022 онд чухам энэ эр зоригт Нобелын шагналаа өгсөн. Тэрээр цаг үеэсээ 100 жилийн өмнө түрүүлж төржээ.
"Нэгэнт үхэхээс хойш зүүдлэх мэт романс ганцыг боловч бичиж үзэхсэн."
Дазаи Осамү, Навч
Дазаи Осамү 5 дахь удаагийн оролдлогоороо 1948 оны зургаан сард амиа тэвчив. Нас сүүдэр 39 хүрэхэд зургаа хоног дутуу байлаа. Суу алдар, авьяас билиг, хөдөлмөр бүтээл, хайр дурлал, чимээ шуугиан, хараал зүхлээр дүүрэн 39 жил байлаа. “Хүн байх эрх алга” хэмээн одсон атал хүнээс илүү шүтэгдэв. Хорвоод амьдрах арга ухааныг эс мэдлээ гэж бичиж үлдээв. Уншигч хорвоод амьдарч буй арга ухаанаа дэнсэлдэг болж үлдэв. Хүний зэрэгт тэнцэж эс чадлаа гэж бичиж үлдээв. Уншигч нь хүний зэрэгт тэнцэж яваа эсэхээ тунгаадаг болж үлдэв. Ичгүүрээр дүүрэн амьдарлаа гэв. Уншигчид нь ичгэвтэр явахгүйг хичээдэг болов. Өөртөө ачаа үүрч, өөрийгөө нүцгэлэх замаар чухамдаа уншигчийн хүний мөн чанарыг нүцгэлэн харуулдаг суу авьяас түүнийх байлаа. 
Дазаи Осамүгийн нутагт бүтэн солонго татаж, болц гүйцсэн алим хөлөөр хөглөрч, навчсын найман мянган өнгө бүрдсэн намрын дунд сард зорчсон замын тэмдэглэлийн төгсгөлд уншигч Танаа өргөсөн түүний захиасыг дайя.  
“Улам улам үнэнээрээ байгтун, аяа улам улам даруухнаар.”
Дазаи Осамү, Алиалахуйн гайхамшиг 

Базарсүрэнгийн Болор-Эрдэнэ

]]> Охидын дуу хоолойг сонсож, хамтдаа ярилцсан "Because I am a Girl” чуулган https://ekhoron.mn/read/914 https://ekhoron.mn/read/914 Эхорон Sun, 11 Oct 2026 13:56:01 +0800 НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей жил бүрийн аравдугаар сарын 11-нийг Олон улсын охидын өдөр болгон зарласан бөгөөд 2012 оноос дэлхий даяар тэмдэглэж байна. Энэ хүрээнд охидын дуу хоолойг сонсож, тэдний эрх, аюулгүй байдал, манлайлал, ирээдүйн сонголтын талаар хамтдаа ярилцах "Because I am a Girl” чуулганыг өнөөдөр дөрөв дэх жилдээ зохион байгууллаа.

 

]]> НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей жил бүрийн аравдугаар сарын 11-нийг Олон улсын охидын өдөр болгон зарласан бөгөөд 2012 оноос дэлхий даяар тэмдэглэж байна. Энэ хүрээнд охидын дуу хоолойг сонсож, тэдний эрх, аюулгүй байдал, манлайлал, ирээдүйн сонголтын талаар хамтдаа ярилцах "Because I am a Girl” чуулганыг өнөөдөр дөрөв дэх жилдээ зохион байгууллаа.

 Чуулганы үр дүнд охидын эрх, оролцоог дэмжиж, тэдэнд тулгамдаж буй асуудлыг олон нийтэд таниулах, охид өөрсдийн үзэл бодол, хэрэгцээ, хүсэл мөрөөдлөө илэрхийлэх орон зайг бий болгохыг зорьж байгаа юм.

Монголын Сайн дурынхны төвийн үүсгэн байгуулагч Б. Цэвэлмаа “Охид зөвхөн хамгаалуулах шаардлагатай бүлэг бус, өөрсдийн амьдрал, гэр бүл, сургууль, нийгэмдээ өөрчлөлт авчрах чадавхтай, аюулгүй орчинд өсөж, өөрийнхөө амьдралын төлөө сонголтоо хийх эрхтэй. Охидын дуу хоолойг шийдвэр гаргах түвшинд хүргэхийн төлөө ажиллаж байна” гэв.

Чуулганы үеэр охидын санаачилсан "Би охин болохоор" бичил төслийн уралдаанд шалгарсан 5 төслийг танилцуулж, хэрэгжүүлэхэд нь дэмжлэг үзүүлэхээр боллоо.

Эх сурвалж: НЗДТГ

]]> НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей жил бүрийн аравдугаар сарын 11-нийг Олон улсын охидын өдөр болгон зарласан бөгөөд 2012 оноос дэлхий даяар тэмдэглэж байна. Энэ хүрээнд охидын дуу хоолойг сонсож, тэдний эрх, аюулгүй байдал, манлайлал, ирээдүйн сонголтын талаар хамтдаа ярилцах "Because I am a Girl” чуулганыг өнөөдөр дөрөв дэх жилдээ зохион байгууллаа.

 Чуулганы үр дүнд охидын эрх, оролцоог дэмжиж, тэдэнд тулгамдаж буй асуудлыг олон нийтэд таниулах, охид өөрсдийн үзэл бодол, хэрэгцээ, хүсэл мөрөөдлөө илэрхийлэх орон зайг бий болгохыг зорьж байгаа юм.

Монголын Сайн дурынхны төвийн үүсгэн байгуулагч Б. Цэвэлмаа “Охид зөвхөн хамгаалуулах шаардлагатай бүлэг бус, өөрсдийн амьдрал, гэр бүл, сургууль, нийгэмдээ өөрчлөлт авчрах чадавхтай, аюулгүй орчинд өсөж, өөрийнхөө амьдралын төлөө сонголтоо хийх эрхтэй. Охидын дуу хоолойг шийдвэр гаргах түвшинд хүргэхийн төлөө ажиллаж байна” гэв.

Чуулганы үеэр охидын санаачилсан "Би охин болохоор" бичил төслийн уралдаанд шалгарсан 5 төслийг танилцуулж, хэрэгжүүлэхэд нь дэмжлэг үзүүлэхээр боллоо.

Эх сурвалж: НЗДТГ

]]> Гэрт ойр сургуульд 1-2 дугаар ангийн 9000 гаруй хүүхэд суралцаж байна https://ekhoron.mn/read/821 https://ekhoron.mn/read/821 Эхорон Thu, 17 Sep 2026 09:22:14 +0800 Нийслэлийн ерөнхий боловсролын 3000-аас дээш хүүхэдтэй 38 сургуулийг 3 ээлжээр хичээллүүлэхгүй байх, 46-аас дээш хүүхэдтэй 1089 бүлгийн ачааллыг бууруулах зорилгоор “Гэрт ойр сургууль” хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж байна. 


]]>

Нийслэлийн ерөнхий боловсролын 3000-аас дээш хүүхэдтэй 38 сургуулийг 3 ээлжээр хичээллүүлэхгүй байх, 46-аас дээш хүүхэдтэй 1089 бүлгийн ачааллыг бууруулах зорилгоор “Гэрт ойр сургууль” хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж байна. 

Өнөөдрийн байдлаар нийслэлийн хэмжээнд 21 гэрт ойр сургуульд 1-2 дугаар ангийн 9000 гаруй хүүхэд суралцаж байна. Өнөөдөр “Гэрт ойр сургууль" болох НЕБ-ын 22 дугаар сургууль, НЕБ-ын 73 дугаар сургуулийн орчин, нөхцөлтэй танилцаж, холбогдох хүмүүсээс мэдээлэл авлаа. 

Х.Оюунбаатар: Нийслэлийн хөрөнгө оруулалтаар тоног төхөөрөмжүүдийг шинэчилсэн

НЕБ-ын 22 дугаар сургуулийн сургалтын менежер Х.Оюунбаатар “3000-аас дээш сурагчтай “Оюуны ундраа” сургуулийн ачааллыг бууруулах зорилгоор ерөнхий боловсролын “Оюуны ундраа” ахлах сургууль болон НЕБ-ын 22 дугаар сургууль гэж хоёр хуваан хичээл сургалтын үйл ажиллагаа явуулж байна. НЕБ-ын 22 дугаар сургууль “Гэрт ойр сургууль” бөгөөд нэгдүгээр ангийнхан хичээллэж байна. Гэрт ойр сургууль нь хүүхдийн гэрээс сургууль хүрэх зайг ойртуулж, сурах орчныг сайжрууллаа. Энэ хичээлийн жилд манай сургуулийн нэгдүгээр ангид 361 хүүхэд суралцаж байна. 11 бүлэгтэй бөгөөд нэг анги 90 м.кв талбайтай ангид хичээллэдэг. Нийслэлийн хөрөнгө оруулалтаар тоног төхөөрөмжүүдийг шинэчилсэн” гэв.

М.Нямдорж: Гэрт ойр сургууль эцэг, эхийн цаг хугацааг хэмнэж байна

Баянгол дүүргийн 33 дугаар хорооны иргэн М.Нямдорж “Манай хүүхэд нэгдүгээр анги. Нэгдүгээр ангийнхан гэрт ойр сургуульд ахлах ангийнхнаас тусдаа үеийнхэнтэйгээ хамт хичээллэж байгаад баяртай байна. Анги танхим, сандал ширээ хүрэлцээтэй, хүүхдүүд чөлөөт цагаа өнгөрөөх талбайтай, суралцах орчин таатай байгаа учраас олон сургуульд энэ хөтөлбөрийг хэрэгжүүлээсэй гэж хүсэж байна. Хүүхэд сургуульдаа явахад аюулгүй, хол сургууль руу зөөхгүй, эцэг, эхийн цаг хугацааг хэмнэж байна” гэлээ.

Ж.Мөнхцэцэг: Хүүхдэд таатай, тохижилт сайтай, аюулгүй орчин бүрдсэн

НЕБ-ын 22 дугаар сургуулийн бага ангийн багш Ж.Мөнхцэцэг “Хотхоны бага сургууль буюу “Гэрт ойр сургууль” хөтөлбөрийн хүрээнд манай сургууль үндсэндээ гурван байранд хичээллэж байна. Энэ байранд нэгдүгээр ангийн 11 бүлэг, хоёрдугаар ангийн нэг бүлэг нийт 12 бүлэг хоёр ээлжээр хичээллэж байгаа. Гэртээ ойр учраас хүүхдийг сургуульд хүргэж өгч авахад эцэг, эхийн цагийг хэмнэж, холд замд хүүхдийг зөөж ядраахгүй, ойр амьдардаг хүүхдүүдтэйгээ нэг анги, нэг сургуульд хичээллэхээр найз нөхдийн хүрээгээ тэлэх зэрэг эерэг зүйлс их байна. Цэцэрлэгийн байрыг ашиглаж байгаа учраас хүүхдэд таатай, тохижилт сайтай, аюулгүй орчин бүрдсэн” гэсэн юм.

Д.Уламбаяр: Гэрт ойр сургуульд нэг, хоёрдугаар ангийн 240 гаруй сурагч суралцаж байна

НЕБ-ын 73 дугаар сургуулийн Бага боловсролын сургалтын менежер Д.Уламбаяр “Манай сургуулийн хичээлийн Б байр буюу гэрт ойр сургуульд нэг, хоёрдугаар ангийн нийт найман бүлгийн 240 гаруй сурагч суралцаж байна. Энэ жил нэгдүгээр ангийн сурагчид шинэчилсэн хөтөлбөрөөр хичээллэж байгаа. Тус хөтөлбөр нь хүүхдүүдийг сургууль, анги хамт олондоо дасан зохицох, тоглонгоо суралцах боломжийг бүрдүүлснээрээ онцлог. Мөн сурагчдын танин мэдэхүй, сэтгэх чадварыг хөгжүүлэх зорилгоор шатрын сургалтыг зохион байгуулахаар төлөвлөж байна” гэв.

Эх сурвалж: НЗДТГ

]]>

Нийслэлийн ерөнхий боловсролын 3000-аас дээш хүүхэдтэй 38 сургуулийг 3 ээлжээр хичээллүүлэхгүй байх, 46-аас дээш хүүхэдтэй 1089 бүлгийн ачааллыг бууруулах зорилгоор “Гэрт ойр сургууль” хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж байна. 

Өнөөдрийн байдлаар нийслэлийн хэмжээнд 21 гэрт ойр сургуульд 1-2 дугаар ангийн 9000 гаруй хүүхэд суралцаж байна. Өнөөдөр “Гэрт ойр сургууль" болох НЕБ-ын 22 дугаар сургууль, НЕБ-ын 73 дугаар сургуулийн орчин, нөхцөлтэй танилцаж, холбогдох хүмүүсээс мэдээлэл авлаа. 

Х.Оюунбаатар: Нийслэлийн хөрөнгө оруулалтаар тоног төхөөрөмжүүдийг шинэчилсэн

НЕБ-ын 22 дугаар сургуулийн сургалтын менежер Х.Оюунбаатар “3000-аас дээш сурагчтай “Оюуны ундраа” сургуулийн ачааллыг бууруулах зорилгоор ерөнхий боловсролын “Оюуны ундраа” ахлах сургууль болон НЕБ-ын 22 дугаар сургууль гэж хоёр хуваан хичээл сургалтын үйл ажиллагаа явуулж байна. НЕБ-ын 22 дугаар сургууль “Гэрт ойр сургууль” бөгөөд нэгдүгээр ангийнхан хичээллэж байна. Гэрт ойр сургууль нь хүүхдийн гэрээс сургууль хүрэх зайг ойртуулж, сурах орчныг сайжрууллаа. Энэ хичээлийн жилд манай сургуулийн нэгдүгээр ангид 361 хүүхэд суралцаж байна. 11 бүлэгтэй бөгөөд нэг анги 90 м.кв талбайтай ангид хичээллэдэг. Нийслэлийн хөрөнгө оруулалтаар тоног төхөөрөмжүүдийг шинэчилсэн” гэв.

М.Нямдорж: Гэрт ойр сургууль эцэг, эхийн цаг хугацааг хэмнэж байна

Баянгол дүүргийн 33 дугаар хорооны иргэн М.Нямдорж “Манай хүүхэд нэгдүгээр анги. Нэгдүгээр ангийнхан гэрт ойр сургуульд ахлах ангийнхнаас тусдаа үеийнхэнтэйгээ хамт хичээллэж байгаад баяртай байна. Анги танхим, сандал ширээ хүрэлцээтэй, хүүхдүүд чөлөөт цагаа өнгөрөөх талбайтай, суралцах орчин таатай байгаа учраас олон сургуульд энэ хөтөлбөрийг хэрэгжүүлээсэй гэж хүсэж байна. Хүүхэд сургуульдаа явахад аюулгүй, хол сургууль руу зөөхгүй, эцэг, эхийн цаг хугацааг хэмнэж байна” гэлээ.

Ж.Мөнхцэцэг: Хүүхдэд таатай, тохижилт сайтай, аюулгүй орчин бүрдсэн

НЕБ-ын 22 дугаар сургуулийн бага ангийн багш Ж.Мөнхцэцэг “Хотхоны бага сургууль буюу “Гэрт ойр сургууль” хөтөлбөрийн хүрээнд манай сургууль үндсэндээ гурван байранд хичээллэж байна. Энэ байранд нэгдүгээр ангийн 11 бүлэг, хоёрдугаар ангийн нэг бүлэг нийт 12 бүлэг хоёр ээлжээр хичээллэж байгаа. Гэртээ ойр учраас хүүхдийг сургуульд хүргэж өгч авахад эцэг, эхийн цагийг хэмнэж, холд замд хүүхдийг зөөж ядраахгүй, ойр амьдардаг хүүхдүүдтэйгээ нэг анги, нэг сургуульд хичээллэхээр найз нөхдийн хүрээгээ тэлэх зэрэг эерэг зүйлс их байна. Цэцэрлэгийн байрыг ашиглаж байгаа учраас хүүхдэд таатай, тохижилт сайтай, аюулгүй орчин бүрдсэн” гэсэн юм.

Д.Уламбаяр: Гэрт ойр сургуульд нэг, хоёрдугаар ангийн 240 гаруй сурагч суралцаж байна

НЕБ-ын 73 дугаар сургуулийн Бага боловсролын сургалтын менежер Д.Уламбаяр “Манай сургуулийн хичээлийн Б байр буюу гэрт ойр сургуульд нэг, хоёрдугаар ангийн нийт найман бүлгийн 240 гаруй сурагч суралцаж байна. Энэ жил нэгдүгээр ангийн сурагчид шинэчилсэн хөтөлбөрөөр хичээллэж байгаа. Тус хөтөлбөр нь хүүхдүүдийг сургууль, анги хамт олондоо дасан зохицох, тоглонгоо суралцах боломжийг бүрдүүлснээрээ онцлог. Мөн сурагчдын танин мэдэхүй, сэтгэх чадварыг хөгжүүлэх зорилгоор шатрын сургалтыг зохион байгуулахаар төлөвлөж байна” гэв.

Эх сурвалж: НЗДТГ

]]> Олон улсын олимпиадад амжилттай оролцсон сурагчид, Зохион байгуулах хороодод Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн нэрэмжит шагнал гардууллаа https://ekhoron.mn/read/816 https://ekhoron.mn/read/816 Эхорон Wed, 16 Sep 2026 17:44:10 +0800 Олон улсын олимпиадад авьяас билиг, мэдлэг боловсрол, ур чадвараа сорин амжилт гаргаж, эх орноо дэлхий дахинаа сурталчлан таниулсан сурагчид болон тэднийг бэлтгэсэн Олимпиадыг зохион байгуулах хороодод Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүх нэрэмжит шагналаа гардуулж, баяр хүргэлээ.


]]> Олон улсын олимпиадад авьяас билиг, мэдлэг боловсрол, ур чадвараа сорин амжилт гаргаж, эх орноо дэлхий дахинаа сурталчлан таниулсан сурагчид болон тэднийг бэлтгэсэн Олимпиадыг зохион байгуулах хороодод Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүх нэрэмжит шагналаа гардуулж, баяр хүргэлээ.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч 2021 онд монгол хүний оюун ухааны үнэлэмжийг дээшлүүлж, олон улсын түвшинд шинжлэх ухааны мэдлэгээр өрсөлдөх чадварыг хөхиүлэн дэмжиж, олон улсын олимпиадад сурагчдыг оролцох нөхцөлийг бүрдүүлэх, урамшуулахаар Засгийн газарт чиглэл өгөх тухай зарлиг буулгасан.

Олон улсын олимпиадаас медаль хүртсэн сурагчид дэлхийн тэргүүлэх их, дээд сургуульд элсэх эрх авснаар “Ерөнхийлөгчийн илгээлт – 2100” тэтгэлэгт хөтөлбөрт хамрагдан суралцдаг юм.

2026 онд зохион байгуулагдсан олон улсын математик, физик, хими, биологи, газар зүй, мэдээлэл зүй, хиймэл оюун, техник, технологийн 11 олимпиадад Монгол Улсаа төлөөлөн оролцсон сурагчид 36 медальт болон тусгай байр эзэлсэн байна.

МОНГОЛ УЛСЫН ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН НЭРЭМЖИТ ШАГНАЛ ХҮРТСЭН СУРАГЧИД
№СудлагдахуунГаргасан амжилтОвог/НэрХарьяа сургууль
1Газарзүйн олимпиадАлтан медальАянбекийн АминаНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Гёте” сургууль
2Техник, технологийн олимпиад (Нисэх)Алтан медальБатпүрэвийн БаясгаланНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Шинэ зуун билиг” сургууль
3Математикийн олимпиадМөнгөн медальДаваадоржийн ХүслэнНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Сант” сургууль
4Математикийн олимпиадМөнгөн медальЧиндэгсүрэнгийн ЧингүнНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Сант” сургууль
5Физикийн олимпиадМөнгөн медальЭрхэмбаярын ИчинбатОрхон аймгийн ерөнхий боловсролын 1 дүгээр сургууль
6Физикийн олимпиадМөнгөн медальАмгаланболдын ОрхонтуулМУИС-ийн харьяа ерөнхий боловсролын ахлах сургууль
7Физикийн олимпиадМөнгөн медальМөнхтулгын Мөнх-ОргилНийслэлийн ерөнхий боловсролын 1 дүгээр сургууль
8Физикийн олимпиадМөнгөн медальБаттулгын ЭрмүүнНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Шинэ Монгол” сургууль
9Химийн олимпиадМөнгөн медальБямбадоржийн МэндбаярНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Шинэ Монгол” сургууль
10Химийн олимпиадМөнгөн медальМөнхбаатарын ОдгэрэлНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Бага тэнгэр” сургууль
11Биологийн олимпиадМөнгөн медальШекарын АнупНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Шинэ эрин” сургууль
12Охидын математикийн олимпиадМөнгөн медальТөрмөнхийн ЖавхланзаяаБаянхонгор аймгийн ерөнхий боловсролын “Төгс алгоритм” сургууль
13Охидын математикийн олимпиадМөнгөн медальМөнхбаярын Амин-ЭрдэнэНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Шинэ үе” сургууль
14Математикийн олимпиадХүрэл медальСонорын МанлайНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Сант” сургууль
15Математикийн олимпиадХүрэл медальАлтангэрэлийн АнуНийслэлийн ерөнхий боловсролын 11 дүгээр сургууль
16Математикийн олимпиадХүрэл медальТамирын БилгүүнгэрэлтНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Эрхэт эрдэм” сургууль
17Математикийн олимпиадХүрэл медальМөнхбаярын Амин-ЭрдэнэНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Шинэ үе” сургууль
18Физикийн олимпиадХүрэл медальГантулгын АмармэндДархан-Уул аймгийн ерөнхий боловсролын “Од” сургууль
19Химийн олимпиадХүрэл медальНямбаярын АриунгооНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Шинэ Монгол” сургууль
20Химийн олимпиадХүрэл медальБатжаргалын Мөнх-ЭнэрэлНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Сант” сургууль
21Биологийн олимпиадХүрэл медальСанчигдоржийн СансармааНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Монгол тэмүүлэл” сургууль
22Биологийн олимпиадХүрэл медальТайванбаатар Буян-АмгаланНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Шинэ Монгол” сургууль
23Хиймэл оюуны олимпиадХүрэл медальҮнэнтөгсийн ЭрхэсНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Хобби” сургууль
24Хиймэл оюуны олимпиадХүрэл медальБүдхандын Бат-ЭрдэнэНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Амжилт кибер” сургууль
25Охидын математикийн олимпиадХүрэл медальАлтангэрэлийн АнуНийслэлийн ерөнхий боловсролын 11 дүгээр сургууль
26Азийн физикийн олимпиадХүрэл медальГантулгын АмармэндДархан-Уул аймгийн ерөнхий боловсролын “Од” сургууль
27Азийн физикийн олимпиадХүрэл медальМөнхтулгын Мөнх-ОргилНийслэлийн ерөнхий боловсролын 1 дүгээр сургууль
28Азийн физикийн олимпиадХүрэл медальБаттулгын ЭрмүүнНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Шинэ Монгол” сургууль
29Азийн физикийн олимпиадХүрэл медальЭрхэмбаярын ИчинбатОрхон аймгийн ерөнхий боловсролын 1 дүгээр сургууль
30Мэдээлэл зүйн олимпиадТусгай байрБаяржаргалын Мөнх-ЭрдэнэНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Эрхэт эрдэм” сургууль
31Мэдээлэл зүйн олимпиадТусгай байрГанзоригийн ЭрхэмНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Нэст эдүкэйшн” сургууль
32Охидын математикийн олимпиадТусгай байрНаранбаатарын БолорНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Эрдмийн хишиг” сургууль
33Азийн физикийн олимпиадТусгай байрАмгаланболдын ОрхонтуулМУИС-ийн харьяа ерөнхий боловсролын ахлах сургууль
34Азийн физикийн олимпиадТусгай байрДэлгэрсайханы ЭнхтөгсНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Абсолют элит” сургууль
35Азийн физикийн олимпиадТусгай байрГанбатын АмарНийслэлийн ерөнхий боловсролын 1 дүгээр сургууль
36Охидын мэдээлэл зүйн олимпиадТусгай байрАдъяасүрэнгийн Сод-УянгаНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Эрхэт эрдэм” сургууль
МОНГОЛ УЛСЫН ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН НЭРЭМЖИТ ШАГНАЛ ХҮРТСЭН ОЛИМПИАДЫН ХОРООД
№Оролцсон олимпиадХорооны нэрҮзүүлсэн амжилт
1Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын Шанхай хот – Олон улсын Математикийн 67 дугаар олимпиад болон Бүгд Найрамдах Франц Улс – Охидын олимпиадМатематикийн олимпиад зохион байгуулах хорооМөнгөн медаль – 4


Хүрэл медаль – 5

Тусгай байр – 1

2Бүгд Найрамдах Колумби Улсын Букараманга хот – Олон улсын Физикийн 56 дугаар олимпиад болон Азийн физикийн олимпиадФизикийн олимпиад зохион байгуулах хорооМөнгөн медаль – 4


Хүрэл медаль – 5

Тусгай байр – 3

3Бүгд Найрамдах Литва Улсын Вильнюс хот – Олон улсын Биологийн 37 дугаар олимпиадБиологийн олимпиад зохион байгуулах хорооМөнгөн медаль – 1


Хүрэл медаль – 2

4Бүгд Найрамдах Узбекистан Улсын Ташкент хот – Олон улсын Химийн 58 дугаар олимпиадХимийн олимпиад зохион байгуулах хорооМөнгөн медаль – 2


Хүрэл медаль – 2

5Бүгд Найрамдах Узбeкистан Улсын Ташкeнт хот – Олон улсын Мэдээлэл зүйн 38 дугаар олимпиадМэдээлэл зүйн олимпиад зохион байгуулах хорооТусгай байр – 3
6Бүгд Найрамдах Турк Улсын Истанбул хот – Олон улсын 22 дугаар олимпиадГазар зүйн олимпиад зохион байгуулах хорооАлтан медаль-1
7Бүгд Найрамдах Казахстан Улс – Олон улсын Хиймэл оюуны 3 дугаар олимпиадХиймэл оюуны олимпиад зохион байгуулах хорооХүрэл медаль-2
8Австралийн Холбооны Улсын Перч хот – Техник, технологийн нисэх загварын олимпиадТехник технологийн олимпиад зохион байгуулах хорооАлтан медаль-1


]]> Олон улсын олимпиадад авьяас билиг, мэдлэг боловсрол, ур чадвараа сорин амжилт гаргаж, эх орноо дэлхий дахинаа сурталчлан таниулсан сурагчид болон тэднийг бэлтгэсэн Олимпиадыг зохион байгуулах хороодод Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүх нэрэмжит шагналаа гардуулж, баяр хүргэлээ.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч 2021 онд монгол хүний оюун ухааны үнэлэмжийг дээшлүүлж, олон улсын түвшинд шинжлэх ухааны мэдлэгээр өрсөлдөх чадварыг хөхиүлэн дэмжиж, олон улсын олимпиадад сурагчдыг оролцох нөхцөлийг бүрдүүлэх, урамшуулахаар Засгийн газарт чиглэл өгөх тухай зарлиг буулгасан.

Олон улсын олимпиадаас медаль хүртсэн сурагчид дэлхийн тэргүүлэх их, дээд сургуульд элсэх эрх авснаар “Ерөнхийлөгчийн илгээлт – 2100” тэтгэлэгт хөтөлбөрт хамрагдан суралцдаг юм.

2026 онд зохион байгуулагдсан олон улсын математик, физик, хими, биологи, газар зүй, мэдээлэл зүй, хиймэл оюун, техник, технологийн 11 олимпиадад Монгол Улсаа төлөөлөн оролцсон сурагчид 36 медальт болон тусгай байр эзэлсэн байна.

МОНГОЛ УЛСЫН ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН НЭРЭМЖИТ ШАГНАЛ ХҮРТСЭН СУРАГЧИД
№СудлагдахуунГаргасан амжилтОвог/НэрХарьяа сургууль
1Газарзүйн олимпиадАлтан медальАянбекийн АминаНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Гёте” сургууль
2Техник, технологийн олимпиад (Нисэх)Алтан медальБатпүрэвийн БаясгаланНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Шинэ зуун билиг” сургууль
3Математикийн олимпиадМөнгөн медальДаваадоржийн ХүслэнНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Сант” сургууль
4Математикийн олимпиадМөнгөн медальЧиндэгсүрэнгийн ЧингүнНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Сант” сургууль
5Физикийн олимпиадМөнгөн медальЭрхэмбаярын ИчинбатОрхон аймгийн ерөнхий боловсролын 1 дүгээр сургууль
6Физикийн олимпиадМөнгөн медальАмгаланболдын ОрхонтуулМУИС-ийн харьяа ерөнхий боловсролын ахлах сургууль
7Физикийн олимпиадМөнгөн медальМөнхтулгын Мөнх-ОргилНийслэлийн ерөнхий боловсролын 1 дүгээр сургууль
8Физикийн олимпиадМөнгөн медальБаттулгын ЭрмүүнНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Шинэ Монгол” сургууль
9Химийн олимпиадМөнгөн медальБямбадоржийн МэндбаярНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Шинэ Монгол” сургууль
10Химийн олимпиадМөнгөн медальМөнхбаатарын ОдгэрэлНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Бага тэнгэр” сургууль
11Биологийн олимпиадМөнгөн медальШекарын АнупНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Шинэ эрин” сургууль
12Охидын математикийн олимпиадМөнгөн медальТөрмөнхийн ЖавхланзаяаБаянхонгор аймгийн ерөнхий боловсролын “Төгс алгоритм” сургууль
13Охидын математикийн олимпиадМөнгөн медальМөнхбаярын Амин-ЭрдэнэНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Шинэ үе” сургууль
14Математикийн олимпиадХүрэл медальСонорын МанлайНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Сант” сургууль
15Математикийн олимпиадХүрэл медальАлтангэрэлийн АнуНийслэлийн ерөнхий боловсролын 11 дүгээр сургууль
16Математикийн олимпиадХүрэл медальТамирын БилгүүнгэрэлтНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Эрхэт эрдэм” сургууль
17Математикийн олимпиадХүрэл медальМөнхбаярын Амин-ЭрдэнэНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Шинэ үе” сургууль
18Физикийн олимпиадХүрэл медальГантулгын АмармэндДархан-Уул аймгийн ерөнхий боловсролын “Од” сургууль
19Химийн олимпиадХүрэл медальНямбаярын АриунгооНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Шинэ Монгол” сургууль
20Химийн олимпиадХүрэл медальБатжаргалын Мөнх-ЭнэрэлНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Сант” сургууль
21Биологийн олимпиадХүрэл медальСанчигдоржийн СансармааНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Монгол тэмүүлэл” сургууль
22Биологийн олимпиадХүрэл медальТайванбаатар Буян-АмгаланНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Шинэ Монгол” сургууль
23Хиймэл оюуны олимпиадХүрэл медальҮнэнтөгсийн ЭрхэсНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Хобби” сургууль
24Хиймэл оюуны олимпиадХүрэл медальБүдхандын Бат-ЭрдэнэНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Амжилт кибер” сургууль
25Охидын математикийн олимпиадХүрэл медальАлтангэрэлийн АнуНийслэлийн ерөнхий боловсролын 11 дүгээр сургууль
26Азийн физикийн олимпиадХүрэл медальГантулгын АмармэндДархан-Уул аймгийн ерөнхий боловсролын “Од” сургууль
27Азийн физикийн олимпиадХүрэл медальМөнхтулгын Мөнх-ОргилНийслэлийн ерөнхий боловсролын 1 дүгээр сургууль
28Азийн физикийн олимпиадХүрэл медальБаттулгын ЭрмүүнНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Шинэ Монгол” сургууль
29Азийн физикийн олимпиадХүрэл медальЭрхэмбаярын ИчинбатОрхон аймгийн ерөнхий боловсролын 1 дүгээр сургууль
30Мэдээлэл зүйн олимпиадТусгай байрБаяржаргалын Мөнх-ЭрдэнэНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Эрхэт эрдэм” сургууль
31Мэдээлэл зүйн олимпиадТусгай байрГанзоригийн ЭрхэмНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Нэст эдүкэйшн” сургууль
32Охидын математикийн олимпиадТусгай байрНаранбаатарын БолорНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Эрдмийн хишиг” сургууль
33Азийн физикийн олимпиадТусгай байрАмгаланболдын ОрхонтуулМУИС-ийн харьяа ерөнхий боловсролын ахлах сургууль
34Азийн физикийн олимпиадТусгай байрДэлгэрсайханы ЭнхтөгсНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Абсолют элит” сургууль
35Азийн физикийн олимпиадТусгай байрГанбатын АмарНийслэлийн ерөнхий боловсролын 1 дүгээр сургууль
36Охидын мэдээлэл зүйн олимпиадТусгай байрАдъяасүрэнгийн Сод-УянгаНийслэлийн ерөнхий боловсролын “Эрхэт эрдэм” сургууль
МОНГОЛ УЛСЫН ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН НЭРЭМЖИТ ШАГНАЛ ХҮРТСЭН ОЛИМПИАДЫН ХОРООД
№Оролцсон олимпиадХорооны нэрҮзүүлсэн амжилт
1Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын Шанхай хот – Олон улсын Математикийн 67 дугаар олимпиад болон Бүгд Найрамдах Франц Улс – Охидын олимпиадМатематикийн олимпиад зохион байгуулах хорооМөнгөн медаль – 4


Хүрэл медаль – 5

Тусгай байр – 1

2Бүгд Найрамдах Колумби Улсын Букараманга хот – Олон улсын Физикийн 56 дугаар олимпиад болон Азийн физикийн олимпиадФизикийн олимпиад зохион байгуулах хорооМөнгөн медаль – 4


Хүрэл медаль – 5

Тусгай байр – 3

3Бүгд Найрамдах Литва Улсын Вильнюс хот – Олон улсын Биологийн 37 дугаар олимпиадБиологийн олимпиад зохион байгуулах хорооМөнгөн медаль – 1


Хүрэл медаль – 2

4Бүгд Найрамдах Узбекистан Улсын Ташкент хот – Олон улсын Химийн 58 дугаар олимпиадХимийн олимпиад зохион байгуулах хорооМөнгөн медаль – 2


Хүрэл медаль – 2

5Бүгд Найрамдах Узбeкистан Улсын Ташкeнт хот – Олон улсын Мэдээлэл зүйн 38 дугаар олимпиадМэдээлэл зүйн олимпиад зохион байгуулах хорооТусгай байр – 3
6Бүгд Найрамдах Турк Улсын Истанбул хот – Олон улсын 22 дугаар олимпиадГазар зүйн олимпиад зохион байгуулах хорооАлтан медаль-1
7Бүгд Найрамдах Казахстан Улс – Олон улсын Хиймэл оюуны 3 дугаар олимпиадХиймэл оюуны олимпиад зохион байгуулах хорооХүрэл медаль-2
8Австралийн Холбооны Улсын Перч хот – Техник, технологийн нисэх загварын олимпиадТехник технологийн олимпиад зохион байгуулах хорооАлтан медаль-1


]]> Уран зохиолын "ӨӨР" цуврал: Жойс, Хэмингуэй, Уайлдын шилдэг бүтээлүүд хэвлэгджээ https://ekhoron.mn/read/810 https://ekhoron.mn/read/810 Эхорон Mon, 14 Sep 2026 14:13:51 +0800 Жиком пресс хэвлэлийн газраас дэлхийн уран зохиолын сонгодог туурвилчдын бүтээлээс сонгож эмхэтгэсэн уран зохиолын "ӨӨР" цувралуудыг уншигчдын хүртээл болгож байна.


]]> Жиком пресс хэвлэлийн газраас дэлхийн уран зохиолын сонгодог туурвилчдын бүтээлээс сонгож эмхэтгэсэн уран зохиолын "ӨӨР" цувралуудыг уншигчдын хүртээл болгож байна.
Цувралынхаа эхний ном нь XX зууны эхэн үеийн модернизмын оргил бүтээлийн нэг болох "Үлисс" романыг туурвисан Жэймс Жойсын "Үхэгсэд" тууж болжээ. Тус туужийг Б.Минжбадамгарав орчуулжээ. Жойсын “Үхэгсэд” тууж нь Дублин хотын иргэдийн нэгэн үдэшлэгийн түүхээр дамжуулан хүн төрөлхтний оршихуй, хайр энэрэл, өнгөрсөн ба одоогийн харилцааны нарийн төвөгтэй байдлыг зурагласан аж.
Дараагийн цувралууд нь Эрнест Хэмингуэйн "Килиманжарогийн цас", Оскар Уайлдын "Загасчин ба түүний сэтгэл" зэрэг бүтээлүүд юм байна. Нэрт зохиолчдын туурвисан шилмэл, өгүүллэг түүврүүдийг багтаасан тус номуудыг орчуулагч Н.Баяраа англи хэлнээс дуун хөрвүүлжээ.
Уран зохиолын "ӨӨР" цувралд:
Ерөнхий редактор: Д.Ганболд /Ph.D/
Орчуулгын редактор: Б.Алтанхуяг
Номын дизайнер: Б.Баярбаатар нар ажилласан байна.

]]> Жиком пресс хэвлэлийн газраас дэлхийн уран зохиолын сонгодог туурвилчдын бүтээлээс сонгож эмхэтгэсэн уран зохиолын "ӨӨР" цувралуудыг уншигчдын хүртээл болгож байна.
Цувралынхаа эхний ном нь XX зууны эхэн үеийн модернизмын оргил бүтээлийн нэг болох "Үлисс" романыг туурвисан Жэймс Жойсын "Үхэгсэд" тууж болжээ. Тус туужийг Б.Минжбадамгарав орчуулжээ. Жойсын “Үхэгсэд” тууж нь Дублин хотын иргэдийн нэгэн үдэшлэгийн түүхээр дамжуулан хүн төрөлхтний оршихуй, хайр энэрэл, өнгөрсөн ба одоогийн харилцааны нарийн төвөгтэй байдлыг зурагласан аж.
Дараагийн цувралууд нь Эрнест Хэмингуэйн "Килиманжарогийн цас", Оскар Уайлдын "Загасчин ба түүний сэтгэл" зэрэг бүтээлүүд юм байна. Нэрт зохиолчдын туурвисан шилмэл, өгүүллэг түүврүүдийг багтаасан тус номуудыг орчуулагч Н.Баяраа англи хэлнээс дуун хөрвүүлжээ.
Уран зохиолын "ӨӨР" цувралд:
Ерөнхий редактор: Д.Ганболд /Ph.D/
Орчуулгын редактор: Б.Алтанхуяг
Номын дизайнер: Б.Баярбаатар нар ажилласан байна.

]]> Монголын Хүүхдийн ордон хичээлийн шинэ жилийн нээлтээ хийлээ https://ekhoron.mn/read/990 https://ekhoron.mn/read/990 Эхорон Mon, 07 Sep 2026 17:00:51 +0800 Монголын Хүүхдийн ордны 2026-2027 оны хичээлийн шинэ жилийн нээлтэд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх, Нийслэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын дарга Д.Ихбаяр болон холбогдох албаны төлөөлөл оролцлоо.


]]> Монголын Хүүхдийн ордны 2026-2027 оны хичээлийн шинэ жилийн нээлтэд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх, Нийслэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын дарга Д.Ихбаяр болон холбогдох албаны төлөөлөл оролцлоо.

Монголын Хүүхдийн ордны захирал Б.Цэнгэлмаа “Монголын Хүүхдийн ордон нь байгуулагдсанаас хойш 68 жилийн хугацаанд үе үеийн хүүхэд багачуудын мэдлэг боловсрол, авьяас чадварыг хөгжүүлэх чухал орчин болж ирсэн билээ. Энэ хугацаанд 160 мянга гаруй хүүхэд Хүүхдийн ордны дугуйлан, секцэд хамрагдан төгссөн бөгөөд хүүхэд, өсвөр үеийнхний хөгжил, төлөвшилд үнэтэй хувь нэмэр оруулж байна” гэв. Түүнчлэн хүүхэд багачуудын спорт, урлаг, соёлын чиглэлээр хичээллэх боломжийг нэмэгдүүлэх зорилгоор Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилгаар “Мазаалай” хүүхдийн спорт цогцолборын  бүтээн байгуулалтыг 2026 онд эхлүүлсэн бөгөөд ирэх оны Хүүхдийн баяраар ашиглалтад оруулахаар ажиллаж байгааг танилцууллаа.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх хүүхэд багачууд, багш, ажилтнуудад хандан хичээлийн шинэ жилийн мэндчилгээ дэвшүүлж, хүүхэд бүрийг эрүүл чийрэг, эрдэм боловсролтой, өөртөө итгэлтэй иргэн болгон төлөвшүүлэх нь төрийн бодлогын тэргүүлэх зорилтын нэг гэдгийг онцлов. Түүнчлэн спорт цогцолборыг “Мазаалай” хэмээн нэрлэсэн нь хүүхэд багачуудын хүсэл мөрөөдөл, тэмүүлэл, тэсвэр тэвчээр, зорилгодоо хүрэх тууштай хичээл зүтгэлийг бэлгэдсэн гүн утга агуулгатайг онцолж, тус цогцолбороос спорт, урлаг, соёл, боловсролын салбарын ирээдүйн аваргууд, шилдэг төлөөлөл төрөн гарна гэдэгт итгэлтэй байгаагаа илэрхийллээ.

Мөн эрхэлсэн ажилдаа амжилт гаргаж, хүүхэд багачуудын хөгжил, боловсрол, хүмүүжилд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан Монголын Хүүхдийн ордны багш, алба хаагчдад төрийн дээд одон, медаль гардуулав. Энэ үеэр Монголын Хүүхдийн ордонд Их эзэн Чингис хааны эш хөргийг Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигийн дагуу хүндэтгэлтэйгээр заллаа. Эш хөргийг залах нь Монголын түүх, төрт ёс, өв соёлоо эрхэмлэн дээдлэхийн зэрэгцээ Их эзэн Чингис хааны түүхэн үйл хэрэг, төрт ёсны үнэт зүйл, билэг сургаалийг хүүхэд, өсвөр үеийнхэнд таниулан сурталчлах, эх оронч үзэл, үндэсний ухамсрыг төлөвшүүлэхэд чухал ач холбогдолтой.

Үүний дараа Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх, НИТХ-ын дарга Д.Ихбаяр нар хүүхэд, багачуудын хөгжил, эрүүл мэнд, спортын оролцоог дэмжих зорилготой “Мазаалай” хүүхдийн спорт цогцолборын барилгын ажлын явцтай танилцлаа. Тус цогцолбор ашиглалтад орсноор спортын 14 төрлийн дугуйлан, секц хичээллэх боломж бүрдэх бөгөөд жил бүр 7,000 гаруй хүүхэд сургалтад хамрагдана. Мөн 40,000 гаруй хүүхэд, өсвөр үеийнхэн чөлөөт цагаа зөв боловсон өнгөрүүлэх, спортоор хичээллэх орчин нөхцөл бүрдэх юм.

Эх сурвалж: НИТХ

]]> Монголын Хүүхдийн ордны 2026-2027 оны хичээлийн шинэ жилийн нээлтэд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх, Нийслэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын дарга Д.Ихбаяр болон холбогдох албаны төлөөлөл оролцлоо.

Монголын Хүүхдийн ордны захирал Б.Цэнгэлмаа “Монголын Хүүхдийн ордон нь байгуулагдсанаас хойш 68 жилийн хугацаанд үе үеийн хүүхэд багачуудын мэдлэг боловсрол, авьяас чадварыг хөгжүүлэх чухал орчин болж ирсэн билээ. Энэ хугацаанд 160 мянга гаруй хүүхэд Хүүхдийн ордны дугуйлан, секцэд хамрагдан төгссөн бөгөөд хүүхэд, өсвөр үеийнхний хөгжил, төлөвшилд үнэтэй хувь нэмэр оруулж байна” гэв. Түүнчлэн хүүхэд багачуудын спорт, урлаг, соёлын чиглэлээр хичээллэх боломжийг нэмэгдүүлэх зорилгоор Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилгаар “Мазаалай” хүүхдийн спорт цогцолборын  бүтээн байгуулалтыг 2026 онд эхлүүлсэн бөгөөд ирэх оны Хүүхдийн баяраар ашиглалтад оруулахаар ажиллаж байгааг танилцууллаа.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх хүүхэд багачууд, багш, ажилтнуудад хандан хичээлийн шинэ жилийн мэндчилгээ дэвшүүлж, хүүхэд бүрийг эрүүл чийрэг, эрдэм боловсролтой, өөртөө итгэлтэй иргэн болгон төлөвшүүлэх нь төрийн бодлогын тэргүүлэх зорилтын нэг гэдгийг онцлов. Түүнчлэн спорт цогцолборыг “Мазаалай” хэмээн нэрлэсэн нь хүүхэд багачуудын хүсэл мөрөөдөл, тэмүүлэл, тэсвэр тэвчээр, зорилгодоо хүрэх тууштай хичээл зүтгэлийг бэлгэдсэн гүн утга агуулгатайг онцолж, тус цогцолбороос спорт, урлаг, соёл, боловсролын салбарын ирээдүйн аваргууд, шилдэг төлөөлөл төрөн гарна гэдэгт итгэлтэй байгаагаа илэрхийллээ.

Мөн эрхэлсэн ажилдаа амжилт гаргаж, хүүхэд багачуудын хөгжил, боловсрол, хүмүүжилд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан Монголын Хүүхдийн ордны багш, алба хаагчдад төрийн дээд одон, медаль гардуулав. Энэ үеэр Монголын Хүүхдийн ордонд Их эзэн Чингис хааны эш хөргийг Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигийн дагуу хүндэтгэлтэйгээр заллаа. Эш хөргийг залах нь Монголын түүх, төрт ёс, өв соёлоо эрхэмлэн дээдлэхийн зэрэгцээ Их эзэн Чингис хааны түүхэн үйл хэрэг, төрт ёсны үнэт зүйл, билэг сургаалийг хүүхэд, өсвөр үеийнхэнд таниулан сурталчлах, эх оронч үзэл, үндэсний ухамсрыг төлөвшүүлэхэд чухал ач холбогдолтой.

Үүний дараа Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх, НИТХ-ын дарга Д.Ихбаяр нар хүүхэд, багачуудын хөгжил, эрүүл мэнд, спортын оролцоог дэмжих зорилготой “Мазаалай” хүүхдийн спорт цогцолборын барилгын ажлын явцтай танилцлаа. Тус цогцолбор ашиглалтад орсноор спортын 14 төрлийн дугуйлан, секц хичээллэх боломж бүрдэх бөгөөд жил бүр 7,000 гаруй хүүхэд сургалтад хамрагдана. Мөн 40,000 гаруй хүүхэд, өсвөр үеийнхэн чөлөөт цагаа зөв боловсон өнгөрүүлэх, спортоор хичээллэх орчин нөхцөл бүрдэх юм.

Эх сурвалж: НИТХ

]]> НҮБ-аас газар нутгийн талбайн харьцааг илүү зөв харуулдаг Equal Earth хэмжээсийг түлхүү ашиглахыг дэмжсэн тогтоолыг баталлаа https://ekhoron.mn/read/776 https://ekhoron.mn/read/776 Эхорон Mon, 07 Sep 2026 14:09:27 +0800 НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейгаас өнгөрсөн баасан гарагт газар нутгийн талбайн харьцааг илүү зөв харуулдаг Equal Earth хэмжээсийг түлхүү ашиглахыг дэмжсэн тогтоолыг баталлаа.


]]> НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейгаас өнгөрсөн баасан гарагт газар нутгийн талбайн харьцааг илүү зөв харуулдаг Equal Earth хэмжээсийг түлхүү ашиглахыг дэмжсэн тогтоолыг баталлаа. Ингэснээс хүн төрөлхтний 500 шахам жилийн турш баримталж ирсэн газрын зургийн хэмжээст тодорхой өөрчлөлт орохоор болж байгаа юм.

Энэ талаар Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга Шүрэнчулууны Батбаяр тодорхой тайлбарлажээ. Тэрбээр:

-2026 оны 9 дүгээр сарын 4-нд НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей газар нутгийн талбайн харьцааг илүү зөв харуулдаг Equal Earth проекцыг түлхүү ашиглахыг дэмжсэн тогтоол баталлаа. 164 улс дэмжиж, 6 улс түдгэлзсэн бол АНУ ганцаараа эсэргүүцсэн байна. Тогтоол нь Mercator проекцыг хориглоогүй, мөн заавал биелүүлэх шинжтэй биш. 

Бидний харж дассан Mercator газрын зургийг 450 жилийн өмнө 1569 онд далайн навигацид зориулж бүтээсэн. Энэ зураг туйл руу ойртох тусам газар нутгийг томруулж харуулдаг. Тиймээс Гренланд, Канад, ОХУ, Европ бодитоосоо том харагддаг.

Хамгийн сонирхолтой жишээ нь Гренланд, Африк. Гренланд ойролцоогоор 2.2 сая км², Африк 30.4 сая км² буюу Африк бараг 14 дахин том. Гэтэл Mercator зураг дээр бараг ижил хэмжээтэй мэт харагддаг.

Монгол Улс ч Mercator-ын гажилтад ордог. Манай улс хойд өргөрөгт байрладаг учраас Mercator дээр экваторын ижил хэмжээний газар нутгаас ойролцоогоор хоёр дахин том талбай эзэлж харагдана. Equal Earth дээр Монголын 1.56 сая км² газар нутаг өөрчлөгдөхгүй, харин бусад оронтой харьцуулах хэмжээ нь илүү бодитой харагдана.

АНУ уг тогтоолыг зүгээр нэг газрын зургийн техникийн шинэчлэл гэж үзээгүй. Тэд үүнийг колоничлолын өв, нөхөн төлбөр зэрэг өргөн улс төрийн асуудалтай холбосон үзэл суртлын шинжтэй санаачилга гэж үзэж эсэргүүцсэн. АНУ-ын төлөөлөгч НҮБ XVI зууны газрын зураг хэлэлцэхээс илүү олон улсын энх тайван, хөгжил зэрэг бодит асуудалд төвлөрөх ёстой гэсэн байр суурь илэрхийлжээ. 

Харин Украин эсэргүүцээгүй, түдгэлзсэн. Equal Earth-ийн санааг зарчмын хувьд дэмжсэн ч Крым болон ОХУ-д түр эзлэгдсэн Украины нутаг дэвсгэрийг зарим зураг дээр хэрхэн дүрсэлсэнтэй санал нийлэхгүй байгаагаа тайлбарласан хэмээсэн байна.

Түүнчлэн судлаач Б.Билгүүнзаяа сошиал хуудсандаа Equal Earth болон Mercator проекц нь ямар учиртай болохыг дараах байдлаар тайлбарласан байна.

ТЭГШ ДЭЛХИЙН ГАЗАР ЗҮЙ ШИНЭЧЛЭЛТ

Энэ бол газар зүй, олон улсын боловсролын түүхэнд бараг 500 шахам жил ноёрхсон хамгийн том гажуудлыг засаж буй түүхэн том шийдвэр яалт ч үгүй мөн дөө!

Бидний багаасаа газар зүйн хичээл дээр харж дассан нөгөө дэлхийн газрын зураг хасагдаж энэхүү шинэ "Equal Earth" буюу Тэгш Дэлхийн дүрслэлээр хэмжигдэх болжээ.

16-р зууны 1569 онд Герард Меркатор бидний мэдэх Дэлхийн газрын зургийг зохиохдоо улс орнуудын газар нутгийн бодит хэмжээ талбайг харуулах гэхээс илүү далайчид луужингаа ашиглан нэг өнцгөөр хөлөг онгоцоо шулуун жолоодоход зориулж бүтээсэн юм. Бөөрөнхий бөмбөрцгийг тэгш өнцөгт хавтгай цаасан дээр буулгахад экватороос хойшоо болон урагшаа туйл руу дөхөх тусам газар нутгийн хэмжээ асар их сунаж томордог физикийн гажиг үүсдэг аж.  Үүнээс болоод Гренланд арал бүхэл бүтэн Африк тивтэй эн зэрэгцэхүйц хэмжээтэй харагддаг байв. Гренланд арал яг л бүхэл бүтэн Өмнөд Америк тив эсвэл Африк тив шиг аварга том харагддаг шүү дээ! Гэтэл бодит тоо баримтыг нь харьцуулаад үзвэл хүний нүдэнд итгэмээргүй сонин үнэн гарч ирдэг. Жинхэнэ газар зүйн хэмжээгээр Африк тив нь Гренландаас даруй 14 дахин том! 

Хойд өргөргийн 41–52 градуст оршдог манай Монгол Улс ч гэсэн бодит талбайгаасаа 1.5-2 дахин томорч харагддаг. Хамгийн сонин нь, газрын зураг дээр тив шиг харагддаг Гренланд арал бодит байдал дээрээ манай Монгол Улсаас ердөө 1.4-хөн дахин том шүү дээ. Гренландын бодит талбай: 2.16 сая км² Монгол Улсын талбай: 1.56 сая км² юм. 

Бөмбөрцөг хэлбэртэй Дэлхийн гадаргыг тэгш өнцөгт цаасан дээр дэлгэхэд экватор дээрх газар нутгууд яг бодит хэмжээгээрээ үлддэг бол хойд туйл руу ойртох тусам газар нутгийг нь албаар хэвтээ болон босоо чиглэлд олон дахин сунгаж татдаг учраас хамгийн хойд захад байдаг Гренланд, Канад, Оросын хойд хэсэг асар том болж сунадаг байсан хэрэг.

2018 онд олон улсын газрын зургийн эрдэмтдийн зохион бүтээсэн энэхүү "Equal Earth" буюу Тэгш Дэлхий дүрслэл нь Дэлхийн бүх тив, улс орнуудын бодит талбайн харьцааг тэгш хэмжилтээр яг 100  хувь үнэнээр нь хадгалж, хэт сунасан, эсвэл хачин хэлбэртэй болгохгүйгээр хүний нүдэнд хамгийн үзэмжтэй, муруй тэнцвэртэй байдлаар харуулж чадсанаараа олон улсын хүлээн зөвшөөрлийг авсан юм. 

Меркаторын зураг нь олон зууны турш Барууны болон хойд хагас бмбөрцгийн чинээлэг гүрнүүдийг дэлхийн төвд аварга том, сүр хүчтэй харагдуулж, харин Африк Өмнөд Америк, Зүүн өмнөд Азийн орнуудыг жижигхэн, өчүүхэн мэт харагдуулдаг Европ төвт үзлийн далд хэрэгсэл болж ирсэн гэж газар зүйчид түүхчид шүүмжилдэг байв. Харин НҮБ энэхүү шинэ бодит хэмжээст газрын зургийг албан ёсоор баталгаажуулснаар Дэлхийн хүүхэд багачууд, улстөрчид Дэлхийн газар зүй хэмжээ, тивүүдийн жинхэнэ цар хүрээг ямар ч төөрөгдөлгүй, үнэн зөвөөр нь харж суралцах шинэ эрин үе эхэлж байна.

Equal Earth проекц болон Mercator проекц ялгааг дараах зургаас харна уу.

]]> НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейгаас өнгөрсөн баасан гарагт газар нутгийн талбайн харьцааг илүү зөв харуулдаг Equal Earth хэмжээсийг түлхүү ашиглахыг дэмжсэн тогтоолыг баталлаа. Ингэснээс хүн төрөлхтний 500 шахам жилийн турш баримталж ирсэн газрын зургийн хэмжээст тодорхой өөрчлөлт орохоор болж байгаа юм.

Энэ талаар Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга Шүрэнчулууны Батбаяр тодорхой тайлбарлажээ. Тэрбээр:

-2026 оны 9 дүгээр сарын 4-нд НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей газар нутгийн талбайн харьцааг илүү зөв харуулдаг Equal Earth проекцыг түлхүү ашиглахыг дэмжсэн тогтоол баталлаа. 164 улс дэмжиж, 6 улс түдгэлзсэн бол АНУ ганцаараа эсэргүүцсэн байна. Тогтоол нь Mercator проекцыг хориглоогүй, мөн заавал биелүүлэх шинжтэй биш. 

Бидний харж дассан Mercator газрын зургийг 450 жилийн өмнө 1569 онд далайн навигацид зориулж бүтээсэн. Энэ зураг туйл руу ойртох тусам газар нутгийг томруулж харуулдаг. Тиймээс Гренланд, Канад, ОХУ, Европ бодитоосоо том харагддаг.

Хамгийн сонирхолтой жишээ нь Гренланд, Африк. Гренланд ойролцоогоор 2.2 сая км², Африк 30.4 сая км² буюу Африк бараг 14 дахин том. Гэтэл Mercator зураг дээр бараг ижил хэмжээтэй мэт харагддаг.

Монгол Улс ч Mercator-ын гажилтад ордог. Манай улс хойд өргөрөгт байрладаг учраас Mercator дээр экваторын ижил хэмжээний газар нутгаас ойролцоогоор хоёр дахин том талбай эзэлж харагдана. Equal Earth дээр Монголын 1.56 сая км² газар нутаг өөрчлөгдөхгүй, харин бусад оронтой харьцуулах хэмжээ нь илүү бодитой харагдана.

АНУ уг тогтоолыг зүгээр нэг газрын зургийн техникийн шинэчлэл гэж үзээгүй. Тэд үүнийг колоничлолын өв, нөхөн төлбөр зэрэг өргөн улс төрийн асуудалтай холбосон үзэл суртлын шинжтэй санаачилга гэж үзэж эсэргүүцсэн. АНУ-ын төлөөлөгч НҮБ XVI зууны газрын зураг хэлэлцэхээс илүү олон улсын энх тайван, хөгжил зэрэг бодит асуудалд төвлөрөх ёстой гэсэн байр суурь илэрхийлжээ. 

Харин Украин эсэргүүцээгүй, түдгэлзсэн. Equal Earth-ийн санааг зарчмын хувьд дэмжсэн ч Крым болон ОХУ-д түр эзлэгдсэн Украины нутаг дэвсгэрийг зарим зураг дээр хэрхэн дүрсэлсэнтэй санал нийлэхгүй байгаагаа тайлбарласан хэмээсэн байна.

Түүнчлэн судлаач Б.Билгүүнзаяа сошиал хуудсандаа Equal Earth болон Mercator проекц нь ямар учиртай болохыг дараах байдлаар тайлбарласан байна.

ТЭГШ ДЭЛХИЙН ГАЗАР ЗҮЙ ШИНЭЧЛЭЛТ

Энэ бол газар зүй, олон улсын боловсролын түүхэнд бараг 500 шахам жил ноёрхсон хамгийн том гажуудлыг засаж буй түүхэн том шийдвэр яалт ч үгүй мөн дөө!

Бидний багаасаа газар зүйн хичээл дээр харж дассан нөгөө дэлхийн газрын зураг хасагдаж энэхүү шинэ "Equal Earth" буюу Тэгш Дэлхийн дүрслэлээр хэмжигдэх болжээ.

16-р зууны 1569 онд Герард Меркатор бидний мэдэх Дэлхийн газрын зургийг зохиохдоо улс орнуудын газар нутгийн бодит хэмжээ талбайг харуулах гэхээс илүү далайчид луужингаа ашиглан нэг өнцгөөр хөлөг онгоцоо шулуун жолоодоход зориулж бүтээсэн юм. Бөөрөнхий бөмбөрцгийг тэгш өнцөгт хавтгай цаасан дээр буулгахад экватороос хойшоо болон урагшаа туйл руу дөхөх тусам газар нутгийн хэмжээ асар их сунаж томордог физикийн гажиг үүсдэг аж.  Үүнээс болоод Гренланд арал бүхэл бүтэн Африк тивтэй эн зэрэгцэхүйц хэмжээтэй харагддаг байв. Гренланд арал яг л бүхэл бүтэн Өмнөд Америк тив эсвэл Африк тив шиг аварга том харагддаг шүү дээ! Гэтэл бодит тоо баримтыг нь харьцуулаад үзвэл хүний нүдэнд итгэмээргүй сонин үнэн гарч ирдэг. Жинхэнэ газар зүйн хэмжээгээр Африк тив нь Гренландаас даруй 14 дахин том! 

Хойд өргөргийн 41–52 градуст оршдог манай Монгол Улс ч гэсэн бодит талбайгаасаа 1.5-2 дахин томорч харагддаг. Хамгийн сонин нь, газрын зураг дээр тив шиг харагддаг Гренланд арал бодит байдал дээрээ манай Монгол Улсаас ердөө 1.4-хөн дахин том шүү дээ. Гренландын бодит талбай: 2.16 сая км² Монгол Улсын талбай: 1.56 сая км² юм. 

Бөмбөрцөг хэлбэртэй Дэлхийн гадаргыг тэгш өнцөгт цаасан дээр дэлгэхэд экватор дээрх газар нутгууд яг бодит хэмжээгээрээ үлддэг бол хойд туйл руу ойртох тусам газар нутгийг нь албаар хэвтээ болон босоо чиглэлд олон дахин сунгаж татдаг учраас хамгийн хойд захад байдаг Гренланд, Канад, Оросын хойд хэсэг асар том болж сунадаг байсан хэрэг.

2018 онд олон улсын газрын зургийн эрдэмтдийн зохион бүтээсэн энэхүү "Equal Earth" буюу Тэгш Дэлхий дүрслэл нь Дэлхийн бүх тив, улс орнуудын бодит талбайн харьцааг тэгш хэмжилтээр яг 100  хувь үнэнээр нь хадгалж, хэт сунасан, эсвэл хачин хэлбэртэй болгохгүйгээр хүний нүдэнд хамгийн үзэмжтэй, муруй тэнцвэртэй байдлаар харуулж чадсанаараа олон улсын хүлээн зөвшөөрлийг авсан юм. 

Меркаторын зураг нь олон зууны турш Барууны болон хойд хагас бмбөрцгийн чинээлэг гүрнүүдийг дэлхийн төвд аварга том, сүр хүчтэй харагдуулж, харин Африк Өмнөд Америк, Зүүн өмнөд Азийн орнуудыг жижигхэн, өчүүхэн мэт харагдуулдаг Европ төвт үзлийн далд хэрэгсэл болж ирсэн гэж газар зүйчид түүхчид шүүмжилдэг байв. Харин НҮБ энэхүү шинэ бодит хэмжээст газрын зургийг албан ёсоор баталгаажуулснаар Дэлхийн хүүхэд багачууд, улстөрчид Дэлхийн газар зүй хэмжээ, тивүүдийн жинхэнэ цар хүрээг ямар ч төөрөгдөлгүй, үнэн зөвөөр нь харж суралцах шинэ эрин үе эхэлж байна.

Equal Earth проекц болон Mercator проекц ялгааг дараах зургаас харна уу.

]]>