Энэ талаар Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга Шүрэнчулууны Батбаяр тодорхой тайлбарлажээ. Тэрбээр:

-2026 оны 9 дүгээр сарын 4-нд НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей газар нутгийн талбайн харьцааг илүү зөв харуулдаг Equal Earth проекцыг түлхүү ашиглахыг дэмжсэн тогтоол баталлаа. 164 улс дэмжиж, 6 улс түдгэлзсэн бол АНУ ганцаараа эсэргүүцсэн байна. Тогтоол нь Mercator проекцыг хориглоогүй, мөн заавал биелүүлэх шинжтэй биш. 

Бидний харж дассан Mercator газрын зургийг 450 жилийн өмнө 1569 онд далайн навигацид зориулж бүтээсэн. Энэ зураг туйл руу ойртох тусам газар нутгийг томруулж харуулдаг. Тиймээс Гренланд, Канад, ОХУ, Европ бодитоосоо том харагддаг.

Хамгийн сонирхолтой жишээ нь Гренланд, Африк. Гренланд ойролцоогоор 2.2 сая км², Африк 30.4 сая км² буюу Африк бараг 14 дахин том. Гэтэл Mercator зураг дээр бараг ижил хэмжээтэй мэт харагддаг.

Монгол Улс ч Mercator-ын гажилтад ордог. Манай улс хойд өргөрөгт байрладаг учраас Mercator дээр экваторын ижил хэмжээний газар нутгаас ойролцоогоор хоёр дахин том талбай эзэлж харагдана. Equal Earth дээр Монголын 1.56 сая км² газар нутаг өөрчлөгдөхгүй, харин бусад оронтой харьцуулах хэмжээ нь илүү бодитой харагдана.

АНУ уг тогтоолыг зүгээр нэг газрын зургийн техникийн шинэчлэл гэж үзээгүй. Тэд үүнийг колоничлолын өв, нөхөн төлбөр зэрэг өргөн улс төрийн асуудалтай холбосон үзэл суртлын шинжтэй санаачилга гэж үзэж эсэргүүцсэн. АНУ-ын төлөөлөгч НҮБ XVI зууны газрын зураг хэлэлцэхээс илүү олон улсын энх тайван, хөгжил зэрэг бодит асуудалд төвлөрөх ёстой гэсэн байр суурь илэрхийлжээ. 

Харин Украин эсэргүүцээгүй, түдгэлзсэн. Equal Earth-ийн санааг зарчмын хувьд дэмжсэн ч Крым болон ОХУ-д түр эзлэгдсэн Украины нутаг дэвсгэрийг зарим зураг дээр хэрхэн дүрсэлсэнтэй санал нийлэхгүй байгаагаа тайлбарласан хэмээсэн байна.

Түүнчлэн судлаач Б.Билгүүнзаяа сошиал хуудсандаа Equal Earth болон Mercator проекц нь ямар учиртай болохыг дараах байдлаар тайлбарласан байна.

ТЭГШ ДЭЛХИЙН ГАЗАР ЗҮЙ ШИНЭЧЛЭЛТ

Энэ бол газар зүй, олон улсын боловсролын түүхэнд бараг 500 шахам жил ноёрхсон хамгийн том гажуудлыг засаж буй түүхэн том шийдвэр яалт ч үгүй мөн дөө!

Бидний багаасаа газар зүйн хичээл дээр харж дассан нөгөө дэлхийн газрын зураг хасагдаж энэхүү шинэ "Equal Earth" буюу Тэгш Дэлхийн дүрслэлээр хэмжигдэх болжээ.

16-р зууны 1569 онд Герард Меркатор бидний мэдэх Дэлхийн газрын зургийг зохиохдоо улс орнуудын газар нутгийн бодит хэмжээ талбайг харуулах гэхээс илүү далайчид луужингаа ашиглан нэг өнцгөөр хөлөг онгоцоо шулуун жолоодоход зориулж бүтээсэн юм. Бөөрөнхий бөмбөрцгийг тэгш өнцөгт хавтгай цаасан дээр буулгахад экватороос хойшоо болон урагшаа туйл руу дөхөх тусам газар нутгийн хэмжээ асар их сунаж томордог физикийн гажиг үүсдэг аж.  Үүнээс болоод Гренланд арал бүхэл бүтэн Африк тивтэй эн зэрэгцэхүйц хэмжээтэй харагддаг байв. Гренланд арал яг л бүхэл бүтэн Өмнөд Америк тив эсвэл Африк тив шиг аварга том харагддаг шүү дээ! Гэтэл бодит тоо баримтыг нь харьцуулаад үзвэл хүний нүдэнд итгэмээргүй сонин үнэн гарч ирдэг. Жинхэнэ газар зүйн хэмжээгээр Африк тив нь Гренландаас даруй 14 дахин том! 

Хойд өргөргийн 41–52 градуст оршдог манай Монгол Улс ч гэсэн бодит талбайгаасаа 1.5-2 дахин томорч харагддаг. Хамгийн сонин нь, газрын зураг дээр тив шиг харагддаг Гренланд арал бодит байдал дээрээ манай Монгол Улсаас ердөө 1.4-хөн дахин том шүү дээ. Гренландын бодит талбай: 2.16 сая км² Монгол Улсын талбай: 1.56 сая км² юм. 

Бөмбөрцөг хэлбэртэй Дэлхийн гадаргыг тэгш өнцөгт цаасан дээр дэлгэхэд экватор дээрх газар нутгууд яг бодит хэмжээгээрээ үлддэг бол хойд туйл руу ойртох тусам газар нутгийг нь албаар хэвтээ болон босоо чиглэлд олон дахин сунгаж татдаг учраас хамгийн хойд захад байдаг Гренланд, Канад, Оросын хойд хэсэг асар том болж сунадаг байсан хэрэг.

2018 онд олон улсын газрын зургийн эрдэмтдийн зохион бүтээсэн энэхүү "Equal Earth" буюу Тэгш Дэлхий дүрслэл нь Дэлхийн бүх тив, улс орнуудын бодит талбайн харьцааг тэгш хэмжилтээр яг 100  хувь үнэнээр нь хадгалж, хэт сунасан, эсвэл хачин хэлбэртэй болгохгүйгээр хүний нүдэнд хамгийн үзэмжтэй, муруй тэнцвэртэй байдлаар харуулж чадсанаараа олон улсын хүлээн зөвшөөрлийг авсан юм. 

Меркаторын зураг нь олон зууны турш Барууны болон хойд хагас бмбөрцгийн чинээлэг гүрнүүдийг дэлхийн төвд аварга том, сүр хүчтэй харагдуулж, харин Африк Өмнөд Америк, Зүүн өмнөд Азийн орнуудыг жижигхэн, өчүүхэн мэт харагдуулдаг Европ төвт үзлийн далд хэрэгсэл болж ирсэн гэж газар зүйчид түүхчид шүүмжилдэг байв. Харин НҮБ энэхүү шинэ бодит хэмжээст газрын зургийг албан ёсоор баталгаажуулснаар Дэлхийн хүүхэд багачууд, улстөрчид Дэлхийн газар зүй хэмжээ, тивүүдийн жинхэнэ цар хүрээг ямар ч төөрөгдөлгүй, үнэн зөвөөр нь харж суралцах шинэ эрин үе эхэлж байна.

Equal Earth проекц болон Mercator проекц ялгааг дараах зургаас харна уу.

НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх конвенцын талуудын бага хурал (UNCCD) COP17-ыг манайд  зохион байгуулж байгаа нь манай улсын хувьд зөвхөн байгаль орчны томоохон арга хэмжээ бус, гадаад бодлого, эдийн засаг, үндэсний гадаад сурталчилгаа, “гуравдагч хөрш”-ийн дипломат ажиллагаатай холбогдох стратегийн нэн ач холбогдолтой үйл явдал юм.

COP17-ын хамгийн том онцлог бол Монгол Улс НҮБ-ын томоохон олон талт хэлэлцээний талбарыг анх удаа эх орондоо хүлээн авч байгаа явдал юм. Нийслэл хотод маань 197 улсын төлөөлөл цуглаж байгаа нь манай Монгол Улсын олон талт дипломат ажиллагааны хувьд том боломж, том ололт амжилт билээ.

Энэ утгаараа COP17-ыг “экологийн дипломат ажиллагаа”-ны шинэ индэр гэж үзэж болно.

Монгол Улс энд зөвхөн зохион байгуулагч биш, харин:

• Цөлжилттэй тэмцэх;
• Бэлчээр хамгаалах;
• Усны нөөцийг тогтвортой ашиглах;
• Уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох;
• Газрын доройтлыг бууруулах асуудлаар өөрийн байр суурь, туршлага, санаачилгыг дэлхийн түвшинд танилцуулах боломжтой. Товчдоо Монголын “асуудлыг” дэлхийн асуудал болгож байна.

Монгол орон нь газарзүйн байршил, эрс тэс уур амьсгалын онцлогоос шалтгаалан дэлхийн дулаарал, уур амьсгалын өөрчлөлтөд хамгийн өртөмтгий 10 орны нэг юм. Үүний улмаас дулааны улирлын хур тунадасны хэмжээ мэдэгдэхүйц буурч, ган гачгийн давтамж нэмэгдэн, цөлжилтийн үйл явц эрчимжиж байна. Монгол орны уур амьсгал, хуурай бүсийн онцлог нь цөлжилтөд нэн эмзэг экосистемтэй нягт холбоотой тул энэхүү сорилтыг даван туулах чиглэлээр дэлхий нийттэй туршлага хуваалцах, хамтран шийдэл боловсруулах өргөн боломжийг бүрдүүлж байна. Өнөөдрийн байдлаар COP17 үргэлжилж байгаа тул эцсийн шийдвэрүүд хараахан гараагүй байна.

Миний хувьд COP17-гоос манай улсад нэн хэрэгтэй олон чухал үр дүн, хамтын ажиллагаа гараасай гэж хүлээж байна.

1. Цөлжилттэй тэмцэх хүрээнд мод тарих,ус хуримтлуулах, газрыг нөхөн сэргээх бодлого, бэлчээрийн доройтлоос хамгаалах үндэсний томоохон цогц хөтөлбөртэй болох. Энэ бол хамгийн эхний том өөрчлөлт байгаасай.  
2. Цөлжилттэй тэмцэх, байгаль орчны  хөрөнгө оруулалт, санхүүжилт
3. Монголд технологи, шинжлэх ухааны хамтын ажиллагааны шинэ боломж нээгдэх
4. Хамгийн чухал нь COP17-ын шийдвэрийг манай улсын өөрийн төсөв, бодлогодоо тусах

COP17-ын Монгол Улсын гадаад бодлогод үзүүлэх ач холбогдолтой

Монгол Улсын гадаад бодлогын өнцгөөс COP17-ыг харах юм бол ач холбогдол нь маш  өргөн хүрээтэй. Энэ хурлыг Монгол Улсын олон талт дипломат ажиллагаа, “гуравдагч хөрш”-ийн бодлого, экологийн дипломат ажиллагаа, олон улсын нэр хүнд, эдийн засгийн дипломат ажиллагааг нэг дор уялдуулах боломж гэж үзэж болно.

2026 оны наймдугаар сарын 17–28-нд Улаанбаатарт болж буй UNCCD-ийн COP17 нь манай улс болон Зүүн, Төв Азийн хувьд түүхэн ач холбогдолтой: Бид UNCCD-ийн COP-ыг Төв Азид анх удаа зохион байгуулж байгаа улс юм. Мөн энэ нь 2026 оны “Rio Convention”-уудын гурван COP-ын эхнийх болж байна.  

1. Монгол Улсын олон талт дипломат ажиллагааг шинэ түвшинд гаргана

Манай улс газарзүйн хувьд хоёр том хөршийн дунд оршдог ч гадаад бодлогынхоо нэг чухал тулгуурыг олон талт дипломат ажиллагаа гэж үздэг. COP17 энэ бодлогыг хэрэгжүүлэх маш том талбар болж байна. 197 улс орон оролцдог НҮБ-ын конвенцын дээд түвшний уулзалтыг Улаанбаатарт зохион байгуулснаар бид:

• НҮБ-ын хүрээнд идэвхтэй оролцогч  улс;
• Олон улсын хэлэлцээний талбар бий болгож чаддаг улс;
• Дэлхийн нийтлэг асуудлаар санаачилга гаргадаг улс гэсэн дүр төрхөө бэхжүүлэх боломжтой. UNCCD өөрөө газрын доройтол, цөлжилт, гангийн асуудлыг эдийн засаг, хүнс, ус, амьжиргаа, тогтвортой байдалтай холбосон дэлхийн хэмжээний асуудал гэж тодорхойлж байна.

Өөрөөр хэлбэл Монгол “жижиг улс” гэдгээс илүү “шийдэл санал болгодог улс” гэсэн дипломат байр суурь руу шилжих боломжтой. Мөн ирэх хоёр жилийн хугацаанд Монгол Улс UNCCD-ийн COP-ыг даргалах болно.

2. “Гуравдагч хөрш”-ийн бодлогод шинэ агуулга нэмнэ

Энэ нь миний бодлоор Монголын гадаад бодлогод үзүүлэх хамгийн сонирхолтой нөлөөний нэг.Монголын “гуравдагч хөрш”-ийн бодлого уламжлал ёсоор улс төр, аюулгүй байдал, эдийн засгийн хамтын ажиллагаатай ихээхэн холбогдож ирсэн. COP17-аар дамжуулан үүнд шинэ нэг чиглэл нэмэгдэнэ. Өөрөөр хэлбэл Япон, БНСУ, АНУ, Европын холбоо, Энэтхэг, Австрали, Төв Азийн улсууд зэрэг олон түнштэй Монгол Улс нь Уур амьсгал + Ус + Газрын нөхөн сэргээлт + Бэлчээр + Ногоон технологи + Санхүүжилт гэсэн нийтлэг ашиг сонирхлын хүрээнд хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлж болно.

Энэ нь “гуравдагч хөрш”-ийн бодлогыг аюулгүй байдлын уламжлалт ойлголтоос тогтвортой хөгжлийн дипломат ажиллагаа руу тэлэх боломж юм.

3. Монголын нүүдлийн соёлыг “зөөлөн хүч” болгон ашиглах боломжтой

Энэ бол Монголд бусад орноос ялгарах маш том давуу тал.

2026 он НҮБ-ын Олон улсын бэлчээрийн газар ба малчдын жил болж байгаа нь COP17-той давхцаж байна. Монгол Улс бэлчээр, малчдын асуудлыг олон улсын түвшинд гаргахад онцгой байр суурь эзэлж байна.  Эндээс Монголын дипломат ажиллагаанд шинэ санаачилга гарч болно. Нүүдлийн соёл → Тогтвортой мал аж ахуй → Дэлхийн экологийн шийдэл

гэсэн дипломат санаачилга юм. Ингэснээр нүүдэлчин соёл зөвхөн аялал жуулчлалын брэнд биш, Монголын “soft power” буюу зөөлөн хүчний дипломат хэрэгсэл болж чадна.

4. Монгол Улс олон улсын санхүү, технологийн шинэ түншүүдтэй холбогдоно

COP17-ын хэлэлцүүлэг зөвхөн байгаль хамгаалах тухай биш газрын нөхөн сэргээлтийн санхүүжилт, хувийн хэвшлийн оролцоо, технологи дамжуулалт, шинжлэх ухааны хамтын ажиллагаа ч гол сэдэв болж байна. Энэ нь Монголын Улсын эдийн засгийн дипломат ажиллагаанд шууд ашигтай.

Бид COP17 → Олон улсын байгууллага → Хөгжлийн банк → Хөрөнгө оруулагч → Технологийн компани → Монголын төсөл гэсэн шинэ сүлжээ бий болгож болно.

Ялангуяа Монгол Улс 2026 оны долдугаар сард анхны Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай хуулиа баталсан нь COP17-ын өмнөх бодлогын суурийг бэхжүүлж өгсөн.

5. Монголын олон улсын имижийг “Уул уурхайгаас ногоон хөгжил” рүү тэнцвэржүүлнэ

Монголыг олон улсын тавцанд ихэвчлэн:

Нүүрс + Зэс + Уул уурхай + Нүүдэлчин соёл гэсэн дүр төрхөөр хардаг бол COP17 харин өөр нэг дүр төрхийг бий болгох боломж олгож байна. Монгол = Цөлжилттэй тэмцэгч + Нүүдлийн соёл + Газрын нөхөн сэргээлт + Ногоон хөгжил гэсэн өргөн агуулга бүрдүүлнэ.

Энэ нь ялангуяа Европ, Япон, БНСУ зэрэг ногоон шилжилт, тогтвортой санхүүжилтийг чухалчилдаг түншүүдтэй харилцаанд эерэг нөлөөтэй.

6. Монголын “дипломат брэнд”-ийг төрөлжүүлэх боломж

Монголын уламжлалт нүүдлийн соёл + байгаль хамгаалах уламжлал + орчин үеийн экологийн шийдэл гэсэн өвөрмөц дипломат брэнд бий болгож болно.

Энэ нь Монголыг зөвхөн геополитикийн “хоёр их гүрний дундах улс” гэж харахаас илүү дэлхийн нийтлэг асуудлыг шийдвэрлэхэд хувь нэмэр оруулдаг улс гэж харуулах болно.

Тэгвэл COP17 Монголын хувьд гурван  дипломат “капитал” үлдээж чадна.

• Дипломат капитал:Олон талт дипломат ажиллагааны нэр хүнд
• Зөөлөн хүчний капитал: Нүүдлийн соёл, бэлчээр, байгаль хамгааллын Монголын туршлага
• Эдийн засгийн дипломат капитал :Ногоон хөрөнгө оруулалт, технологи, санхүүжилт, олон улсын түншлэл

Тиймээс COP17-ын манай улсын гадаад бодлогод үзүүлэх хамгийн том эерэг нөлөө нь зөвхөн нэг удаагийн хурлыг сайн зохион байгуулах амжилт биш харин Монгол Улсын гадаад бодлогын шинэ чиглэл болгох боломж юм.

Эх байгалиа сэргээж

Итгэл найдвараа бадраая

Олон улс судлалын доктор, (Ph.D) Х.Баатархүү

‍

Монгол Улс газрын доройтол, уур амьсгалын өөрчлөлт, биологийн олон янз байдлын хомсдол зэрэг харилцан уялдаатай дэлхий нийтийн сорилтуудыг цогц байдлаар шийдвэрлэх зорилгоор “Тал хээрийн төлөвлөгөө” (Steppe Action Agenda)-г боловсруулаад байна. 

“Тал хээрийн төлөвлөгөө” нь Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенц, Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай НҮБ-ын суурь конвенц, Биологийн олон янз байдлын тухай НҮБ-ын конвенц буюу Риогийн гурван конвенцын хэрэгжилтийн уялдаа холбоо, хамтын ажиллагааг бэхжүүлэхийн зэрэгцээ бүс нутгийн болон дэлхийн байгаль орчны тогтвортой байдлыг дэмжих зорилготой.

Энэхүү төлөвлөгөө нь Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын Талуудын 17 дугаар бага хурлын бодлогын “өв” болон үлдэх стратегийн баримт бичиг юм. Төлөвлөгөөний хүрээнд Газрын доройтлыг тэглэх зорилт, Үндэсний тодорхойлсон хувь нэмэр, Үндэсний дасан зохицох төлөвлөгөө, Биологийн олон янз байдлын үндэсний стратеги, үйл ажиллагааны төлөвлөгөөний зорилт, арга хэмжээг уялдуулан хэрэгжүүлэх, тэдгээрийн хэрэгжилтийг хангах нэгдсэн тогтолцоог бүрдүүлэхэд чиглэнэ.

Өгөгдөл, мониторингийн тогтолцооны салангид байдал, санхүүжилтийн дутагдал, салбар хоорондын зохицуулалтын сул байдал, оролцогч талуудын тэгш бус оролцоо, бодлогын хэрэгжилтийн уялдаа хангалтгүй зэрэг нийтлэг системийн шинжтэй сорилтуудыг шийдвэрлэх зорилготой. Улмаар бодлогын зорилт болон олон улсын өмнө хүлээсэн үүрэг, амлалтуудыг хөрөнгө оруулалт татах чадвартай, өргөн хүрээнд хэрэгжүүлэх боломжтой, хэрэгжилтийн үр дүнг нь хэмжих боломжтой, урт хугацаанд тогтвортой хэрэгжих шийдэл болгон хөгжүүлэх нөхцөл бүрдэнэ.

Мөн төр, хувийн хэвшил, олон улсын байгууллага, хөгжлийн түншүүд, иргэний нийгэм, эрдэм шинжилгээний байгууллага, уугуул болон нутгийн иргэд, залуучууд зэрэг оролцогч талуудын хамтын ажиллагаанд тулгуурласан үр дүнтэй түншлэлийн тогтолцоог бүрдүүлэхийг зорьж байна. Энэхүү түншлэлийн хүрээнд мэдлэг, туршлага солилцох, инновацийг дэмжих, хөрөнгө оруулалтыг идэвхжүүлэх замаар тогтвортой газар ашиглалт, экосистемийн менежментийн чиглэлээр бодит үр дүнд хүрэх нөхцөлийг бүрдүүлнэ.

“Тал хээрийн төлөвлөгөө” нь газрын доройтол, биологийн олон янз байдлын хомсдол, уур амьсгалын өөрчлөлт, усны аюулгүй байдал, тогтвортой дэд бүтэц, уян хатан, тогтвортой эдийн засгийн хөгжил зэрэг харилцан уялдаа бүхий сорилтуудыг шийдвэрлэхэд чиглэсэн дэлхийн хэмжээний гурван санаачилгын хүрээнд хэрэгжинэ.

“Бэлчээрийн тэргүүлэх санаачилга” нь Монгол Улс болон Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын Нарийн бичгийн дарга нарын газрын хамтарсан санаачилга бөгөөд дэлхийн бэлчээрийн экосистемийг хамгаалах, тогтвортой ашиглах, нөхөн сэргээх үйл ажиллагааг дэмжихэд чиглэнэ. Тус санаачилга нь бэлчээрийн доройтлыг бууруулах, биологийн олон янз байдлыг хамгаалах, уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох, тэсвэрлэх чадавхыг нэмэгдүүлэх, экосистемийн үйлчилгээг сайжруулах, уугуул болон орон нутгийн иргэдийн оролцоо, манлайллыг бэхжүүлэх зорилготой.

“Ус ба газрын нэгдсэн менежментийн санаачилга” нь Монгол Улсын манлайлал дор олон улсын түншүүдтэй хамтран хөгжүүлж буй дэлхийн хэмжээний санаачилга бөгөөд ус, газар, экосистемийн нэгдмэл байдалд суурилсан нэгдсэн төлөвлөлт, засаглал, хөрөнгө оруулалтыг дэмжихэд чиглэнэ. Энэхүү санаачилга нь усны хомсдол, газрын доройтол, экосистемийн доройтол, уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй өсөн нэмэгдэж буй эрсдэлийг шинжлэх ухаанд суурилсан, уялдаа холбоо бүхий арга замаар шийдвэрлэх зорилготой.

“Байгальд суурилсан шийдэл бүхий тогтвортой дэд бүтцийн санаачилга” нь дэд бүтцийн төлөвлөлт, санхүүжилт, бүтээн байгуулалтад байгальд суурилсан шийдлийг системтэйгээр нэвтрүүлж, байгаль орчинд ээлтэй, уур амьсгалын өөрчлөлтөд тэсвэртэй, нөөцийг үр ашигтай ашиглах хөгжлийн загварыг төлөвшүүлэхэд чиглэнэ. Энэхүү санаачилга нь экосистемийг нөхөн сэргээх, биологийн олон янз байдлыг хамгаалах, уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулах болон дасан зохицох арга хэмжээг дэмжихийн зэрэгцээ тогтвортой эдийн засгийн өсөлтөд хувь нэмэр оруулах зорилготой.

Эдгээр дэлхийн хэмжээний гурван санаачилга нь “Тал хээрийн төлөвлөгөө”-ний хэрэгжилтийн үндсэн тулгуур болно. Бэлчээрийн тогтвортой менежмент, ус ба газрын нэгдсэн засаглал, байгальд суурилсан шийдлийг нэгтгэн хэрэгжүүлснээр “Тал хээрийн төлөвлөгөө” нь байгаль орчин, нийгэм, эдийн засгийн олон талт үр өгөөжийг бий болгох салбар дамнасан нэгдмэл хандлагыг төлөвшүүлнэ. Түүнчлэн түншлэлийг бэхжүүлэх, шинэлэг санхүүжилтийн механизмыг хөгжүүлэх, шинжлэх ухаанд суурилсан шийдвэр гаргалтыг дэмжих, хэрэгжилтийн уялдаа холбоог хангах замаар Тогтвортой хөгжлийн зорилгуудын хэрэгжилтийг эрчимжүүлэхэд хувь нэмэр оруулна. Мөн Монгол Улсын урт хугацааны хөгжлийн бодлого “Алсын хараа-2050” болон ногоон хөгжлийн зорилтуудыг хэрэгжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлнэ.

Ингэснээр газрын нөхөн сэргээлт, биологийн олон янз байдлын хамгаалал, уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох чадавх, хүнс болон усны аюулгүй байдал, тогтвортой хөгжлийн чиглэлээр үндэсний, бүс нутгийн болон дэлхийн түвшинд бодит үр дүн гаргаж, Риогийн гурван конвенцын урт хугацааны зорилтуудын хэрэгжилтийг ахиулахад чухал ач холбогдолтой. 

Бэлчээрийн тэргүүлэх санаачилга

“Бэлчээрийн тэргүүлэх санаачилга” нь Монгол Улс болон Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын Нарийн бичгийн дарга нарын газрын хамтарсан манлайлал дор хэрэгжүүлэх, олон талт түншлэлд суурилсан олон улсын санаачилга бөгөөд бэлчээрийн экосистемийн хамгаалал, тогтвортой менежмент, нөхөн сэргээлтэд чиглэсэн хөрөнгө оруулалт, хамтын ажиллагааг эрчимжүүлж, Газрын доройтлыг тэглэх зорилтын хэрэгжилтийг дэмжихэд чиглэнэ.

Тус санаачилгыг 2026 оны 8 дугаар сарын 17-28-ны өдрүүдэд Монгол Улсад зохион байгуулагдах Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын Талуудын 17 дугаар бага хурлын үеэр, Бэлчээр болон нүүдлийн мал аж ахуй эрхлэгчдийн олон улсын жилийн хүрээнд албан ёсоор эхлүүлэхээр төлөвлөж байна.

Бэлчээрийн тэргүүлэх санаачилгын зорилго нь цөлжилттэй тэмцэх, биологийн олон янз байдлыг хамгаалах, уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулах болон дасан зохицох арга хэмжээг уялдуулах, ядуурлыг бууруулах, хүнсний аюулгүй байдлыг сайжруулахад оршино. Бэлчээрийн экосистем нь биологийн олон янз байдлыг хамгаалах, нүүрстөрөгчийг шингээх, усны нөөцийг зохицуулах, экосистемийн үйлчилгээг хадгалах, олон сая хүний аж амьдрал, сайн сайхан байдлыг дэмжихэд чухал үүрэгтэй. Иймд энэхүү санаачилга нь байгаль орчин, нийгэм, эдийн засгийн олон талт үр өгөөжийг бий болгох нэгдсэн арга хандлагыг хэрэгжүүлэхэд чиглэнэ.

Энэхүү санаачилга нь Даян дэлхийн биологийн олон янз байдлын хамрах хүрээний зорилтуудтай уялдан тусгай хамгаалалттай газар нутаг болон хамгааллын бусад үр дүнтэй хэлбэрт хамрагдах бэлчээрийн бүс нутгийг өргөжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлнэ. Түүнчлэн Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай НҮБ-ын суурь конвенцын Талуудын 27 дугаар бага хурлын шийдвэр, зөвлөмжтэй нийцүүлэн газрын тогтвортой менежмент, бэлчээрийн зохистой ашиглалт, мал аж ахуйн сайн туршлагыг дэмжих замаар уур амьсгалын өөрчлөлтийн сөрөг нөлөөллийг даван туулах чадавхыг бэхжүүлнэ. Ингэснээр хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулах, дасан зохицох чадавхыг нэмэгдүүлэх, улмаар Үндэсний тодорхойлсон хувь нэмрийн зорилтуудын хэрэгжилтийг дэмжихэд хувь нэмэр оруулна.

Бэлчээрийн тэргүүлэх санаачилга нь Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын Талуудын 16 дугаар бага хурлаас гарсан гол шийдвэрүүд, түүний дотор Бэлчээр ба нүүдлийн мал аж ахуй эрхлэгчдийн тухай UNCCD COP16/L.15 шийдвэрийн хэрэгжилтийг хангана. Энэ санаачилга нь эдгээр шийдвэрийг дэлхий нийтийн бодит үйл ажиллагаа болгон хэрэгжүүлж, бэлчээрийг хамгаалах, тогтвортой ашиглах, нөхөн сэргээхэд чиглэсэн хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх зорилготой.

Бэлчээрийн тэргүүлэх санаачилга нь дараах гурван бүрэлдэхүүн хэсгээс бүрдэнэ. Үүнд:

1 дүгээр бүрэлдэхүүн хэсэг

Бэлчээрийн менежментийн тогтвортой байдлыг хангах зорилгоор Газрын доройтлыг тэглэх зарчим, Бэлчээрийн тогтвортой байдлын стандарт, бэлчээрийн эрүүл мэндийг үнэлэх аргачлал, бэлчээрийг сэргээх өртөг-үр өгөөжийн шинжилгээ зэрэг мэдлэгийн бүтээгдэхүүн боловсруулж бодлого, төлөвлөлт, хөрөнгө оруулалтын шийдвэр гаргалтад ашиглах нөхцөлийг бүрдүүлнэ.

2 дугаар бүрэлдэхүүн хэсэг

Газрын доройтол, гангийн эрсдэлд тэсвэртэй байдал, биологийн олон янз байдлын хомсдол, нүүрстөрөгчийн шингээлт, уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулах, дасан зохицох чадавх, соёлын өвийн хамгаалал, хүнсний аюулгүй байдал, мал аж ахуйн нэмүү өртгийн сүлжээ зэрэг асуудлыг хамарсан бэлчээрийн нөхөн сэргээлтийн хөрөнгө оруулалтын төслүүдийн багцыг боловсруулж хэрэгжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлнэ.

3 дугаар бүрэлдэхүүн хэсэг

Бэлчээрийн бодлого, хөрөнгө оруулалтыг олон улсын түвшинд дэмжих, түншлэл, хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх зорилгоор дэлхийн эвсэл байгуулна. Тус эвслийн үйл ажиллагааг хуурай болон гандуу бүс нутгийн тогтвортой менежмент, байгаль хамгаалал, нөхөн сэргээлтийн чиглэлээр бүс нутгийн хамтын ажиллагаа, хэрэгжилтийг дэмжих Евразийн төвөөр дамжуулан зохицуулна. 

Ус ба газрын нэгдсэн менежментийн санаачилга

Ус ба газрын нэгдсэн менежментийн санаачилга нь Монгол Улсын манлайлал дор олон улсын байгууллага, хөгжлийн түншүүдтэй хамтран хэрэгжүүлэх дэлхийн хэмжээний санаачилга юм. Тус санаачилга нь ус, газар, экосистемийн харилцан уялдааг нэгдмэл байдлаар авч үзэн, хуурай бүс нутгийн байгаль орчны тогтвортой байдлыг бэхжүүлэх, уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөг даван туулах чадавх, тогтвортой хөгжлийг дэмжих зорилготой.

Тус санаачилга нь усны хомсдол, газрын доройтол, ган, биологийн олон янз байдлын хомсдол, экосистемийн доройтол, уур амьсгалын өөрчлөлт зэрэг харилцан уялдаатай сорилтуудыг нэгдсэн хандлагаар шийдвэрлэхэд чиглэнэ. Ус, газар, экосистемийн менежментийг салангид бус, харин харилцан хамааралтай тогтолцоо гэж үзсэнээр бодлого, төлөвлөлт, хөрөнгө оруулалт, хэрэгжилтийн үр нөлөөг нэмэгдүүлж, байгалийн нөөцийн тогтвортой ашиглалт, экосистемийн тэсвэрлэх чадавхыг бэхжүүлэхэд хувь нэмэр оруулна.

Түүнчлэн олон улсын хамтын ажиллагаа, мэдлэг мэдээлэл, мониторингийн тогтолцоо, шинжлэх ухаанд суурилсан шийдвэр гаргалт, хөрөнгө оруулалтыг бэхжүүлэхийн зэрэгцээ усны үр ашигтай хэрэглээ, дахин ашиглалт, дахин боловсруулалт, нөөцийн эргэлтийг дэмжсэн тойрог усны менежментийн арга хандлагыг түгээн дэлгэрүүлнэ. Ингэснээр усны аюулгүй байдал, гангийн эрсдэлийг даван туулах чадавх, экосистемийн эрүүл байдлыг хадгалах, тогтвортой хөгжлийг дэмжихэд хувь нэмэр оруулна.

Энэхүү санаачилга нь НҮБ-ын Усны хөтөлбөр, НҮБ-ын Ус ба ариун цэврийн байгууламжийн тогтолцооны стратеги (UN-Water System-wide Strategy for Water and Sanitation), Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын Талуудын 16 дугаар бага хурлын гангийн тэсвэртэй байдлыг бэхжүүлэхтэй холбоотой шийдвэрүүдийн хэрэгжилтэд хувь нэмэр оруулна. Мөн Даян дэлхийн биологийн олон янз байдлын хамрах хүрээний усны экосистемийг хамгаалах, нөхөн сэргээх зорилтууд болон НҮБ-ын Байгаль орчны Ассамблейн экосистемийн нөхөн сэргээлт, усны экосистем, байгальд суурилсан шийдлийн талаарх тогтоол, шийдвэрүүдийг хэрэгжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлнэ.

Мөн ус, уур амьсгалын өөрчлөлт, биологийн олон янз байдал болон газрын нөхөн сэргээлтийн олон улсын зорилт, үйл ажиллагааны уялдаа холбоог бэхжүүлэх зорилготой. Ус ба газрын нэгдсэн менежментийн санаачилга нь гурван үндсэн бүрэлдэхүүн хэсэгтэй. Үүнд:

1 дүгээр бүрэлдэхүүн хэсэг: Мэдлэг, засаглал ба түншлэл

Ус, газар, экосистемийн нэгдсэн менежментийг дэмжих мэдлэг, мэдээллийн тогтолцоо, мониторингийн сүлжээ, мэдээлэл солилцох платформ, эрт сэрэмжлүүлэх механизмыг хөгжүүлнэ. Мөн усны засаглал, бодлогын яриа хэлэлцээ, олон улсын хамтын ажиллагаа, түншлэлийг бэхжүүлж, хил дамнасан усны нөөц болон нийтлэг байгаль орчны сорилтыг шийдвэрлэх чиглэлээр хамтын ажиллагааг өргөжүүлнэ.

2 дугаар бүрэлдэхүүн хэсэг: Туршилт, хэрэгжилт ба өргөжүүлэлт

Ус, газар, экосистемийн нэгдсэн менежментэд суурилсан шийдлүүдийг туршин хэрэгжүүлэх, нутагшуулах, өргөжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлнэ. Үүнд голын сав газрын нөхөн сэргээлт, тойрог усны менежмент, байгальд суурилсан шийдэл, гангийн эрсдэлийг бууруулах арга хэмжээ болон ландшафтын нэгдсэн менежмент зэрэг чиглэл хамарна.

3 дугаар бүрэлдэхүүн хэсэг: Санхүүжилт ба хөрөнгө оруулалт татан төвлөрүүлэх 

Төрийн болон хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалтыг татах, олон талт хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх, хөрөнгө оруулалтад бэлэн төслүүдийн багцыг боловсруулахад чиглэнэ. Мөн санхүүжилтийн шинэлэг механизм, стратегийн түншлэлийг ашиглан хэрэгжилтийн цар хүрээ, үр нөлөөг нэмэгдүүлнэ.

Ус ба газрын нэгдсэн менежментийн санаачилга нь хуурай бүс нутгийн тогтвортой хөгжлийн суурь нөхцөл болох ус, газрын нэгдсэн менежментийг төлөвшүүлэхэд чиглэнэ. Ус, газар, экосистемийн менежментийг уялдуулсан нэгдсэн хандлага, тойрог усны менежментийг нэвтрүүлснээр бодлогын уялдаа холбоо сайжирч, хөрөнгө оруулалтын үр ашиг нэмэгдэн, тогтвортой хөгжлийн үр дүн бэхжинэ. Улмаар усны аюулгүй байдал сайжирч, экосистемийн үйл ажиллагаа сэргэж, гангийн эрсдэлийг даван туулах чадавх сайжирсан, бүтээмжтэй бөгөөд тэсвэртэй ландшафтууд бүрэлдэн тогтож, байгаль орчны тогтвортой байдал, эдийн засгийн уян хатан, тогтвортой хөгжил тэсвэртэй, хүний сайн сайхан байдалд урт хугацааны эерэг үр нөлөө үзүүлнэ.

Байгальд суурилсан шийдэл бүхий тогтвортой дэд бүтцийн санаачилга

Байгальд суурилсан шийдэл бүхий тогтвортой дэд бүтцийн санаачилга нь Монгол Улсын манлайллын дор олон улсын байгууллага, түншүүдтэй хамтран хэрэгжүүлэх олон улсын санаачилга бөгөөд байгальд ээлтэй, уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөг даван туулах чадвартай, газар ашиглалт, экосистемийн онцлогт нийцсэн дэд бүтцийн тогтолцоог хөгжүүлэхэд чиглэнэ. Энэхүү санаачилга нь байгалийн нөөц, экосистемийн үйлчилгээг дэд бүтцийн хөгжлийн чухал суурь гэж үзэн, байгальд суурилсан шийдлийг дэд бүтцийн төлөвлөлт, хөрөнгө оруулалтын бодлогод нэвтрүүлэх зорилготой. Энэ нь эрсдэлийг бууруулах, уур амьсгалын өөрчлөлтөд тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлж, тогтвортой хөгжлийг дэмжихэд чиглэнэ.

Байгальд суурилсан шийдэл бүхий тогтвортой дэд бүтцийн санаачилга нь газар, ус, эрчим хүч, тээвэр, хот байгуулалт, ландшафтын систем зэрэг “хатуу” дэд бүтэц болон тэдгээрийг үр ашигтай төлөвлөх, санхүүжүүлэх, удирдах нөхцөлийг бүрдүүлэх “зөөлөн” дэд бүтцийг хослуулсан нэгдсэн хандлагыг цогцлооно.

Санаачилгын онцлог нь хиймэл оюун болон дэвшилтэт технологид суурилсан төлөвлөлт юм. Үүнд газарзүйн мэдээллийн систем, зайнаас тандан судалгаа, дижитал болон урьдчилан таамаглах загварчлал, хиймэл оюунд суурилсан шийдвэр гаргах системийг ашиглан байгальд ээлтэй, газрын онцлогт нийцсэн дэд бүтцийн төлөвлөлт, эрсдэлийн удирдлага, хөрөнгө оруулалтын шийдвэр гаргалтыг сайжруулна. “Ногоон”, “цэнхэр”, “саарал” дэд бүтцийг байгальд суурилсан шийдлүүдтэй уялдуулснаар уур амьсгалын болон байгаль орчны эрсдэлийг даван туулах чадавхыг нэмэгдүүлж, төр, хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалтыг татах боломжийг бүрдүүлнэ.

Тус санаачилга нь Байгальд суурилсан шийдлийн тухай НҮБ-ын Байгаль орчны Ассамблейн 5/5 дугаар тогтоол, Даян дэлхийн биологийн олон янз байдлын хамрах хүрээний 2, 8, 11, 12, 14 дүгээр зорилтууд, Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын Талуудын бага хурлын 19/COP.16 болон 24/COP.16 дугаар шийдвэрүүд, мөн Уур амьсгалын өөрчлөлтийн асуудлаарх Шарм-эль-Шейхийн хэрэгжилтийн төлөвлөгөө болон Дэлхийн үнэлгээний анхны дүгнэлтийн 1/CMA.5 шийдвэртэй уялдан хэрэгжинэ. Түүнчлэн Байгальд суурилсан шийдлийн Олон улсын байгаль хамгаалах холбоо (IUCN)-ны дэлхийн стандартыг хэрэгжүүлж, дэд бүтцийн чанарын баталгаа, хариуцлага, хөрөнгө оруулалтын итгэлцлийг бэхжүүлэхийг зорьж байна. Улмаар Риогийн гурван конвенцын уялдаа холбоог бэхжүүлж, дэлхийн хэмжээнд хүлээсэн үүрэг, зорилтуудыг өргөжүүлэн хэрэгжүүлэх боломжтой бодит шийдэл болгоход хувь нэмэр оруулна. Байгальд суурилсан тогтвортой дэд бүтцийн санаачилга нь гурван үндсэн бүрэлдэхүүн хэсэгтэй. Үүнд:

1 дүгээр бүрэлдэхүүн хэсэг: Ногоон хиймэл оюунд суурилсан дижитал дэд бүтэц ба тогтолцоо

Хиймэл оюунд суурилсан экологийн мэдээллийн систем, газарзүйн мэдээллийн платформ, байгаль орчны мониторингийн сүлжээ, дижитал болон урьдчилан таамаглах загварчлал, шийдвэр дэмжих хэрэгслүүдийг хөгжүүлж, газарт суурилсан дэд бүтцийн төлөвлөлт, эрсдэлийн удирдлага, хөрөнгө оруулалтын шийдвэр гаргалтыг дэмжинэ.

2 дугаар бүрэлдэхүүн хэсэг: Бодлого, төлөвлөлт ба хэрэгжилт

Байгальд суурилсан шийдлүүдийг дэд бүтцийн бодлого, газар ашиглалтын төлөвлөлт, дэд бүтцийн хэрэгжилтийн тогтолцоонд нэгтгэж, ус, эрчим хүч, тээвэр, хөдөө аж ахуй, хот байгуулалт болон ландшафтын нөхөн сэргээлтийн салбарт өргөжүүлэн хэрэгжүүлнэ. 

3 дугаар бүрэлдэхүүн хэсэг: Санхүүжилт ба хөрөнгө оруулалт татан төвлөрүүлэх 

Санхүүжилтийн шинэлэг механизм, холимог санхүүжилтийн загвар, хөрөнгө оруулахуйц төслийн багц болон стратегийн түншлэлээр дамжуулан төр, хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлж, байгальд суурилсан дэд бүтцийн шийдлийг өргөн хүрээнд нэвтрүүлэх, хэрэгжүүлэхийг дэмжинэ. 

Талуудын 17-р бага хурал (COP17)-ын цахим хуудас: https://unccdcop17.org

ЭХ БАЙГАЛИА СЭРГЭЭЕ

ИТГЭЛ НАЙДВАРАА БАДРААЯ

Тус бага хуралд Монгол Улсаас дэвшүүлэх “Тал хээрийн төлөвлөгөө” үндэсний стратегийн баримт бичгийг Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг 8 дугаар сарын 5-нд болсон Засгийн газрын хуралдаанд танилцууллаа.

СОР17 зохион байгуулах Үндэсний хорооны Ажлын албаны Бодлого, түншлэл, хөрөнгө оруулалтын газрын дарга А.Жавхлан: 

-“Тал хээрийн төлөвлөгөө”-г бид хамгийн багадаа дараагийн 10 жилд хэрэгжүүлэх олон улсын хөтөлбөр гэж харж байна. Энэхүү хөтөлбөр нь Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын үндсэн зорилтуудыг хэрэгжүүлэхийн зэрэгцээ Биологийн олон янз байдлын тухай конвенц болон Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай НҮБ-ын суурь конвенцын хэрэгжилттэй уялдааг бэхжүүлэхэд чиглэнэ. 

СОР17-гоос бодит өв, үр дүнг бий болгох зорилготой Монгол Улсын санаачлан дэлхий дахинаа танилцуулах "Тал хээрийн төлөвлөгөө" (Steppe Action Agenda) нь:

1. Бэлчээрийн тэргүүлэх санаачилга
2. Ус газрын нэгдсэн менежментийн санаачилга
3. Байгальд суурилсан ногоон шийдэл бүхий дэд бүтцийн санаачилга гэсэн гурван үндсэн санаачилгаас бүрдэж байна.

1.Бэлчээрийн тэргүүлэх санаачилга

Монгол Улс болон НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх тухай конвенцын Нарийн бичгийн дарга нарын газар хамтран хэрэгжүүлэх энэхүү санаачилга нь бэлчээрийг хамгаалах, тогтвортой удирдах, нөхөн сэргээх чиглэлээр олон улсын хамтын ажиллагаа, хөрөнгө оруулалтыг өргөжүүлж, газрын доройтлыг саармагжуулах зорилтыг дэмжинэ.

Бэлчээр нь Монгол Улсын байгаль орчин, эдийн засаг, нүүдлийн амьдралын хэв маягийн гол үндэс юм. Азийн хөгжлийн банкны мэдээллээр малын тоо өсөж, бэлчээрийн дарамт нэмэгдсэнээс Монголын бэлчээрийн газрын 70 орчим хувь доройтсон байна.

Мал аж ахуй нь Монголын хөдөө аж ахуйн салбарын гол тулгуур хэвээр байгаа тул тогтвортой бэлчээрийн менежмент нь амьжиргааг хамгаалах, газрыг нөхөн сэргээх, мах, ноос, ноолуур, сүү, арьс ширний бүтээгдэхүүний ирээдүйг баталгаажуулахад чухал юм.

2.Ус газрын нэгдсэн менежментийн санаачилга

Монгол Улсын тэргүүлж буй энэхүү дэлхийн санаачилга нь шинжлэх ухаанд суурилсан, хэрэгжүүлэх боломжтой арга хэмжээг дэмжих замаар гүний усыг усны нөөцийн нэгдсэн менежментийн төвд авч үзэн, уур амьсгалын өөрчлөлтөд тэсвэртэй шийдлийг хөгжүүлэхэд чиглэж байна.

3.Байгальд суурилсан ногоон дэд бүтцийн санаачилга 

Энэхүү санаачилга нь хөгжлийн төлөвлөлт, дэд бүтэц, хөрөнгө оруулалтыг газар, ус, хөрс, биологийн олон янз байдал, экосистемийн тэсвэрлэх чадвартай уялдуулахад чиглэнэ. Энэхүү санаачилга нь уур амьсгалын эрсдэлийг бууруулж, газрын тогтвортой ашиглалт, орон нутгийн амьжиргаа, урт хугацааны тогтвортой хөгжлийг дэмжих байгальд суурилсан шийдлүүдийг урагшлуулах зорилготой.

СОР17 ба зарим тоо баримт

• 2026 оныг Дэлхийн хуурай газрын ойролцоогоор 40 хувь нь хуурай бүс нутаг бөгөөд 2 тэрбум гаруй хүн эдгээр бүсэд амьдардаг.
• Газрын доройтол нь дэлхийн хүн амын бараг тал хувийн амьжиргаанд шууд нөлөөлдөг.
• Цөлжилт гэдэг нь "элс нүүдэг" гэсэн үг биш. Энэ нь хуурай бүс нутагт газрын үржил шим, бүтээмж буурах үйл явц. 
• Монгол Улсын нийт нутаг дэвсгэрийн ихэнх хувь нь ямар нэг хэмжээгээр газрын доройтолд өртжээ. Иймээс COP17 Монголын хувьд онцгой ач холбогдолтой юм. 
• Монгол Улс СОР17 хурлын хүрээнд нийт 292 төсөлд 6.5 тэрбум ам.долларын санхүүжилт хүсэж буй бөгөөд нэг төслийн дундаж санхүүжилт 700 мянган ам.доллар болж байна.

Талуудын 17-р бага хурал (COP17)-ын цахим хуудас: https://unccdcop17.org

ЭХ БАЙГАЛИА СЭРГЭЭЕ

ИТГЭЛ НАЙДВАРАА БАДРААЯ

СОР гэж юу гэсэн үг вэ?

СОР (Conference of the Parties) буюу Талуудын бага хурал гэсэн үг. Энэ нь НҮБ-ын конвенцод нэгдэн орсон улс орнуудын төлөөлөгчид цугларч, конвенцын хэрэгжилтийг дүгнэж, цаашдын бодлого, хамтын ажиллагаа, шийдвэрээ хэлэлцэн баталдаг дээд түвшний уулзалт юм.

Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенц (UNCCD) нь газар, хөгжил, тогтвортой менежментийг уялдуулсан олон улсын гэрээ бөгөөд 2018–2030 оны стратегиараа газрын доройтлыг бууруулах, доройтсон газрыг нөхөн сэргээх, иргэдийн амьжиргааг хамгаалахад чиглэдэг.

Эрүүл хөрс, тогтвортой газар ашиглалт нь хүнсний аюулгүй байдал, уур амьсгалын өөрчлөлтийн эсрэг үйл ажиллагаа, биологийн олон янз байдлыг хамгаалах үндэс болдог. Эдгээр зорилтыг бодит үр дүнд хүргэхийн тулд орон нутгийн иргэдийн оролцоог шийдвэрийн төвд тавьж, малчид, эмэгтэйчүүд, залуусын мэдлэг, туршлага, дуу хоолойг бодлогод тусгах шаардлагатай байдаг. Энэ дуу хоолойг нэгтгэдэг индэр нь СОР юм.

СОР дээр юу ярьдаг вэ?

СОР бол дэлхийн тогтвортой хөгжлийн асуудлыг хамтдаа хэлэлцдэг шийдвэр гаргах талбар. Тиймээс СОР дээр дараах сэдвүүдээр гол яриа хэлэлцээ өрнөдөг болно.

НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх тухай конвенцын (UNCCD) Талуудын 17 дугаар бага хурлын талаар таны мэдэх ёстой 10 баримтыг мэдэх үү?

Газрын доройтол, бэлчээрийн даац, ирээдүй, итгэл найдварын тухай хэлэлцэх Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын талуудын 17 дугаар бага хурал буюу СОР17 нь газрын доройтолтой тэмцэх дэлхийн амлалтыг орон нутгийн бодит шийдэл, хамтын ажиллагаатай холбох чухал талбар болно.

СОР17 бол цөлжилттэй тэмцэх дэлхийн шилдэг туршлагаас суралцахын зэрэгцээ Монголын туршлага, шийдлийг дэлхийтэй хуваалцах чухал боломж юм.  Өөрөөр хэлбэл, ДЭЛХИЙ НИЙТ НЭГ ЗОРИЛГЫН ТӨЛӨӨ МОНГОЛД ЧУУЛНА. Энд дэлхийн мэргэжилтнүүд болон орон нутгийн иргэдийг нэгтгэн, газар нөхөн сэргээх, хүнсний аюулгүй байдал, уур амьсгалын тэсвэрлэх чадавхыг бэхжүүлэх бодит шийдлүүдийг хэлэлцэнэ. 

Монгол Улс COP17-ын хүрээнд дэлхийд "Тал хээрийн үйл ажиллагааны хөтөлбөр" (Steppe Action Agenda) санаачилгыг дэвшүүлж байна. СОР17-гоос бодит өв, үр дүнг бий болгох зорилготой Монгол Улсын тус санаачилга нь:

• Бэлчээрийн тэргүүлэх санаачилга
• Ус газрын нэгдсэн менежментийн санаачилга
• Байгальд суурилсан ногоон шийдэл бүхий дэд бүтцийн санаачилга гэсэн гурван үндсэн санаачилгаас бүрдэж байна.

Нөгөө талаар СОР17 бол Монголын өвөрмөц нүүдлийн соёл, баялаг уламжлал, уудам тал нутгийг дэлхийд таниулан сурталчлах боломж, ЗӨӨЛӨН ХҮЧ юм. Мөн хөрөнгө оруулалт, тэр дотроо ногоон хөрөнгө оруулалт татах хамгийн таатай орчин юм.

Яагаад Монгол гэж?

Улаанбаатар хотноо 2026 оны 8 дугаар сарын 17-28-ны өдрүүдэд болох Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын Талуудын 17 дугаар бага хурлын зохион байгуулагчаар Монгол яагаад сонгогдов?

• Монгол орны газар зүй, уур амьсгалын өвөрмөц байдал нь дэлхийн цөлжилтийн тулгамдсан асуудлыг ойлгох, мөн шийдвэрлэхэд чухал ач холбогдолтой.
• Монгол орон нь газарзүйн байршил, эрс тэс уур амьсгалын онцлогоос шалтгаалан дэлхийн дулаарал, уур амьсгалын өөрчлөлтөд хамгийн өртөмтгий 10 орны нэг юм. Үүний улмаас дулааны улирлын хур тунадасны хэмжээ мэдэгдэхүйц буурч, ган гачгийн давтамж нэмэгдэн, цөлжилтийн үйл явц эрчимжиж байна.
• Монгол орны уур амьсгал, хуурай бүсийн онцлог нь цөлжилтөд нэн эмзэг экосистемтэй нягт холбоотой тул энэхүү сорилтыг даван туулах чиглэлээр дэлхий нийттэй туршлага хуваалцах, хамтран шийдэл боловсруулах өргөн боломжийг бүрдүүлж байна.

Улаанбаатарт зохиох болсон түүх

2021 он

• Монгол Улс Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын Конвенцын Талуудын бага хурлыг эх орондоо зохион байгуулах хүсэлтээ албан ёсоор илэрхийлэв.

2022 он

• Уур амьсгалын өөрчлөлт, цөлжилтийн чиглэлээр бүс нутгийн хамтын ажиллагааг уриалсан хамтарсан санаачилга дэвшүүлэв.
• Санал хураалтын дүнд Монгол Улс 2026 онд COP17 хурлыг зохион байгуулах орноор албан ёсоор сонгогдов.
• Монгол Улс COP17-г зохион байгуулах эрхээ 2022 онд Кот-д’Ивуарт болсон COP15 хурлын үеэр гишүүн орнуудын 100 хувийн дэмжлэгээр авсан юм.

2024 он

• “Бэлчээр ба нүүдэлчид” сэдэвт тайланг танилцуулав.
• COP16 хуралд Монгол Улс хоёр павильонтой оролцов.
• Монгол Улсын Ерөнхийлөгч COP17 хурлыг эх орондоо зохион байгуулахыг бүрэн дэмжиж буйгаа илэрхийлэв.

2025 он

• Монгол Улс зохион байгуулагч орны гэрээнд албан ёсоор гарын үсэг зурлаа.
• Дэлхийн байгаль хамгааллын конгресс болон Панам дахь НҮБ-ын уулзалтуудаар COP17 хурлын бэлтгэл ажлыг ахиуллаа.
• Бэлчээрийн тэргүүлэх санаачилгыг Монгол Улс манлайлан хэрэгжүүлж эхэллээ.

2026 он

• COP17 хурлын албан ёсны уриаг танилцууллаа.
• COP17 хурлын сэдэвчилсэн өдрүүдийг зарлалаа.
• COP17 хурлыг Улаанбаатар хотноо 8 дугаар сарын 17-28-нд зохион байгуулна.

СОР17 болох  ЦЭНХЭР, НОГООН  бүсийн ялгаа юу вэ?

Саудын Араб Улсад 2024 онд болсон СОР16 хурлаар цэнхэр, ногоон бүсийг бий болгож байсан.  Монгол Улс тэрхүү туршлагаас суралцаж, цэнхэр, ногоон бүсийг бий болгож, хурлыг зохион байгуулах гэж байна.

🟢 НОГООН БҮС-ОЛОН НИЙТЭД НЭЭЛТТЭЙ БҮС

• Үзэсгэлэн, хэлэлцүүлэг, соёлын арга хэмжээ зохион байгуулагдана
• Иргэд, залуучууд, хувийн хэвшил, иргэний нийгмийн байгууллагууд оролцох боломжтой
• Газрын нөхөн сэргээлт, тогтвортой хөгжлийн санаачилгуудыг танилцуулдаг

🔵ЦЭНХЭР БҮС-АЛБАН ЁСНЫ ХЭЛЭЛЦЭЭНИЙ БҮС

• НҮБ-ын албан ёсны хурлууд болдог
• Талууд хэлэлцээ хийж, шийдвэр гаргадаг
• Зөвхөн бүртгэгдсэн, магадлан итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчид нэвтрэх эрхтэй

ЦЭНХЭР БҮСЭД ЮУ БОЛОХ ВЭ?

• НҮБ-ын албан ёсны хурлууд
• Талууд хэлэлцээ хийж, шийдвэр гаргах
• Зөвхөн бүртгэгдсэн, магадлан итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчид нэвтрэх эрхтэй

Иргэдэд хамгийн сонирхолтой нь НОГООН БҮС. Яагаад?

• Нээлттэй оролцох боломжтой
• Иргэд, залуучууд, хүүхдүүд, оюутнууд, хувийн хэвшил, иргэний нийгмийн байгууллагууд зочилж, арга хэмжээнд оролцох боломжтой
• Үзэж, туршиж, суралцана
• Үзэсгэлэн, шинэ технологи, инновац, газрын нөхөн сэргээлтийн бодит шийдлүүдтэй танилцана
• Соёл, урлагийг мэдэрнэ
• Тоглолт, үзүүлбэр, үндэсний болон олон улсын соёлын арга хэмжээнүүд зохион байгуулагдана
• Дэлхийтэй нэг дор уулзана
• Энд 481 арга хэмжээ хийхээр төлөвлөсөн
• Үзэсгэлэнгийн 39 павильон засаж байна
• Бизнес эрхлэгчид өөсрдийгөө сурталчлан таниулах бүрэн боломжтой

Талуудын 17-р бага хурал (COP17)-ын цахим хуудас: https://unccdcop17.org

ЭХ БАЙГАЛИА СЭРГЭЭЕ

ИТГЭЛ НАЙДВАРАА БАДРААЯ

• Тажикистан улс олон тулгуурт гадаад бодлого хэрэгжүүлэх замаар тэнцвэртэй бодлого баримтлахыг эрмэлздэг боловч энэ эрмэлзэл нь тодорхой хязгаарлалттай тулгардаг.
• Хуучин ЗХУ-ын бүрэлдэхүүнд байсан энэ улсын хувьд ОХУ-тай хөгжүүлж буй харилцаа, хамтын ажиллагаа нь аюулгүй байдал, батлан хамгаалахын салбарт илүүтэй төвлөрдөг. Ингэхдээ Хамтын аюулгүй байдлын гэрээний байгууллага дахь оролцоо болон Москвагийн цэргийг байрлуулах замаар хамтран ажилладаг. Мөн Оросод хөдөлмөр эрхэлдэг тажик ажилчдын мөнгөн гуйвуулга нь тус улсын эдийн засгийн тогтвортой байдалд чухал нөлөөтэй.
• Сүүлийн жилүүдэд зөвхөн Тажикистан төдийгүй Төв Азийн бүс нутаг дахь БНХАУ-ын эдийн засгийн нөлөө нэмэгдэж байгаа. Ялангуяа, Бээжингийн болон Ши Зиньпин даргын геополитик-эдийн засгийн гол "төсөл" болох "Бүс ба зам" санаачилгаар дамжуулан БНХАУ Тажикистан болон Төв Азийн бусад оронд эдийн засгийн нөлөөгөө бэхжүүлж буй. Тажикистан улс нь Хятадын бараа бүтээгдэхүүнийг Төв Ази, Каспийн тэнгис, Кавказаар дамжуулан Турк, Европ руу тээвэрлэдэг Дунд Коридорын замд байрладаг учраас "Бүс ба зам" санаачилгад чухал ач холбогдолтой.
• Тажикистан улс Европ Холбоо болон Өрнөдийн орнуудтай эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, тэр дундаа хөдөлмөрийн зах зээлд хамтран ажиллах сонирхолтой байдаг. Гэвч эдийн засгийн хамтын ажиллагаа дорвитой явахгүй байгаад тус улсын засаглалын хэлбэр тодорхой хэмжээнд нөлөөлдөг боловч Өрнөдтэй хэт ойртож түншлэх нь тус улсын Москва, Бээжинтэй тогтоосон харилцааг эрсдэлд оруулах уршигтай. Тиймээс "тэнцвэр"-ийг хангаж, Өрнөдийн орнуудтай тогтоосон хамтын ажиллагаагаа цөөн салбараар хязгаарладаг.
• Тажикистан улсын геополитикийн орчинд тооцох ёстой нэг хүчин зүйл нь яахын аргагүй Иран улс юм. Төв Азийн "стан" орнуудаас цорын ганц перс угсаа гарал, соёлын нийтлэгтэй нь Тажик улс. Энэ утгаараа Иран улс Тажикистаныг Төв Ази дахь Туркийн нөлөөг хязгаарлах "хүчин" болгон ашиглахыг оролддог.
• Тогтворгүй Афганистантай 1357 км-ээр хил залгаа оршдог нь Тажикистаны аюулгүй байдалд ихээхэн ноцтой нөлөө үзүүлдэг. Тажикистаны хил орчмын бүс нутгууд нь Талибаны хяналтаас гадуур үйл ажиллагаа явуулдаг Исламын радикал бүлэглэлүүд болон хар тамхины наймаа эрхэлдэг бүлэглэлүүдтэй холбоотой  халдлага, довтолгооны талбар болдог. Тиймээс ОХУ-ын тэргүүлдэг Хамтын аюулгүй байдлын гэрээний байгууллага Афганистан-Тажикистаны хилийн дагуух аюулгүй байдлын нөхцөл байдал "хүнд ноцтой" хэвээр байгааг 2026 онд хүлээн зөвшөөрч, зэвсэгт бүлэглэлүүд болон мансууруулах бодисын наймаачдын өдөөсөн тогтворгүй байдлыг намжаахад хүчин чармайлтаа нэмэгдүүлэхээр төлөвлөж байна.

Энэ жил нийт 12,306, үүнээс нэгдүгээр зэргийн одонг 1,645, хоёрдугаар зэргийн одонг 10,661 эх хүртлээ.

Ээжүүдийн 50 хувь буюу 6,163 нь 33-39 насных бөгөөд хамгийн ахмад нь 94, хамгийн залуу нь 22 настай байлаа.

Алдарт эхийн одонг дагалддаг мөнгөн урамшууллыг 2025 оноос хоёр дахин нэмээд байна.

Өнгөрсөн жил улсын хэмжээнд 14,480 ээж Алдарт эхийн нэг, хоёрдугаар зэргийн одон авсан юм.

Газар тариалан, технологи, Тайвань зэрэг олон асуудлаар үүссэн хурцадмал байдлын дунд энэхүү дээд хэмжээний уулзалт хоёр том хүчний харилцааг тогтворжуулахад сорилт болно гэж шинжээчид үзэж байна.