Монгол орны цөлжилт, газрын доройтлын төлөв байдлыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй үнэлсэн Цөлжилтийн атласыг шинэчлэн боловсруулсныг СОР17 хурлын үеэр өчигдөр танилцууллаа.

Шинэчилсэн атласын үр дүнгээр Монгол орны нутаг дэвсгэрийн 81.9 хувь нь цөлжилт, газрын доройтолд тодорхой хэмжээгээр өртжээ. Атласыг боловсруулахдаа ус, цаг уур, орчны хяналт шинжилгээний улсын сүлжээний 1991–2025 оны болон дэлхийн ажиглалтын мэдээлэл, уур амьсгалын давхар боловсруулсан өгөгдөл, хиймэл дагуул, зайнаас тандан судлалын мэдээллийг ашигласан байна. 

Судалгаагаар монгол орны жилийн агаарын дундаж температур 1941–2025 онд 2.5°C-аар нэмэгджээ. Нийт нутаг дэвсгэрийн 72.6 хувьд 1.2–1.6°C-ийн дулаарал ажиглагдсан байна. Харин хур тунадас газар нутгийн 49.7 хувьд, голчлон баруун хэсгээр багасах, 50.3 хувьд буюу зүүн хэсгээр нэмэгдэх хандлагатай байгаа ажээ.

Ган, хуурайшлын үнэлгээгээр нутаг дэвсгэрийн 51.1 хувь нь хуурай, хуурайшилт давамгайлсан, 48.9 хувь нь чийглэг, хангалттай чийглэг байв. Хуурай нөхцөлтэй газар нутгийн 25.3 хувь нь нэн хуурай ангилалд хамрагдаж байгаа бол гангийн индексээр монгол орны нутаг дэвсгэрийн 53.5 хувьд ган эрчимжих хандлага ажиглагджээ.

Хөрсний төлөв байдлын хувьд усаар их хэмжээгээр элэгдэж эвдэрсэн хөрс нийт талбайн 54.8 хувийг эзэлж байна. Салхины элэгдэл жилд 0.16–1.25 тонн/га хэмжээнд хүрсэн газар нийт нутаг дэвсгэрийн 34.3 хувийг эзэлжээ.

Түүнчлэн монгол орны нутаг дэвсгэрийн 93.3 хувьд хөрсний чийг багасах хандлага илэрсний 44 хувьд маш их хэмжээгээр багасах төлөв анхаарал татжээ.

Усны нөөцийн үнэлгээгээр нийт гол мөрний 60 орчим хувьд урсац багассан бол усны чанарын хувьд гол мөрний 67.5 хувьд өөрчлөлт бага, 28.6 хувьд усны чанар багассан, 3.9 хувьд сайжирсан үзүүлэлттэй байна.

Ургамлын бүтээмжийн хувьд Сэлэнгэ аймгийн ихэнх, Төв, Дорнод, Сүхбаатар аймгийн зарим сум, нутгийн баруун өмнөд хэсгийн зарим газарт нэмэгдэх хандлагатай байна. Энэ нь нийт нутаг дэвсгэрийн 8.4 хувийг эзэлж байгаа юм. 

Цөлжилт, газрын доройтлын нэгдсэн үнэлгээгээр монгол орны нутаг дэвсгэрийн 81.9 хувь өртсөнөөс 0.9 хувь нь нэн хүчтэй, 6.2 хувь нь хүчтэй, 42.9 хувь нь дунд, 31.9 хувь нь сул 18.1 хувь нь цөлжилт, газрын доройтол илрээгүй байна. 

Шинэчилсэн атласын газрын бүрхэвчийн 12 ангиллын зураглал, ган, ургамлын төлөв байдлын зураглал нь НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх тухай конвенцод хүргүүлэх Монгол Улсын 2026/2027 оны цөлжилт, газрын доройтлын үндэсний тайлангийн суурь мэдээлэл юм.

Мөн Тогтвортой хөгжлийн зорилгын үзүүлэлтийг үндэсний түвшинд үнэлэх боломж бүрдүүлж, Монгол Улсын тайлан, судалгааг олон улсын ерөнхий өгөгдөлд тулгуурласан үндэсний мэдээлэл, тооцоололд суурилсан Tier 2 түвшинд шилжүүлэх ач холбогдолтой юм. 

Монгол Улсад энэ өдрүүдэд болж буй COP17-гийн гол сэдвийн нэг нь газрын доройтлыг багасгах, нөхөн сэргээх, ганд тэсвэрлэх чадамжийг нэмэх тухай юм.