COP17 болж байгаа энэ үед карбон кредит гэж юм их яригдаж байна. Байгальд ээлтэй төсөл хөтөлбөр хэрэгжүүлэх бол энэ механизмыг ашиглаж хөрөнгө мөнгө босгож санхүүжүүлнэ гэхийг та бүгд зөндөө л сонсч байгаа байлгүй. 

Энгийнээр юу гэдгийг нь тайлбарлаж өгье. Цаг уурын өөрчлөлтөөс шалтгаалж байгаль дэлхий, хүрээлэн буй орчин сүйдлээ гэдэг яриа 1970-аад оноос хүчийг авсан. 2000-аад оны эхээр АНУ-ын дэд ерөнхийлөгч байсан Аль Гор баримтат кино хийгээд л, хүмүүсийг айлгаад байсныг санах нэг нь санаж байгаа биз. 

Ингэж явсаар, Киото, дараа нь Доха, тэгээд сүүлд Парисын гэрээ гэгчийг зурж, улс орнууд нэгдсэнээр ногоон технологийг санхүүжүүлж, нүүрс хүчлийн хийг бууруулах олон улсын зах зээлийг хүчээр бий болгосон юм. Улс орон болгон төдий хэмжээгээр нүүрс хүчлийг бууруулна гэж амлаад, амлалтандаа хүрээгүй хэсгээ бусад оронд хийсэн ногоон төслийн хүрээнд бууруулж байгаа хэсгийг худалдаж авч болно. 

Японы нэг компани жишээ нь манайд нэг жижиг нарны станц барьж өгөөд, түүгээр ирээдүйд буурах агаарын бохирдлыг хэмжээд, тэрийгээ Японы ЗГ-таа зарж болно. Компани ашиг хийнэ, Японы ЗГ олон улсад уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой амлалтандаа хүрнэ, Монголд нэг төсөл хэрэгжиж үлдэнэ. 

Хөгжингүй орнууд ийм схем рүүгээ дэлхийг шахаад хэдэн жил болж байна. Одоо манайх шиг улс олон улсаас ногоон биш мөнгө босгож бараг чадахгүй. Мэдээж, энэ схемийг ашиглаж өөрийн улсын эрх ашгаа бас тулгана. Хөнгөлөлттэй зээлийн схемийн оронд одоо үүнийг ашиглаж, өөрийн улсын бизнесүүдэд зах зээл олж өгөх, техник бараагаа үнэтэй шахах гэх мэт зүйлс зөндөө явж байгаа. 

Манайх шиг улс ямар дүрэм зохиох биш, тэгэхээр харин тэр дүрэм дотор нь яаж зөв тоглож, улсдаа хэрэгтэй юм авч үлдэх үү гэдгийг бодоод, тэр бидэнд шахаад байгаа схемийг нь сайн ойлгоод авчих ёстой юм. 

Бид ч бас тэр Парисын хэлэлцээрт орсон улс. 2016 онд батлагдаад, 2020 оноос хэрэгжиж эхэлсэн схем. Бид уул нь өөрсдөө хямдхан мөнгө зээлээд, түүгээрээ ногоон төсөл хэрэгжүүлж, хүлэмжийн хийгээ бууруулаад, тэрийгээ олон улсад зараад (карбон кредит гэдэг нь ийм төрлийн валют гэсэн үг) мөнгө олох боломжтой байсан. Дээр дурдсан Японы төслийн загвараас энэ ялгаатай. Тэр Япон төсөл бол хэрэгжүүлэгч, санхүүжүүлэгч, эзэмшигч нь Японы компани байна. Харин энэ схемээр Монгол компаниуд ашиг олж, мөнгө нь Монголдоо үлдэх юм. 

Гэвчиг, бид л болсон хойно "гэрийн даалгавар"-аа хийгээгүй 10-аад жилийг өнгөрөөжээ. Яг хэдий хэмжээгээр нүүрс хүчлийг бууруулах гэдгийг хэмжих, нотлох стандарт, датабааз, тогтолцоог бий болгох хэрэгтэй. Ийм чухал бэлтгэл ажлаа төр нь хийгээгүй, олон улсын байгууллагын төсөл нэрийдлээр анхаарахгүй орхиж явсаар өнөөг хүрсэн. 

Уул нь ийм тогтолцоо нь байж байж нөгөө төсөл нь олон улсын шаардлагаа хангаж, хүлээн зөвшөөрөгдөнө, мөнгө, орлогын урсгал нь баталгаажна. Сая л харин Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай хууль батлагдаж энэ зам нээгдэх суурь нь тавигдлаа. 

Дүүрэгт хийгээд байгаа ногоон төслүүд бол манайх энэ карбон кредитээ зарах тогтолцоогоо бий болгох үед нь олон улсын карбон кредитийн зах зээлд тоглогч болоход бэлдээд байгаа ухаантай юм, уул нь.