ЧИМЭЭГҮЙ МӨХӨЛ хэмээн нэрлэдэг цөлжилт дан ганц халуун орон, говь, цөлийн бүсээр хязгаарлагдсангүй. Жилээс жилд, өдрөөс өдөрт сөөм сөөмөөр хүрээгээ тэлэн хүчирхэгжиж, алхам алхмаар ангасан газрыг “төрүүлсээр” байна. 

Газрын доройтлын энэхүү үйл явц үндсэндээ хүмүүсийн буруутай үйл ажиллагаанаас улбаатай байдаг. Салхи, усны элэгдлээс болж дэлхий нэг жилийн дотор 75 тэрбум тонн шимт хөрсөө алдаж байна. Дэлхийн 100 гаруй орны 250 сая хүн цөлжилтийн нөлөөнд шууд өртөөд байгаа бол цаашид 1.0 тэрбум болж өсөх магадлалтай гэсэн анхааруулга бий. 

Дэлхийн олон оронтой харьцуулахад цөлжилт хэтдээ Монгол Улсын нийт газар нутгийг бараг бүхэлд нь хамарч болзошгүй байгаа юм. Судалгаагаар, манай орны нийт газар нутгийн бараг 77 хувь нь их, бага хэмжээгээр цөлжилтөд өртөж, усны хомсдол, бэлчээрийн талхагдал улам нэмэгдсээр байна. Монгол орон нь газарзүйн байршил, эрс тэс уур амьсгалын онцлогоос шалтгаалан дэлхийн дулаарал, уур амьсгалын өөрчлөлтөд хамгийн өртөмтгий 10 орны нэг болсон. Үүний улмаас дулааны улирлын хур тунадасны хэмжээ мэдэгдэхүйц буурч, ган гачгийн давтамж нэмэгдэн, цөлжилтийн үйл явц улам эрчимжсээр байна. 

Дэлхийн банкны мэргэжилтнүүдийн гаргасан тооцооллоос сонирхуулая. Улс орнууд жилд хамгийн багадаа 350 тэрбум ам.долларыг байгаль хамгаалахад зарцуулбал хүлэмжийн хийг багасгаж, ган цөлжилтөөс сэргийлж чадна гэж мэдэгдсэн. . Харин манай эрдэмтдийн тооцоогоор Монгол Улс ДНБ-ийхээ ядаж 1%-ийг байгаль орчны хамгаалалд зарцуулах хэрэгтэй гэж үзэж байгаа юм. Цаашлаад Монгол орны хэмжээнд зөвхөн атаршсан талбайг нөхөн сэргээхэд л 125 тэрбум төгрөг шаардлагатай гэсэн тооцоо ч байдаг. Хэдэн жилийн өмнөх энэ тооцоолол өдгөө бараг хоёр дахин өсөх нөхцөл бүрдсэн. 

Тэгвэл цөлжилтийг бид хэрхэн зогсоох вэ? Газраа, бэлчээрээ хэрхэн хамгаалж, хадгалан авч үлдэх вэ? Бидэнд ямар боломж байна вэ? Уг нь шийдлийн гарц нээлттэй. Цөлжилт, уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулах, усны хомсдолын асуудлаа шийдвэрлэх, сууриа бэхжүүлэх түүхэн боломж нээгдээд байна. Энэ бол Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын Конвенцын Талуудын 17 дугаар бага хурлыг 2026 онд Монгол Улс зохион байгуулах болсон явдал. 

Түүхэн боломж гэж тодотгосон учир юу вэ? НҮБ-д гишүүнээр элссэн бүх орны Засгийн газрууд хамтын хүчээр цөлжилт, газрын доройтол, усны хомсдолын асуудлаа шийдвэрлэх гэрээ хэлэлцээрийн талбар бол COP. 2026 оны 08 дугаар сарын 17-28-ны өдрүүдэд буюу үндсэндээ 12 хоног дэлхийн 197 орны хэдэн мянган зочин төлөөлөгчид нэгэн дээвэр дор зорилгоо нэгтгэхээр хуралдана. Газрын доройтлыг тэглэх, цөлжилт, уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулахад зориулах урт хугацааны үйл ажиллагааны хөрөнгө оруулалтыг бид хамтдаа босгох боломж энэ өдрүүдэд нээгдэх учиртай. 

COP17 зохион байгуулагч Монгол Улсын хувьд олон улсын түншүүд болон Цөлжилттэй тэмцэх НҮБ-ын Конвенцтай хамтран боловсруулсан “Тал хээрийн төлөвлөгөө” нь урт хугацааны үйл ажиллагааны бодлогын баримт бичиг. Энэхүү төлөвлөгөө нь хэлэлцүүлгээр хязгаарлагдах бус, хэрэгжилтийг өргөжүүлэх, хөрөнгө оруулалтыг хөдөлгөх, газар дээрх бодит, хэмжигдэхүйц үр дүнд хүрэх тогтвортой, бодитой өөрчлөлтийг бий болгоход чиглэсэн. Тал хээрийн төлөвлөгөөний үндсэн гурван тулгуур санаачилгыг олон улсад дэвшүүлж байгаа юм.   

Бэлчээрийн тэргүүлэх санаачилга: Монгол Улс болон Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенц нь нүүдлийн мал аж ахуйн тогтвортой хөгжил, уур амьсгалын өөрчлөлтөд тэсвэртэй бэлчээрийн ашиглалт, гандуу бүс нутгийн хөрсний нөхөн сэргээлтийг дэмжихэд чиглэсэн 10 жилийн хугацаатай дэлхийн хэмжээний хөтөлбөрийг хамтран манлайлан хэрэгжүүлэхээр зорьж байна. 

Газар-усны нэгдсэн менежментийн санаачилга: Гандуу бүс нутгийн ус, газрын нөөцийг нэгдсэн байдлаар удирдах бүс нутгийн болон олон улсын түншлэлийг хөгжүүлж, гангийн эсрэг тэсвэртэй байдлыг бэхжүүлэх, хөрсний чийгийн нөөцийг хадгалах нь хуурай бүс нутгийн хүнсний үйлдвэрлэлд онцгой ач холбогдолтой юм. Энэ нь төр, хувийн хэвшлийн хамтын ажиллагаанд түшиглэсэн бүс нутгийн уялдаа холбоог бий болгоно. 

Байгальд суурилсан шийдэл бүхий дэд бүтэц санаачилга: Газарт төвлөрсөн төлөвлөлт болон байгальд суурилсан шийдлүүдийг нэгтгэн хэрэгжүүлэх энэхүү дэлхийн санаачилга нь төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийг өрнүүлж, Байгаль орчинд ээлтэй тогтвортой дэд бүтцийн талаар НҮБ-ын Байгаль орчны Ассемблейн тогтоолуудын хэрэгжилтийг ахиулахад чиглэж байна. 

…НҮБ-ын гишүүн 190 гаруй улс орон Монголд COP17 хурлыг зохион байгуулахыг сайшаан хүлээж авсан. Тууштай дэмжиж ажиллана гэдгээ НҮБ-ын гишүүн орнуудын төр, засгийн төлөөллүүд, төсөл, хөтөлбөрийн удирдагчид албан ёсоор мэдэгдсээр байна. Монгол Улс энэ итгэл, хүлээлгэсэн хариуцлага, боломжийг нэр төртэйгөөр гүйцэтгэх, эсэх дан ганц төр, засгийн ажил, зорилго биш. Тэрчлэн зөвхөн Монгол Улсын асуудал биш, эх дэлхийн хуурай газрыг хамгаалах хүн төрөлхтний асуудал юм. 

ЭХ БАЙГАЛИА СЭРГЭЭЖ

ИТГЭЛ НАЙДВАРАА БАДРААЯ  

Байгаль орчны сэтгүүлч Ц.Цэвээнхэрлэн