2010 онд төмөр замын тээврийн бодлого батлагдаж, хэрэгжүүлж байгаа арга хэмжээний үр дүнд салбарт таатай нөхцөл бүрдэж эхлэв. Зам, тээврийн дэд сайдаар ажиллаж байсан миний бие төмөр замын салбарыг хариуцан “УБТЗ” ХНН-ийн Ерөнхий хорооны орлогчоор мөн ажиллаж байсан юм.

Улс орны эдийн засгийн гол тулгуур болох “УБТЗ” жилдээ 23 сая.тн ачаа тээвэрлэх хүчин чадалтай боловч 15-16 сая.тн ачаа тээвэрлэх бөгөөд тээх, нэвтрүүлэх чадварыг хязгаарлаж байгаа хамгийн гол хэсэг нь Улаанбаатар хот орчмын хэсэг болоод байв. Шалтгааныг сонсоход энэ хэсэгт галт тэрэгний жингийн хязгаарлалт хийх, нэмэлт илчит тэрэг ашиглах, тээвэрлэлтийн хугацаа саатах гэх мэт хүндрэлээс шалтгаалан жилд 5-6 сая.тн ачаа тээвэрлэх боломжийг алдаж байна гэдэг тооцоо гарсныг төмөр замчид танилцуулдаг байв . 

Нийслэлийн дундуур өнгөрөх төмөр зам хотыг хоёр хэсэгт хувааж орон сууц, үйлчилгээний төвүүдийн дундуур дайран өнгөрдөг, орчмын нутаг дэвсгэрт байрлах төмөр зам, авто замтай огтлолцсон 34 гарам байгаа нь түгжрэлд нөлөөлөх нэг шалтгаан болохоос гадна хүн амын төвлөрөл нэмэгдэж буйгаас галт тэргэнд хүн дайрагдах явдал байнга давтагдах болжээ. Түүнчлэн Улаанбаатар хотоор дайран өнгөрч буй төмөр замаар хортой, тэсэрч дэлбэрэх аюултай бүх л төрлийн ачаанууд тээвэрлэгдэж эрсдэл үүсгэхийн зэрэгцээ зүтгүүрийн утаа агаарын бохирдол үүсгэж, дуу, чимээ нь хотын оршин суугчдад таагүй нөлөө үзүүлж байлаа. 

Төмөр замын асуудал хариуцдаг дэд сайдын хувьд энэ асуудалд онцгойлон анхаарал хандуулав. Гарц шийдлийг олох судалгаа хийх үүргийг яамны холбогдох албан тушаалтан, төмөр замын мэргэжилтэнүүдэд өглөө. “УБТЗ” ХНН судалгаа хийж, Богдхан уулын урдуур шинэ төмөр замын шугам барих нь хамгийн зөв шийдэл болохыг тогтоов. Төслийг бид “Богдхан төмөр зам гэж нэрлээд урьдчилсан “ТЭЗҮ” боловсруулахаар шийдвэрлэв. “УБТЗ” ХНН-ийн ерөнхий инженер Г.Сэрээнэндоржоор ахлуулсан баг урьдчилсан “ТЭЗҮ“-г богино хугацаанд бэлтгэв . Энэ “ТЭЗҮ” дараа дараагийн ажлын суурь болж, амжилтанд хүрсэн билээ.

Богд уулын урдуур барих төмөр замыг “УБТЗ”-ын Мандал өртөөнөөс Багахангай, Мааньт болон Цагаанхяр өртөөтэй холбогдох бөгөөд Төв аймгийн Батсүмбэр, Алтанбулаг, Сэргэлэн, Баян сумдын нутгийг дайрч өнгөрөхөөр төлөвлөв. “УБТЗ”-ын замын шугамаас салаалах цэг нь Мандал өртөөнөөс Багахангай өртөө хүртэл, Эмээлт уул, Туул гол, баруун аймаг чиглэлийн хот хоорондын авто замын гол шугамтай нэг түвшинд огтлолцон, Бөхөгийн голын хөндийг даган Хөшигийн хөндийн олон улсын нисэх онгоцны буудлын ойролцоо хүрч байлаа. Мөн “УБТЗ”-ын Сонгино зөрлөгтэй холбогдох бөгөөд Сонгино зөрлөгөөс баруун аймгууд руу тавигдах төмөр зам салаалах боломж бүрдэх ирээдүйн чиг хандлага харагдаж байлаа . 

2012 онд Зам, тээврийн сайдаар томилогдоод төслийг үргэлжлүүлэхээр яамны Төмөр, зам, далайн тээврийн бодлогын хэрэгжилтийг зохицуулах газарт судалгааг үргэлжлүүлэх үүрэг өгч, тэд 2013 оны арван хоёрдугаар сард надад танилцуулга хийлээ. Бид Богдхан төмөр замын зураг төслийн тооцоо 36.6 тэрбум төгрөгийг Хөгжлийн банкнаас санхүүжүүлэх санал боловсруулж, төслийн зардлаа нөхөх хугацаа 8 жил гэдэг тооцоо гарав.

Бодлогын хувьд улсын эдийн засаг, нийгэмд онцгой ач холбогдолтой төмөр зам гэж үзэж, Богдхан төмөр замыг төрийн өмчид байлгах , үндэсний аюулгүй байдалд нөлөөлөх талаас нь шууд гэрээ байгуулан хэрэгжүүлэх  нь зүйтэй гэж шийдэв. 

Энэ зорилгоор уг төмөр замыг Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн 2011 оны 35/32 дугаар зөвлөмжид хамааруулан төрийн өмчит, эсхүл төрийн өмч давамгайлсан хуулийн этгээдэд концессын шууд гэрээгээр олгох боломжтой тухай танилцуулга бэлтгэн Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлд хүргүүлэв. 

Бидний санал болгосон Богдхан төмөр зам төсөл Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн тэргүүн Ц.Элбэгдоржид таалагдаж, тэрээр шууд болон шууд бусаар улс төрийн дэмжлэг үзүүлэх болов. Засгийн газрын хуралдаанд нэг удаа биечлэн оролцохдоо  Ерөнхийлөгч надаас зориуд төслийн хэрэгжилтийг асуусан нь олон нийтийн анхаарлыг татаж, Ерөнхий сайдыг шахаанд оруулах шалтгаан болж надад улс төрийн ашигтай байдал үүсгэв. 

Ерөнхийлөгчийн анхаарлыг татах болсноор гадаад болон дотоодод үүссэн тааламжтай байдлыг бид идэвхтэй ашиглаж, холбогдох талуудтай хэлэлцээ хийж, эрх зүйн суурийг тавьж эхэллээ. Хэлэлцээ хийх ажлыг Төмөр замын газрын дарга Ё.Манлайбаярт даалгаж, өөрөө улс төрийн хэсгийг нь хариуцан ажиллав. 

Юуны өмнө Оросын талтай тохиролцож, ойлголцолд хүрэх нь чухал байв. Тэд зөвшөөрөхгүй бол төсөл үр дүнгүй, ашиггүй хөрөнгө оруулалт болно. Миний найдсан Ё.Манлайбаяр итгэл алдсангүй, зүтгэсээр айлын талтай тохиролцоонд хүрч чадлаа. Түүний хэлний өндөр чадвар, хэлэлцээ хийх ухаалаг арга барилаар бид амжилтанд хүрсэн. 2014 оны Монголд Улсад хийсэн ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.Путиний айлчлалаар “Улаанбаатар төмөр замын шинэчлэл, хөгжлийн стратегийн түншлэлийн тухай хэлэлцээр” байгуулахад албан ёсоор төслийг тусгав . Улаанбаатар төмөр замын шинэчлэл, хөгжлийн стратегийн түншлэлийн тухай хэлэлцээрт гарын үсэг зурсныхаа дараа ”РЖД”-ийн ерөнхийлөгч В.И.Якунин “УБТЗ” ХНН-ийн дараагийн 100 жилийн хөгжлийг тодорхойлсон баримт бичиг боллоо гэж дүгнэв.

Талууд тохиролцсноор төсөл албан ёсны болж, ажил бүр л урагшлав. Залгуулаад бид аравдугаар сарын 2-ны өдөр Азийн хөгжлийн банктай санхүүжилтийн Санамж бичиг байгууллаа. Мөн л Ё.Манлайбаяр хариуцан ажиллаж, АХБ-тай амжилттай хэлэлцээ хийв. Түүний байгуулсан Санамж бичгийг үндэслэн 2015 онд Богдхан төслийг албан ёсоор эхлүүлэх Засгийн газрын тогтоол гарч, АХБ судалгаагаа эхлүүлж, 2017 оны долоодугаар сард хөрөнгө оруулалтын хөтөлбөр, трассын судалгааг дуусган эцсийн тайлангаа боловсруулж дуусгав . Тайлан бэлэн болсноор мөн оны есдүгээр сард Засгийн газар Богдхан төмөр замын төслийг концессын зүйлийн жагсаалтанд оруулан баталжээ. Яг л бидний 2010, 2012 онуудад бэлтгэж, төлөвлөж байснаар төр засгийн шийдвэр гарч албажсан байдаг.

Богдхан төсөл эдийн засаг, нийгмийн чухал ач холбогдолтой, үр дүнтэй төсөл юм. Тухайлбал, Галт тэрэгний жингийн хугарал үгүй болж, илчит тэрэгний хүчин чадлыг бүрэн ашиглах боломжтой, бага радиустай тахираас шалтгаалан жилд 300 ширхэг орчим зам төмөр сольдог ашиглалтын зардал, хөдлөх бүрэлдэхүүний хос дугуйн элэгдэл, огцом өгсүүрээс болж илчит тэрэг хоорондын замд эвдрэн саатаж, ачаа хүргэх хугацааг тасалдуулах явдал буурах юм. Мөн галт тэрэгний хурд нэмэгдэж Монгол улсаар дамжин өнгөрөх транзит тээврийн хэмжээ өсөх болно.

Галт тэрэгний нүргээн, дуу чимээ, бохирдол, авто гарамд бий болох түгжрэл багасах, төмөр замаар тээвэрлэж байгаа аюултай ачаанаас бий болох эрсдэл үгүй болж, хотын иргэдийн амьдрах таатай орчин бий болно. Төмөр замын шугам Хөшигийн хөндийн олон улсын нисэх онгоцны буудалтай холбогдсоноор нисэх, төмөр зам, авто замын уулзвар бүхий ачааны терминал барих боломж бүрдэнэ. Нийслэлийг дайран өнгөрч байгаа төмөр замын шугамыг ирээдүйд зорчигчийн хөнгөн галт тэрэгний шугам болгон ашиглах боломжтой болох юм.

2010 онд санаачилга төдий байсан төсөл үе үеийн Засгийн газрын дэмжлэгээр өнөөдөр баригдан дуусч байгааг харахад таатай байна. Б.Дэлгэрсайхан сайдын манлайлалаар төмөр замчид маань төслийг амжилттай хэрэгжүүлж дуусгажээ. Х.Баттулга бидний дараагаар Б.Дэлгэрсайхан сайд төмөр замын салбарт бүтээн байгуулалт хийсэн сайд болж түүхэнд тэмдэглэгдэж байгаа нь бахархалтай. Богдхан төмөр замын төсөл АН-ын сайдын санаачилсан төсөл гэдэг улс төржилтийг даван гарч, төрийн залгамж чанарыг хадгалж чадсан түүхийн бодит үлгэр жишээ болжээ.