БНХАУ, АНУ-ын удирдагчдын өнөөдрийн хэлэлцээний эхэнд Ши Жиньпиний онцолсон "Фукидитийн урхи" хэмээх хэлц, ойлголтын утга учрыг олон улсын харилцаа судлаач Л.Бямбаханд тайлбарлажээ.

• МЭӨ 499-449 оны хооронд Грекийн хоёр хүчирхэг хот улсууд болох Афин, Спарта нь Грек-Персийн дайнд холбоотон болон тулалдсан байна. Персүүдийг ялж, нутаг руу нь хөөсний дараа өмнө нь холбоотон байсан Афин, Спартын хооронд зөрчил үүсч, улмаар бараг 30 жил үргэлжилсэн Пелопоннессын дайн дэгдсэн. Энэ дайнд Спартууд ялагч болж, харин эцэс төгсгөлгүй мэт дайнаас болж Афинчууд үгүйрэн хоосорч, ялагдлын гутамшгийг амссан түүхтэй. Харамсалтай нь, эдний хэн ч өмнөх шигээ хүчирхэг байхаа болив. Фукидитийн тайлбарласнаар “Афинчуудын хүчирхэгжин мандаж, тэднээс айх айдас Спартуудын зүрхэнд хүрч, улмаар дайн гарах нь гарцаагүй болсон юм”.

• Шинээр хүчирхэгжиж буй их гүрэн нь жанжлаж буй их гүрний байр суурийг ганхуулж, тухайн үеийн олон улсын харилцааны статус квог өөрчилдөг, ингэхдээ тэдний тэмцэл дийлэнхдээ дайнаар төгсдөг гэдгийг Фукидид урьдчилан зөгнөсөн юм.

• МЭӨ V зуунд Афин, Спарта хоёрын хооронд өрнөсөн Пелопоннесийн дайнд хийсэн Фукидитийн дүн шинжилгээ нь хүч, мөргөлдөөн, олон улсын улс төрийн мөн чанарыг тодорхой харуулсан. Фукидитийн хувьд бидний өнөөдөр “олон улсын харилцаа” гэж нэрлэдэг зүйл нь Хэлласын Грекийн хот-улсууд эсвэл Перс, Македон зэрэг том гүрэн гүрнүүдийн аль ч бай, улсуудын тэгш бус байгууллагуудын хоорондын зайлшгүй бөгөөд харгис өрсөлдөөн юм.

• Фукидитийн реализмын гол зарчим бол улс төрийн нийгэмлэгүүдийн байгалийн тэгш бус байдлын үзэл санаа юм. Афин, Спарта зэрэг Грекийн янз бүрийн хот-улсуудаас бүрдсэн Хэлласын ижил тэгш улсуудын цуглуулга биш байв. Үүний оронд цөөн хэдэн давамгайлсан гүрнүүд, олон жижиг, сул дорой улс төрийн нийгэмлэгүүдээс бүрддэг байв. Энэхүү тэнцвэргүй байдал нь Грекийн бус гүрнийг хамарч, Хэлласаас цааш хүрээгээ тэлж, Персийн эзэнт гүрэн хүчирхэг улсын тод жишээ болсон юм.

• Фукидит ийм тэгш бус байдлыг засаж залруулах зүйл биш, харин улс төрийн амьдралын нөхцөл гэж хүлээн зөвшөөрөх нь зүй ёсны бөгөөд зайлшгүй гэж үзсэн. Энэхүү ертөнцийг үзэх үзлээр улс төрийн талбар нь ёс суртахууны болон эрх зүйн тэгш байдлын талбар биш харин хүчний шаталсан динамик юм. Улс орнууд хэмжээ, хүч чадлаараа бус өөрийгөө хамгаалах, бусдад нөлөөлөх чадавхаараа тэгш бус байдаг. Аристотель “Хүн бол улс төрийн амьтан” гэж тунхагласан бол Фукидитийн улс төрийн амьтад буюу улсууд нь олон улсын аюултай орчинд оршин тогтнох, хөгжих чадвараараа угаасаа тэгш бус байдаг гэсэн санааг дэвшүүлсэн.